Картошкага нима бўлди? 

Ўзбекистон 04 Апрель 2017 114663

Kun.uz нашрида 3 апрель куни «Картошка нега қиммат?» саволига жавоб излаб...» сарлавҳали мақола берилди.

Ушбу мақолада картошканинг нега қимматлашиб кетгани сабаби қидирилгани, лекин айтарли жавоб топилмаган деб ҳисоблаган журналист Лутфулло Турсунов ўз фикрларини билдириб ўтди.

Бугунги кунда жуда долзарб бўлиб турган ушбу саволга аниқ жавоб бўлмаса-да, бир ҳудуд мисолида айрим сабабларни, муаммоли масалаларни изоҳлаб ўтмоқчиман.

Республика картошка захирасининг сезиларли қисмини Самарқанд вилоятининг Тайлоқ, Ургут, Булунғур ва Жомбой туманлари етиштириб беради. Ҳосил асосан фермерлар ва фермерлик ерлари ҳамда томорқаларда маҳаллий деҳқонлар томонидан етиштирилади. 

Ўтган йили ушбу туманлар одатдаги миқдорда ҳосил етиштира олмади. Бунга асосий икки сабаб бор:
Биринчиси, 2015 йилги ёзги ва кузги ҳосил мўл бўлди. Юқорида саналган туманлар деҳқонлари томонидан катта миқдорда ҳосил йиғиштириб олинди. Аммо картошканинг нархи уни етиштиришга – уруғлик, ерни тайёрлаш, ўғит ва ҳосилга ишлов бериш (зараркунандаларга қарши курашиш) харажатларини қоплаш даражасига ҳам етмади. Картошка улгуржи нархининг 300-400 сўмга тушиб қолиши ва ҳосилни улгуржи сотиб оладиган харидорларнинг топилмагани тонналаб картошканинг сотилмай қолиб кетиши ва оқибатда чиқиндихоналарга чиқариб ташланиши билан якун топди. Ҳосилнинг маълум қисми исроф бўлди, деҳқонлар эса жиддий зарар кўрди. Шу сабаб 2016 йилги мавсумда бу ҳудудда картошка экилган майдонлар кескин қисқарди. Томорқаларда етиштириладиган ҳосил пасайди. Аввалги йилда жиддий зарар кўрган деҳқонлар бу йил ҳам картошка экишга хавотирланиб қолишди, кўпчилигида эса уруғлик, ўғит сотиб олиш ва ҳосилга ишлов беришга етарли маблағи бўлмагани учун бу ишга қўл уришмади. 

Иккинчиси, сўнгги 2-3 йилдан буён Тайлоқ, Ургут, Булунғур ва Жомбой туманлари деҳқонларини янги пайдо бўлган зарарли ҳашорат – «капалак қурти» (маҳаллий тилда шундай номланади) жиддий қийнаб келмоқда. Дастлаб, Тайлоқ тумани ҳудудида пайдо бўлган бу зараркунанда кейинчалик қўшни туманларга ҳам тарқалди ва картошка ҳосили етиштиришда қийинчилик туғдириб келмоқда. Деҳқонларнинг айтишича, бу зараркунанда олдида Колорадо қўнғизининг зарари ҳам ҳеч нарса бўлмай қолган. «Капалак қурти» картошка ҳосилга киришидан бошлаб унга зарар келтиришни бошлайди. Ҳосил кавлаб олинганидан кейин ҳам уни сақлашга йўл қўймайди. Бир неча ҳафта ичида ҳосилнинг сезиларли қисмини зарарлантиради ва «капалак қурти» тушган картошка бир неча кун ичида чириб қолади. Зараркунандани йўқотиш учун эса қанча кимёвий воситалар ишлатилмасин, фойдаси бўлмаяпти. Бу деҳқонларнинг картошка етиштиришига ҳам жисмоний, ҳам моддий зарар келтиряпти. 

Юқорида саналган икки муаммо ҳал қилинмас экан, картошка танқислиги кейинги йилларда ҳам юзага келавериши мумкин. 

Ҳосил мўл етиштирилган йиллари нархларнинг жуда ҳам тушиб кетиши ва деҳқоннинг зарарга тушиб қолмаслиги учун режали равишда ҳосилни хорижга экспорт қилишни йўлга қўйиш лозим. Бу нархларнинг мўътадил сақланиб туришига хизмат қилади. Аввалги мавсумда зарарга ботмаган деҳқон ва фермер келгуси йилда ҳам етарлича ҳосил етиштириб бера олади.

«Капалак қурти» зараркунандаси билан курашиш эса деҳқонларнинг гарданида қолиб кетмаслиги керак. Бу анча жиддий муаммо. Балки бу зараркунанда Самарқанд вилоятидан четга чиқиб, бошқа вилоятларга ҳам тарқалаётган бўлиши эҳтимолдан холи эмас. «Капалак қурти» нафақат картошка, бошқа сабзавот ва ҳатто меваларнинг ҳам кушандасига айланяпти. Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ва бошқа тегишли идоралар вазиятга аралашмаса, юртимизда картошка етиштириш хавф остида қолади. Деҳқон ўзи етиштирган ҳосилни сақлаб қолиш учун, ўзи билганича турли кимёвий воситаларни ишлатмоқда. Энг ачинарлиси, кавлаб олинган ҳосилга ҳам сепиляпти. Инсон саломатлиги учун жуда зарарли бўлган кимёвий воситалар сепилган бу маҳсулотлар бозорларимизга олиб чиқиляпти, ўзимиз, болаларимиз истеъмол қилишяпти уни! 

Вазият жойига чиқиб ўрганилиши, деҳқон-фермерлар билан бу масалалар муҳокама қилиниши ва уларга кўмак берилишидан умид қилиб қоламиз.

Лутфулло Турсунов

 

Кун янгиликлари
Фарғона вилояти ҳокими Сўх тумани, уй-жой муаммоси, табиий газ ва аҳолининг бошқа муаммолари ҳақида (видео)
20:30 / 21.08.2017 28056 Жамият
Artel Technical School «Келажак мактаби» ўқув нархларини пасайтирмоқда!
20:02 / 21.08.2017 14939 Жамият
Ногиронлик ва мазлумлик исканжасида: бир аёл яхшилар саховатидан умидвор 
15:55 / 18.08.2017 56042 Жамият
«Ўзбекистон ҳаво йўллари» Украина банки сабаб ярим миллион долларсиз қолди
Пекин Вашингтонни Хитой компанияларга қарши санкцияларни бекор қилишга чақирди
00:40 680 Жаҳон
Reuters: АҚШ Мисрга ҳарбий ёрдам бермайдиган бўлди
00:34 670 Жаҳон
Эндиликда бутун маҳалла эмас, фақат қарздор истеъмолчи электр энергиядан маҳрум қилинади
00:23 2477 Жамият
Германияда Трамп боши шаклидаги гиёҳванд моддали таблеткалар аниқланди
00:21 671 Жаҳон
Сербия Ҳиндистон ва Эрон фуқаролари учун визани бекор қилди
00:18 661 Жаҳон
Суриянинг Хама вилоятига ҳаводан зарба берилиши оқибатида 50 киши ҳалок бўлди
00:06 898 Жаҳон
Кўпроқ янгиликлар