Остона шаҳрида “келажакдаги энергия”га бағишланган ЭКСПО-2017 халқаро ихтисослаштирилган кўргазма ўз ишини бошлади. Қозоғистон собиқ иттифоқ давлатлари орасида бундай кўргазмани ўтказиш ҳуқуқини қўлга киритган илк мамлакатга айланди.

ЭКСПО-2017 10 июнь-10 сентябрь кунлари мобайнида бўлиб ўтади. Ташкилотчилар “яшил энергетика” соҳасидаги энг яхши ишланмаларни намойиш қилишга ваъда беришган. Кўргазмада пойга электромобили, қуёшли батареялардаги самолёт, рассом-роботлар тақдим этилади. 

 

Кўргазмада 100 дан ортиқ давлатлар иштирок этиши, 3 мингга яқин амалий тадбирлар ўтказилиши режалаштирилган. Кутилишича, ЭКСПОга 2 миллиондан ортиқ киши ташриф буюради, уларнинг тахминан 15 фоизи хорижликлар бўлади, биринчи навбатда – МДҲ давлатлари ва Хитой фуқаролари.

Ташкилотчиларнинг тахминича, Остонадаги Бутунжаҳон кўргазмасига Еврокомиссиянинг энергоиттифоқ бўйича вице-президенти Марош Шефчович, Хитой етакчиси Си Цзиньпин ва бошқа қатор давлат раҳбарлари ташриф буюради.

ЭКСПО – энг янги илмий-техник ихтироларга бағишланган йирик халқаро кўргазма бўлиб, 1851 йилдан бери ўтказиб келинади ва ҳар йили алоҳида мавзуга бағишланган бўлади.

Тайёргарлик

Қозоғистон Халқаро кўргазмалар бюросига 1997 йилдан бери аъзо ва ЭКСПОда 2005 йилдан қатнашиб келади.

Мамлакат раҳбари Нурсултон Назарбоев Қозоғистонда халқаро кўргазма ўтказиш нияти борлиги ҳақида илк бор 2008 йилда Испаниянинг Сарагоса шаҳрида бўлиб ўтган ЭКСПОга ташрифи давомида айтиб ўтганди.

2011 йилда мамлакат ЭКСПО-2017ни ўтказиш учун мурожаат юборди, ҳамда кейинги йилнинг ноябрида Халқаро кўргазмалар бюросининг 152-Бош ассамблеясида Остона кўпчилик овозни олиб, Бельгиянинг Льеж шаҳрини ортда қолдирди ва ЭКСПО-2017 ўтказиладиган жой, деб эълон қилинди.

Бутунжаҳон универсал кўргазмасидан фарқли равишда ихтисослаштирилган кўргазмадаги барча иншоотлар қабул қилувчи томон тарафидан қурилади.

Кўргазма тимсоллари

ЭКСПО тимсолларига кичик одамчаларнинг турли рангдаги шакллари айланди: бири – Сауле исмлиси (“ёғду”) қуёшни англатса, иккинчиси - Куат ("куч") – ер кучини билдиради, учинчиси – Молдир эса ("шаффофлик") – тоза ҳаво ва сувни гавдалантиради.

2017 йилнинг қишида тимсоллар шакли пойтахтда ўрнатилди, бу эса ижтимоий тармоқларда катта баҳс-мунозараларга сабаб бўлди – фойдаланувчиларнинг уларнинг ташқи қиёфасидан норози эканликларини билдиришди. Ташкилотчилар танқидни тўғри қабул қилиб, тимсоллар қиёфасини ўзгартиришга ваъда беришди. Остона аҳолиси март ойидаёқ кўргазманинг янгиланган тимсоллари билан танишишди.

Шу билан бирга, ЭКСПО-2017 логотипи бўлган байроқлар халқаро кўргазмалар тарихида илк бор коинотга олиб кетилди. Қозоғистонлик фазогир Айдин Аимбетов уларни Халқаро фазо станциясига етказди.

Инфратузилма – “ақлли шаҳар”

ЭКСПОнинг умумий майдони 170 гектардан ортиқни ташкил этади, 25 гектар ерда кўргазма мажмуаси жойлашди.

"Келажак энергияси” мавзуси ихтисослаштирилган йўналиш орқали очиб берилади, у тўртта асосий майдончани қамраб олади", - деди ЭКСПО-2017нинг архитектура бўйича департаменти директори Зауре Айтаева.

Биринчи ҳудудда бор бўлган технологиялар лойиҳалари тақдим этилади. Яна иккита павильонларда энергияни маиший ва саноат даражаларида тежаш ҳақида ҳикоя қилинади.

Корпоратив павильонда энергосамарадорлик устида ишлаётган йирик компаниялар стендлари тақдим этилади.

Халқаро павильонлар зонаси – бу 14 та бино бўлиб, уларнинг ҳар бирида 4-5 давлат жойлашади.

"Энг асосий объект – кўргазманинг архитектура нуқтаи назаридан тимсоли Гумбаздир. Бу ноёб архитектура иншоотининг умумий узунлиги 100 метрдан ортиқ бўлиб, диаметри 80 метр келади. У саккиз қаватдан иборат, сўнгги қаватда томоша майдони жойлашган", - деган Айтаева. Гумбазда шунингдек келажак энергияси музейи ҳам бўлади.

Кўргазма ҳудудида “ақлли шаҳар” технологияси бўйича яратилган объектлардан фойдаланилади. Улардан бири – “Ақлли энерготармоқлар” бўлиб, у тармоқларда электр қувватини етказиб беришдаги йўқотишлар ҳажмини 30 фоизга камайтириш имконини беради.

ЭКСПО-2017 павильонлари ва офисларида “Ақлли бино” технологияси жорий этилмоқда. Бино ёки хона ичида қанча киши борлигига қараб, ҳаво алмаштириш тизими ҳавони етказиб беришни автоматик назорат қилади.

Кўргазмада Арт-марказ ҳам очилади, у ерда 13 давлатдан бўлган 17 нафар замонавий рассомлар иштирокидаги Artists&Robots кўргазмаси тақдим этилади. Унда сурат чизаётган робот ва робот-ҳайкалтарошни кўриш мумкин бўлади.

Ибтидодан “яшил самолёт”га қадар

ЭКСПО-2017да 100 дан ортиқ давлатлар, шунингдек, 17 та халқаро ташкилот иштирок этади. Уларнинг орасида БМТнинг етти ташкилоти бор.

Британия павильони дизайни Олам пайдо бўлишидан бошлаб энергиянинг яралишини тадқиқ қилиш мавзусига бағишланган. Ташриф буюрувчилар энергиянинг қуёшдан ҳаракатланиши ва унинг ер юзаси бўйлаб йўналиш орқали трансформацияси, турли иқлим шароитлари ва инсоният цивилизациясини кузатишлари мумкин.

Павильон марказида Оламнинг 360 даражали кўриш бурчагига эга ноёб макети ўрнатилган бўлиб, у энг замонавий компьютер технологиялари орқали яратилган. Павильон минг квадрат метрдан ошиқроқ жойни эгаллаган. Энг асосий воқеалик эса графендир – бу келажак материали ҳисобланиб, у энергияни ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш жараёнини радикал тарзда ўзгартириб юбориши мумкин.

Германия кўргазмада "Формула Е" пойга электромобилини тақдим этади.

"Электр тиркамадаги ва қайта тикланувчи манбалардан қувват олувчи ҳаракатланиш воситаси – янги транспортни яратишга бўлган калитдир, у иқлимга ҳеч қандай таъсир кўрсатмайди. Бизнинг павильонларда лимузин, "Формула Е" пойга электромобили, икки ғилдиракли электр узатмали транспорт тақдим этилади", - дея хабар берди креативлик бўйича директор Андреас Хорбельт.

Унинг сўзларига кўра, Германия павильони “келажакдаги шаҳар”га назар солиш имконини беради. У ерда эса қувватни сарфлаганидан кўра кўпроқ ишлаб чиқарувчи “ақлли уйлар”, шунингдек, энергия олиш учун сув ўтларига эга фасад панеллари тақдим этилади.

ЭКСПО-2017да “келажак транспорти”нинг бошқа бир варианти ҳам намойиш этилади. Хусусан, Монако павильонида қуёш батареяларидаги велосипед тақдим этилади. 

Швейцария ўз павильонига тахминан 3,8 миллион евро ажратди, шу билан бирга, стендни яратишга ушбу сумманинг ярми кетди. Мамлакат қуёш панелларидаги самолётни тақдим этади.

"Осмон чегарасиз. Лимит – бу ёқилғи, бизнинг самолёт эса ёқилғида учмайди. Бизнинг мақсад – ёқилғисиз стратосферага қадар учиб бориш, оддий самолётлар узоқроқ масофага парвоз қилиш", - дея айтиб ўтган самолёт учувчиси Рафаэль Домжан.

Сингапур павильон деворларида яшиллик яратишга қарор қилди, бундан ташқари унга 250 та террариум жойлаштирилади.

Нидерландия кўргазмада голографик ва лазер шоу тақдим этади, бунда қувватнинг муқобил манбаларининг ривожланиши кўрсатилади – шамол тегирмонларидан тортиб, замонавий шамол ҳайдагичларгача.

Корея павильонга ташриф буюрганларни келажакка анимация ва қўшимча реаллик технологияси орқали олиб ўтишга ваъда берган, Таиланд – эса қишлоқ хўжалик чиқиндиларидан яратилган биоёқилғи ҳақида маълумот беришга аҳд қилди.

Кўргазманинг Италиядан бўлган комиссари Стефано Раваньяннинг хабар беришича, мамлакат павильонида қайта тикланувчи энергияни нефть манбалари камайган даврда ишлатиш ҳақида маълумот беришади. "Шунингдек, биз ўтган даврлардаги мавзуларга мурожаат қилмоқчимиз. Умуман олганда павильон тўртта майдонча орқали тақдим этилади, уларнинг бири ихтирочи Леонардо Да Винчи номи билан аталади, у ерда Италиянинг турли компаниялари ва ёш тадқиқотчилар стартаплари намойиш этилади", - дея таъкидлаб ўтди у.

Россия павильонида эса энергетика билан боғлиқ бўлган барча йўналишлар тақдим этилади. Энг асосийсига атом энергетикаси ва қайта тикланувчи қувват манбалари бўлади: қуёшли, шамолли ва гидроэнергетика. Павильонда келажакдаги атом музёрарини, қутб ярим шарини кўриш мумкин бўлади, зал ўртасидан эса ҳақиқий музлик (айсберг) жой олади.

Руминия кўргазмада дунёдаги энг тез лазерни тақдим этишни мақсад қилган.

Қозоғистон миллий павильони майдони эса тахминан 5 минг квадрат метрдан иборат бўлади. У икки асосий зонага бўлинган: “Қозоғистон билан танишув” ва “Яратувчи энергия”. Биринчи қисмда Қозоғистоннинг бой маданияти ва тарихи, шунингдек, ҳозирги вақти ва келажаги ҳақида маълумот берилса, иккинчиси қозоқ олимларининг ЭКСПО-2017 мавзусидаги энг яхши лойиҳаларини қамраб олади. 

Хавфсизлик

ЭКСПО-2017да тартибни 9 мингдан ортиқ киши таъминлайди, уларнинг орасидан мингдан ортиғи кўргазма сабаб инглиз тилини махсус ўрганди.

Кўргазмага хизмат итларига эга 63 нафар кинолог ва 16 нафар портлатиш ишлари бўйича техниклар жалб этилади. Бундан ташқари, кўргазма мажмуаларига кириш қисмлари металл буюмларни қидириш ва рентген-телевизион ускуналари билан жиҳозланган.