23 апрель куни Францияда бўлиб ўтадиган президентлик сайловларида олий лавозим учун ўн бир нафар номзод кураш олиб боради, бироқ уларнинг фақат олти нафари сайловчиларнинг овозлари учун курашиши мумкин. Номзодлар сиёсий ранг-барангликнинг қутбий қисмларини тамсил этади. Сайловолди дебатлари чоғида уларнинг миграция, Россия билан алоқалар, бюджет иқтисоди, ислом терроризми ва халқ орасида обрўси тушиб бўлган социалист-президент Франсуа Олланднинг сиёсий мероси борасидаги фикрлари бир-биридан кескин фарқланди.

Эммануэль Макрон, Олланднинг ношукур собиқ вазири

Франция президентлигига номзод, «En Marche» ҳаракати етакчиси Эммануэль Макрон Парижда ўз сайловолди дастури тақдимотида

Олланд маъмуриятининг собиқ иқтисодиёт вазири Макрон сайловларда сўл марказ номзоди сифатида илгари сурилмоқда (бир вақтнинг ўзида у ўзини ҳам сўлчиларга, ҳам ўнгларга тааллуқли ҳисоблайди). Президент билан муносабатларини узган сиёсатчи унинг сиёсатининг асосий йўналишларини сақлаб қолинишни қўллайди. Франция учун янгиланишлар, Макроннинг фикрича, кадрлар орқали рўй бериши керак: ўзининг бўлажак ҳукуматида у айни пайтдаги вазирлар маҳкамасидан бирор кишини кўрмоқчи эмас. Бироқ, Макрон ўз дастури орқали амалга оширмоқчи бўлган чоралар, Олланд ҳаётга татбиқ этаётганидан кам фарқланади. Худди ўзининг собиқ раҳбари сингари, собиқ вазир 35 соатлик иш ҳафтасининг сақланишини, таълим соҳасида бандликни ошириш, бюджет иқтисоди ва меҳнат ислоҳотлари сақланишини истайди. Мўътадил марказчи Макрон — Европа интеграцияси, шунингдек, Германия билан маъқулланган Россияга нисбатан қатъий сиёсат юритишнинг ашаддий тарафдори. Сайловолди сўровлари Макронга 20–25 фоиз овоз ваъда қилмоқда.

 

Марин Ле Пен, «нолли миграция» номзоди

Франциянинг «Миллий фронт» сиёсий партияси етакчиси, президентликка номзод Марин Ле Пен Лиллдаги митингда ўз тарафдорлари олдида чиқиш қилмоқда.

Ультра-ўнг «Миллий фронт» номзоди Марин Ле Пен ҳам сайловчиларнинг Макрон даражасидаги қўллаб-қувватланиш даражасига эга — 20–25 фоиз. Ле Пеннинг дастури — Макрон таклиф этаётган нарсаларнинг мутлақо тескариси. Миллатчи хонимнинг режасига кўра, Россия билан нафақат яқинлашиш ва Францияда радикал исломга қарши кескин чоралар кўрилиши керак, шунингдек, давлатни Европа иттифоқи таркибидан чиқариб олиш ҳам лозим. Шу йилнинг апрелида бўлиб ўтган сайловолди тадбирларидан бирида Ле Пен ўз ортида Европа байроғи бўлмаслигига эришган. «Миллий фронт» раҳбари иқтисодий дастурининг сўлларнинг таклифига ўхшаш: бюджет иқтисодига қарши бўлган Ле Пен меҳнат ислоҳотини танқид остига олади ва пенсия ёшини кичрайтиришга чақиради.

 

Франсуа Фийон, белни маҳкамроқ боғлаш тарафдори

Республикачилар партиясидан Франция президентлигига номзод Франсуа Фийон Парижда сайловчилар билан учрашмоқда.

Ўнг партиялар ва марказчиларнинг номзоди ҳисобланмиш Франсуа Фийон миллатчилардан иборат электоратнинг бир қисми овозига эга бўлиш учун кураш олиб бормоқда. Худди Ле Пен сингари у ҳам радикал имомларнинг ваъзларига нуқта қўйиш ва «ислом тоталитаризмини енгиш»га чақирмоқда — Фийон томонидан ёзилган китоб ҳам шундай номланади. Ташқи сиёсат билан боғлиқ масалаларда у Марин Ле Пеннинг Россияга оид фикрларига қўшилмайди.

Айни пайтда ўнг ва ультра-ўнг номзодлар ўртасидаги фарқ иқтисодиёт соҳасида рўй бермоқда: Фийон — бюджет иқтисодининг ашаддий тарафдори. Макрон харажатларни 60 миллиард еврога қисқартиришни таклиф қилаётган бўлса, Фийонда бу рақам 100 миллиард еврони ташкил этади. Бу номзод ҳокимият тепасига келадиган бўлса бюджет соҳасида юз мингта ўрин қисқартирилади. «Белни маҳкамроқ боғлаш» дастурини сайловчиларнинг 18–20 фоизи қўллаб-қувватламоқчи.

 

Жан-Люк Меланшон, француз коммунистларининг сўнгги умиди

«Бўйсунмас Франция» ҳаракати етакчиси, Франция президентлигига номзод Жан-Люк Меланшон Лиллда сайловолди митингида чиқиш қилмоқда.

Ўта сўлларнинг вакили Жан-Люк Меланшон — барча нарсада Фийоннинг бутунлай тескарисидир. Коммунистик партия томонидан қўлланган номзод иқтисод қилишга эмас, аксинча, кўпроқ харажат қилишга чақирмоқда. Меланшон ҳокимият тепасига келгудек бўлса меҳнатга энг кам ҳақ тўлаш миқдори оширилади, ходимларга яна бир ҳафта қўшимча таътил берилади. Меҳнат ислоҳоти ва пенсия ёшини ошириш борасидагина Меланшон Марин Ле Пен билан баҳслашмаган, холос.

Қанчалик ғалати кўринмасин, ҳар икки сиёсатчининг ҳалқаро муаммоларга нуқтаи назари бир-бирига яқин. Ўта сўл ва ўта ўнглар Франция Россия билан алоқаларни тиклаши зарурлигини, НАТОдан узоқлашиб, Сурия урушида Вашингтонга ёрдам бермасликка чақиради. Меланшон ўзининг сайловолди кампанияси давомида Франциянинг ЕИдан чиқиши ҳақида ҳам гапирган. Бироқ миллатчилар билан ҳаддан зиёд яқинлашаётганлиги танқид остига олинган Меланшон Бешинчи республикани Европа иттифоқида сақлаб қолиш кераклигини таъкидлаган. Меланшон дастурини қўллаб-қувватловчилар сайловчилар 17–18 фоизини ташкил этмоқда.

 

Бенуа Амон, Кремлнинг принципиал рақиби

Франциянинг собиқ таълим вазири, амалдаги социалистик партиядан президентликка номзода Бенуа Амон теледебат давомида.

Тизимли сўллар номзоди — социалист Бенуа Амон — бу сайловолди кампаниясида ютқазган энг бош номзод ҳисобланади. Сайловолди кампаниясини етакчилар гуруҳида бошлаган сиёсатчи биринчи турга 9 фоиз ишонч билан аутсайдерлар сафида етиб келди. Меланшоннинг аксарият ғоялари тарафдори бўлмиш Амон уларни ЕИ билан яқин интергациялашув орқали амалга оширишни ваъда қилган эди. Бироқ кўплаб сайловчилар кўз ўнгида Европа иттиофқи обрўсининг тўкилиб бораётгани Амоннинг таклифлари жозибасига ҳам путур етказди. Меланшон сайловчиларининг фикрини ўзгартириш учун, Амон унинг ташқи сиёсат дастурини, Сурия урушига муносабати ва айниқса, Россия билан яқинлашиш керак, деган сўзларини танқид остига олган. Бироқ Россияга қарши картани ишлатиш ҳам Бенуа Амонга муваффақият келтирмаган.

 

Николя Дюпон-Эньян, барчасидан ҳафсаласи пир бўлган ўнглар номзоди

«Қўзғал, Франция» партияси етакчиси Николя Дюпон-Эньян

Франция сиёсатининг катта олтилигини «Қўзғал, Франция» ҳаракатидан номзод Николя Дюпон-Эньян якунламоқда. Ўз қарашлари билан Фийонга яқин бўлган бу сиёсатчи тизимли ўнгларни ўз ваъдаларига вафо қилмаётганликда айблаб келади. Дюпон-Эньян Россия билан яқинлашиш тарафдори ва 2016 йилда Россияга қўлланилган санкцияларни бекор қилиш учун овоз берган. У Франсуа Фийон ва Марин Ле Пен ўртасидаги «олтин ўрталик»да жойлашган. Унга ҳар икки бош номзоддан ҳафсаласи пир бўлган 4 фоизга яқин сайловчилар ишонч билдиришмоқда.

 

Ҳозирча танлов аниқ эмас

Эммануэль Макрон ва Марин Ле Пен сайловолди пойгаларининг яққол етакчилари бўлиб кўринишаётганига қарамасдан, Франсуа Фийон ва Жан-Люк Меланшон таслим бўлишга тайёр эмас: ҳар икки сиёсатчи иккинчи турга ўтиш учун имкониятларни сақлаб туришибди. Франция сайловларида интрига тобора қизимоқда, сайлов олдидан террорчиларнинг ҳужуми юз бергани оловга яна мой қуйди. Шу ҳафта ичида Франция ҳукумати сайлов куни Марселда теракт уюштиришни режалаштираётган исломий гуруҳни фош этган. Номзодлардан бири — Франсуа Фийон ҳужумнинг қурбонига айланиши мумкин эди.

20 апрель куни номаълум жиноятчилар Елисей майдонлари — Шанз-Элизеда полициячиларга қарата ўт очган. Ҳужум натижасида икки тартиб посбони ўлдирилган. Францияда террорчилик актларининг қайталангани сайловнинг биринчи босқичи якунланиши олдидан уларнинг карталарини чалкаштириб юбориб, социологларни боши берк кўчага киритиб қўйган.