Мамлакатимиз истиқлолга эришгандан сўнг судларнинг мустақиллигини таъминлаш, уни ўтмишдаги жазолаш органидан инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилувчи органга айлантириш бўйича салмоқли ишлар амалга оширилди. Бироқ Президентимиз Шавкат Мирзиёев Конс­титуциямиз қабул қилинганининг 24 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузасида суд-ҳуқуқ соҳасида қатор муаммоларга эътибор қаратиб, судларда ишларни кўриш сифатини ошириш, айниқса, фуқаролик ишларида овора бўлиб юришларнинг олдини олиш, айнан бир инстанция судида ишни бир неча маротаба кўриб турли қарорлар қабул қилиш амалиётига чек қўйиш вақти келганини алоҳида таъкидлаган эди. Сурхондарё вилояти Олтинсой туманидаги «Ҳайрондара умиди» фермер хўжалиги раҳбари Fуломжон Қаҳҳоров ана шундай сансалорлик қурбони бўлмоқда.

Ушбу воқеа акс этган Абдулла Собирқуловнинг мақоласи "Жамият" газетасида эълон қилинди. 

Қоғозда бору амалда йўқ!

Унинг қўлида Олтинсой тумани ҳокимининг 2016 йил 27 июлдаги 1633-сонли қарори бор. Қарорда «Вахшивор» ҚФЙ ҳудудидаги туман захира ер фондидан «Ҳайрондара умиди» фермер хўжалигига 4,5 гектар ер майдонини (шундан 3,9 гектари узумзор, 0,60 гектари бошқа майдон) 30 йил муддатга ижарага ажратиб бериш белгиланган.

Мазкур ҳужжатга асосан Олтинсой тумани ер ресурслари ва давлат кадас­т­ри бўлими 2016 йилнинг 31 июлида 27-ижара шартномасини рўйхатга олган. Шундан сўнг фермер «Ягона дарча» орқали ҳокимнинг қарорида кўрсатилган давлат ташкилотларида белгиланган вақт­да рўйхатдан ўтиб, фермер хўжалиги номига муҳр ва штамп олади. Фермер катта орзу-умидлар билан иш бошлаётган, ҳаммаси рисоладагидек кетаётган эди. Бироқ у ўзига тегишли ер майдонига ҳатто кира олмаяпти. Нега?

Муаммо нимадан бошланган эди?

Гап шундаки, F.Қаҳҳоров Олтинсой тумани ҳокимлигига ер ажратишни сўраб ариза беради. Бироқ аризаси кўриб чиқилмайди, сўрови қаноатлантирилмайди. У мазкур ҳолат юзасидан республика ташкилотларига бир неча маротаба арз қилади. Ҳартугул, прокуратура органлари томонидан мурожаати назоратга олинади.

Шундан сўнг 2016 йил 16 майда Халқ депутатлари Олтинсой тумани Кенгашининг тумандаги боғдорчилик ва узумчиликка ихтисослашган фермер хўжаликлари ер майдонларини мақбуллаштириш тўғрисидаги 19/1-сонли қарори чиқади. Унга кўра Олтинсой тумани «Вахшивор» ҚФЙ ҳудудидаги «Сайрак адир» фермер хўжалиги тасарруфидан давлат захирасига чиқарилган 193-контурда 83-лойиҳада белгиланган 4,5 гектар ерни (3,9 гектари узумзор, 0,60 гектари бошқа майдон) ажратиш учун ўтказиладиган тендерга номзод сифатида рўйхатга олинади.

Тендердаги «ўйин»лар

Халқ депутатлари Олтинсой тумани Кенгашининг юқоридаги қарори билан «Вахшивор» ҚФЙ ҳудудидаги 193-контурда 83-лойиҳада белгиланган 4,5 гектар ер майдонига икки киши номзод сифатида рўйхатга олинган эди. Бири Fуломжон Қаҳҳоров бўлса, иккинчиси Нурулла Қосимов.

F.Қаҳҳоров 2016 йили 9 июлда тендер танловига кирса, рақиби битта эмас, иккита бўлиб қолади. Тасарруфида 5 гектар ери бўлган Рауф Камолов халқ депутатлари Олтинсой тумани Кенгашининг қарорини бузган ҳолда тендерда қатнашади. Табиийки, F.Қаҳҳоров адолат талаб қилади. Шундан сўнг тендер комиссияси Р.Камоловни кенгаш қарорини бузгани ва тасарруфида 5 гектар узумзори борлиги учун тендердан чиқариб юборади. Олий маълумотли бўлгани, соҳада етарлича тажрибага эгалиги учун танлов якунларига кўра F.Қаҳҳоров ғолиб чиқади. Шундан сўнг тендерга қўйилган 4,5 гектар ер унга 30 йил муддатга ижарага берилиши тўғрисида туман ҳокими қарори чиқади. Муаммо ҳал бўлибди-ку, деб ўйласангиз адашасиз. Фермернинг ҳақиқий оворагарчилиги шундан кейин бошланди.

Биринчи суд мажлиси

Юқорида F.Қаҳҳоров тендерда ютиб олган 4,5 гектар ер «Сайрак адир» фермер хўжалиги тасарруфидан давлат захирасига чиқарилганини айтиб ўтган эдик. Ерни бой беришни истамаган «Сайрак адир» фермер хўжалиги раиси Нарзулла Қосимов туғишган укаси Нурулла Қосимовни тендерга номзод сифатида киритишга эришган эди. Бироқ режаси иш бермай, «улоқ» бошқада кетгач, у бошқа йўлни танлади: зўравонлик йўлига ўтди. F.Қаҳҳоровга ажратилган ерни бўшатиб бериш ўрнига унинг ўзини қувиб солди.

Вазият F.Қаҳҳоровнинг Ўзбекистон Республикаси Президентининг виртуал қабулхонасига юборган шикоятига асосан Сурхондарё вилояти прокуратураси томонидан ўрганилиб, тадбиркорлик фао­лиятига тўсқинлик қилгани учун Н.Қосимовга маъмурий жазо қўлланган. Вилоят хўжалик суди 2016 йил 17 ноябр­да бу масалани кўриб чиқиб, ҳал қилув қарори чиқарган. Суд ҳужжатига мувофиқ Олтинсой тумани ҳокимининг 2016 йил 27 июлдаги 1633-сонли қарори қонуний деб топилиб, унинг ижросига тўсқинлик қилгани учун Н.Қосимов маъмурий жавобгарликка тортилади.

Иккинчи суд мажлиси

2016 йилнинг 9 ноябрида фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туманлараро судига Олтинсой тумани ҳокимининг 2016 йил 27 июлдаги 1633-сонли қарорини, тендер комиссиясининг 2016 йил 9 июлдаги 3-сонли йиғилиш баёнини ҳақиқий эмас деб топиш ҳақида даъво аризаси келиб тушади. Ажабланарлиси шундаки, даъвогар тендер танловида омади чопмаган Н.Қосимов эмас, балки тендер комиссияси томонидан танловдан четлаштирилган Р.Камолов эди.

Суд даъвогарнинг фойдасига сиртдан ҳукм чиқариб юборади. Энг қизиғи, жавобгар F.Қаҳҳоров бундан бехабар. Шу билан бирга, суд мажлисига раислик қилган О.Бердиев судда F.Қаҳҳоровнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилган Олтинсой тумани ҳокимлиги ҳуқуқшуноси томонидан тақдим этилган далил-исботларни инобатга олмайди, даъвогар Р.Камолов тендер танлови номзодлари рўйхатида бўлмаганига ҳам эътибор қаратмайди.

Учинчи суд мажлиси

Табиийки, F.Қаҳҳоров фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туманлараро судининг ушбу қароридан норози бўлади ва унга протест келтиришни сўраб вилоят прокуратурасига мурожаат қилади. Шундан сўнг прокуратура ходимлари ишни ўрганиб чиқади. Натижада иш қайта кўриб чиқилади. 2017 йилнинг 25 январида бўлиб ўтган очиқ суд мажлисида судья О.Бердиев 2016 йилнинг 9 ноябрида ўзи чиқарган ҳал қилув қарорини бекор қилади ва ишни мазмунан кўриш учун қайта тиклайди.

Суд нега ўз қарорини бекор қилди?

Шу ўринда ҳақли савол туғилади: фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туманлар­аро суди нега ўз қарорини бекор қилди? Агар судья ҳақ бўлганида ўз сўзида қатъий туриши керак эмасмиди? Гап шундаки, суднинг аввалги қарорида бир қанча қонунбузилиш ҳолатларига йўл қўйилган. Хусусан, Фуқаролик процессуал кодекси (ФПК)нинг 224-моддасига кўра, жавобгар суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингандан сўнг суд мажлисига келмаган тақдирдагина иш сиртдан кўрилиши мумкин. Қонунга биноан жавобгар тегишли тартибда хабардор қилинганлиги ҳақида ишда маълумот бўлиши лозим. Бироқ F.Қаҳҳоровга суд томонидан юборилган чақирув хатлари унга етиб келмаган.

Шу билан бирга, ФПКнинг 228-моддасига кўра, сиртдан чиқарилган ҳал қилув қарорининг нусхаси суд мажлисига келмаган тарафга шу қарор чиқарилган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай имзо қўйдириб топширилиши ёки почта орқали ёхуд ахборот тизими орқали электрон шаклда юборилиши керак эди. Бироқ қонуннинг бу талаби ҳам бажарилмайди. Юқоридагилардан келиб чиқиб, суд ўз қарорини бекор қилади.

Тўртинчи суд мажлиси

2017 йилнинг 7 апрель куни мазкур низо тўртинчи маротаба судда кўрилди. Бу сафар иш фуқаролик ишлари бўйича Сариосиё туманлараро судига оширилди. Судья А.Бердиев раислигида ўтган суд мажлиси аввалгиларидан-да ажабтовурроқ бўлди.

Р.Камоловнинг судда айтишича, 2016 йил 9 июлда бўлиб ўтган тендер танловида F.Қаҳҳоров эмас, у ғолиб деб топилган. Танловда у 48, рақиби эса 42 балл олган. Табиийки, F.Қаҳҳоров бу даъвони рад этади ва судга биз юқорида тасвирлаган — аслида бўлиб ўтган воқеани айтиб беради. Суд тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб, Р.Камолов тақдим этилган ҳужжатларга асосланиб даъвогарнинг фойдасига Олтинсой тумани ҳокимининг 2016 йил 27 июлдаги 1633-сонли қарори ҳамда Олтинсой тумани ҳокимлиги ер участкаларини бериш масалаларини кўриб чиқиш комиссиясининг 2016 йил 9 июлдаги 3-сонли йиғилиш баёнини ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида ҳал қилув қарори чиқаради.

Жавоби йўқ саволлар…

Шу ерга келганда адоқсиз саволлар қуйилиб келади: Р.Камолов 2016 йили 9 июлда ўтказилган тендер танловида қонунда белгиланган тартибда иштирок этган бўлса, нега тендер комиссияси уни халқ депутатлари Олтинсой тумани Кенгаши қарорини бузгани ва тасарруфида 5 гектар узумзори борлиги учун танловдан четлатган? Тендер комиссиясининг йиғилиш баёни сохталаштирилган бўлса, нега туман ҳокимининг қарори чиқарилишидан олдин бу ҳолат ўрганилмаган, ҳуқуқий экспертизадан ўтказилмаган? Вилоят хўжалик суди томонидан Олтинсой тумани ҳокимининг 2016 йил 27 июлдаги 1633-сонли қарори қонуний деб топилиб, унинг ижросига тўсқинлик қилгани учун Н.Қосимов маъмурий жавобгарликка тортилганда Р.Камолов қаерда эди? Қўлида ҳужжатлар билан вазиятга тезда ойдинлик киритиб қўйса бўлмасмиди?!

Гап шундаки, тендер танловига қўйилган 4,5 гектар ер «Сайрак адир» фермер хўжалиги тасарруфидан давлат захирасига чиқарилган эди. Р.Камолов «Сайрак адир» фермер хўжалиги раиси Н.Қосимовнинг божаси, Олтинсой туман фермерлар кенгаши раиси Аҳмад Мажидовнинг қудаси. Р.Камолов тўртинчи суд мажлисида тақдим этган, гўёки унинг тендер танловида ғолиб бўлганини тасдиқловчи ҳужжатга ҳам Олтинсой туман фермерлар кенгаши раиси А.Мажидов, яъни қудаси ҳамда Олтинсой тумани ер ресурслари ва давлат кадастри бўлими бошлиғи Б.Боболов имзо қўйган. Бу эса мазкур ҳужжатнинг ҳақиқийлиги ҳақида шубҳа уйғотади. Ахир туман ҳокимининг қарори асосида «Ҳайрондара умиди» фермер хўжалигига 4,5 гектар ерни ўттиз йилга ижарага бериш тўғрисидаги шартномани туман ер ресурс­лари ва давлат кадастри рўйхатга олган эди-ку. Нега энди мазкур идора раҳбари бир-бирини инкор этадиган икки ҳужжатга имзо қўйган? Р.Камолов даъво қилганидек, F.Қаҳҳоров ҳужжатларни сохталаштирган бўлса, нега унинг ўзи бундай гумондан холи бўлиши керак?!

Ким ҳақ?

Юқоридагилар билан кимнидир ҳақ ёки ноҳаққа чиқаришдан йироқмиз. Шунчаки, бўлиб ўтган воқеалар, мавжуд ҳужжатларни ўрганиш жараёнида туғилган мулоҳазаларимизни билдирдик, холос. Истагимиз, давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек, судларда ишларни кўриш сифати ошсин, оворагарчиликларнинг олди олинсин, бир инстанция судида ишни бир неча маротаба кўриб, турли қарорлар қабул қилиш амалиётига чек қўйилсин.