2017 yil eng sersuv yil bo‘ladi: O‘zbekiston va Qozog‘iston odatdagidan ko‘proq suv olishadi

— Qishki, quruq qor zichligi 0,35 g/sm.kub bo‘lgani holda, 1 kub metr qor qatlami eriganda 350 litr yoki 0,35 kubometr suv beradi. O‘z o‘zidan 107,8 kub.km qor 37,7 kub.km. suv beradi. Agar ko‘p yillik kuzatishlar natijasida daryo o‘zanlarining yozgi erish davrida o‘rtacha ko‘rsatkichi 23,2 kub.km bo‘lsa, 37,7 kub.km me'yordan 14,5 kub.kmga ortiqroq ekanligini bildiradi, — deydi u va albatta bu qo‘shimcha hajmning hammasi ham daryolarga erib oqmasligini eslatib o‘tadi. Uning 20 foizi bug‘lanib ketadi, yana bir qismi (30 foizi) yer osti oqimini vujudga keltiradi, 2,0 foizi hech qachon erimaydigan qor tarmalari va muzliklarga borib qo‘shiladi.

Uning faqat 48 foizi yoki 7 kub kilometri qo‘shimcha suv sifatida daryolarga oqib qo‘shiladi. 

— Bu esa Markaziy Osiyo mintaqasi uchun kutilmagan va ortiqcha suv «ummoni» hisoblanadi. Bu suv yo‘lidan pastda joylashgan davlatlar uchun ular tomonidan hech qanday qo‘shimcha kapital qo‘yilmalarsiz, tekin kelayotgan o‘ziga xos sovg‘a, — deydi injyener.

Suv toshqini xatar ham keltirishi mumkin.

Suvlilik darajasi o‘rtacha bo‘lgan yillarda Tojikiston tog‘larida 52,2 kub kilometr suv paydo bo‘lgan bo‘lsa, mutaxassisning so‘zlariga ko‘ra, bu yil bu hajm 59 kub km.dan o‘tadi. Ya'ni, 2017 yil har 20 yilda bir takrorlanuvchi, odatdagisidan kamida 5 foizga suv ko‘proq yetkaziladigan sersuv yil bo‘lishi aniq bo‘lib turibdi.

— Bundan keyin erigan qor suvlari daryolarni to‘yintiruvchi asosiy manba bo‘ladi va daryolar rejimida o‘zgarishlar kundan-kunga ular bosib o‘tadigan har bir metr yo‘lda ushbu gidrologik yil tugagunga qadar ro‘y beraveradi, — deydi Sirojidinov.

Mutaxassisning gaplariga ko‘ra, ushbu prognoz gidroenergetika va irrigatsiya, shuningdek, boshqa ehtiyojlar uchun ishlatilishi mumkin.

— Xulosa o‘rnida eslatib o‘tish joizki, yog‘in-sochinlar va qor erishi tufayli suv sathining ko‘tarilishi juda kuchli suv toshqinlariga sabab bo‘lishi mumkin, — deya ta'kidlaydi injyener. — Erigan qor va muz suvlari va ehtimolli yomg‘ir suvlari daryo o‘zanini to‘ldirsa, daryolar toshib, yon-atrofidagi joylarni suv bosishi mumkin. Bundan aholi uchun aniq-tiniq xavf ko‘rinib turibdi. Quyushqondan chiqqan oqimlar juda katta vayronkor kuchga ega bo‘lishadi. Ular qirg‘oqlarning ko‘chishiga, yo‘llarning buzilishiga, turar joylarning vayron etilishiga sababchi bo‘lib, daraxtlarni ildizi bilan yulib, oqizishi, ekin maydonlarini yakson qilishi mumkin. Eriyotgan suvlar eng avjiga chiqqanida ular jala suvi bilan birgalikda Tojikistonda butun qishloqlarni bosib, umummilliy miqyosdagi halokatni keltirib chiqarganiga tarixda bir necha bor guvoh bo‘ldik.

Shu sababali mutaxassis tegishli idora va muassasalariga joriy oylar davomida daryolarning o‘zini tutishi ustidan nazoratni yo‘qotmaslikni maslahat beradi.