«Бир макон, бир йўл»: Мирзиёев иштирок этадиган форум ҳақида нималар биламиз?

Ўзбекистон 11 Май 2017 29082
Фото: tren.cat

Хитойга 11–13 май кунлари давлат ташриф билан бораётган президент Ш.Мирзиёев 14–15 май кунлари Чин юртида ташкиллаштирилаётган халқаро ҳамкорлик бўйича «Бир макон, бир йўл» стратегияси доирасидаги олий даражадаги форумда ҳам иштирок этади.

Аввалроқ Хитой Халқ Республикаси ташқи ишлар вазири Ванг Йи формуда 28 президент ва бош вазирлар иштирок этишини таъкидлаб ўтган эди. Бу йилги форумда иштирок этишни Ўзбекистон, Аргентина, Беларусь, Чили, Чехия, Индонезия, Қозоғистон, Кения, Лаос, Филиппин, Россия, Швейцария, Туркия, Вьетнам президентлари, Камбожа, Эфиопия, Фижи, Юнонистон, Венгрия, Италия, Малайзия, Мўғулистон бош вазирлари, Мьянма давлат котиби, шунингдек, Покистон, Польша, Сербия, Испания, Шри-Ланка бош вазирлари тасдиқлашган.

Келинг, ушбу йирик халқаро анжуман ҳақида тўхталсак. Уни ўтказишдан мақсад нима, у истиқболда нималарни назарда тутади?

Форум ғояси қачон пайдо бўлди?

Форум концепцияси илк бор ХХР раиси Си Жинпинг 2013 йилнинг кузида Марказий Осиё давлатлари ва Индонезияга ташриф буюрганда очиқланган эди. «Бир макон, бир йўл»ни барпо этиш Хитойнинг янги ҳукумати олдига қўйилган муҳим масалалар рўйхатига киритилган эди. Ўшанда ХХР ташқи ишлар вазири Ванг Йи бу ташаббусни амалга ошириш 2015 йилда ХХР ташқи сиёсий фаолиятининг «фокуси»га айланиши айтиб ўтган эди.

Хитой томонидан илгари сурилаётган ушбу ташаббуснинг моҳияти — Хитой иштирокидаги мавжуд минтақавий икки томонлама ва кўптомонлама механизмлар ва ўзаро таъсир структураларини мустаҳкамлаган ҳолда, халқаро ҳамкорлик ва тараққиётнинг янги моделини излаб топиш, шакллантириш ва илгари суришни назарда тутади. Қадимий Ипак йўли руҳиятини ривожлантириш ва давом эттириш асносида «Бир макон, бир йўл» минтақавий иқтисодий ҳамкорликнинг янги механизмларини ишлаб чиқиш, жалб этилган давлатларнинг иқтисодий равнақ топишини рағбатлантириш, турли цивилизациялар ўртасидаги турли соҳалардаги маданий айрибошлаш ва алоқаларни мустаҳкамлаш, шунингдек, тинчлик ва барқарор ривожланишга кўмаклашиш ётади.

Хитойнинг расмий маълумотларига кўра, «Бир макон, бир йўл» ривожланаётган давлатлар, жумладан, янги иқтисодиётлар ва ривожланган давлатлардан иборат Евроосиё материгининг катта қисмини қамраб олади. Мегалойиҳа ҳудудида жуда бой ресурслар захиралари бор, бу ерда Ер куррасининг 63 фоиз аҳолиси истиқомат қилади, тахмин қилинаётган иқтисодий миқёс эса 21 триллион АҚШ долларига тенг.

Умумий манфаатларга асосланган ҳамжамият

«Бир макон, бир йўл»нинг биргаликда қурилиши ҳар бир давлатнинг солиштирма устунлигидан яхшироқ фойдаланиш имконини беради ва иқтисодий жиҳатдан бири бирини тўлдириш ҳолатини ривожланишнинг янги ҳаракатга келтирувчи кучига айлантиради.

Ташаббус савдо ва инвестицияларни рағбатлантириш ва ўзаро боғлиқликни илгари суриш учун кенг иқтисодий ҳамкорликка таянади. У мағлуб бўлмайдиган стратегиялар ҳукмрон бўлган янги иқтисодий юксалиш оламини назарда тутади.

Умумий масъулликдаги ҳамжамият

Гарчи «Бир макон, бир йўл» ташаббусини Хитой илгари сурган бўлса ҳам, таклиф этилган йўналишлар атрофидаги ва қизиқиш билдираётган мамлакатларнинг иштироки уни амалга оширишда ўта муҳим.

Миллий манфаатлар ва устуворликларнинг бир-бирига зид келиши, шунингдек, кутилмаган вазиятлар жиддий тўсқинлик қилиши турган гап. Шу боис, кенг асосда маслаҳатлашувлар зарур бўлади. Фақатгина биргаликдаги жон куйдириш ва умумий масъулият ҳар қандай таҳдидни зарарсизлантириши мумкин.

Умумий келажакка эга ҳамжамият

«Бир макон, бир йўл» ташаббуси доирасида умумий келажакка эга бўлган ҳамжамият фақатгина умумий манфаатлар ва умумий масъулиятлар асосида барпо этилиши мумкин.

Шундай қилиб, манфаатлар мос келиши ва ўзаро иқтисодий эваз тараққиётнинг янги ҳаракатга келтирувчи кучига айланадиган савдо ва инвестиция соҳасида ҳамкорликни кенгайтириш учун доимий равишда тиришиш керак.

Бир вақтнинг ўзида, барча давлатлар халқаро муаммоларни ҳал қилиш ва барча томонларнинг манфаатларини ҳисобга олган ҳолда ҳамкорлик асосини шакллантириши учун кучларини бирлаштирмоғи лозим бўлади.

Яшил тараққиётнинг Ипак йўли

Яшил тараққиётнинг Ипак йўли ташаббуси тегишли давлатларнинг экологик сиғимини ҳисобга олган ҳолда, иқтисодий ўсиш ва атроф-муҳит муҳофазаси ўртасида пухта мувозанат талаб этади.

Экологик ҳимоя, чўлларнинг кенгайишини профилактика қилиш ва унга қарши курашиш, шунингдек, экологик тоза энергия соҳасида «Бир макон, бир йўл» ташаббусини амал оширишни стратегик режалаштиришда ҳам муҳим аҳамият берилади.

Соғлиқни сақлаш соҳасида ҳамкорликнинг Ипак йўли

Соғлиқни сақлаш соҳасида ҳамкорликнинг Ипак йўлини қуриш «Бир макон, бир йўл» бўйлаб жойлашган мамлакатлардаги жамоатчилик саломатлигини яхшилашга қаратилган.

Асосий чоралар соғлиқни сақлаш соҳасида сиёсий масалалар бўйича маслаҳатлашувларнинг фаоллашуви ва фикр алмашинуви, соғлиқни сақлаш соҳасида механизмлар яратиш, халқаро стандартлар ва меъёрларни жорий этиш, касалликлар устидан назорат ва профилактика соҳасида ҳамкорликни кенгайтириш, шунингдек, таркибни ўқитиш ва салоҳиятни мустаҳкамлаш каби жиҳатларни қамраб олади.

Ақл-идрок Ипак йўли

Ақл-идрок Ипак йўли «Бир макон, бир йўл» бўйлаб жойлашган давлатларда ихтисослашган кадрлар етишмовчилиги кузатилганда иқтидорлиларни ривожлантиришни мустаҳкамлаш ва тажриба алмашишни назарда тутади.

Ташаббусни амалга оширишда ҳар қандай янги юксалиш, албатта, янги муаммоларга чулғанган бўлади. Бу муаммоларни ҳал қилиш ақл-идрок билан иш кўриш ва тажриба билан ёндашишни тақозо этади. Шу сабабли бу мамлакатлар ечим топишда бири биридан ўрганишлари жуда муҳим.

Тинчлик Ипак йўли

Тинчлик Ипак йўли бири бирини тўлдирувчи икки таркибий қисмга таянади: «Бир макон, бир йўл» ташаббуси равнақ топиши учун зарур бўладиган нисбатан барқарор вазият ҳамда минтақавий тинчлик ва барқарорликка олиб келувчи савдо-сотиқ тармоғини яратиш учун биргаликдаги ҳаракатлар.

Алоҳида қайд этиб ўтиш керакки «Ипак йўли иқтисодий камари» лойиҳаси доирасида трансевроосиё иқтисодий коридори яратиш назарда тутилмоқда:

- Шимолий (Хитой – Марказий Осиё – Россия – Европа);

- Марказий (Хитой — Марказий ва Ғарбий Осиё — Форс кўрфази ва Ўрта Ер денгизи)

- Жанубий (Хитой — Жанубий-Шарқий Осиё — Жанубий Осиё — Ҳинд океани).

Хитой Халқ Республикасининг адабиётларни чет тилларда нашр этиш ва тарқатиш ишлари бўйича Бошқармаси томонидан очиқланган, янги халқаро форум ҳақидаги маълумотлар ҳозирча мана шулардан иборат.

Кўпроқ янгиликлар