Маълумки, Президентимиз Ш.Мирзиёевнинг июнь ойида Тошкент шаҳри Учтепа туманидаги 78-умумтаълим мактабига ташрифи давомида тажриба сифатида ушбу мактабда 11 йиллик таълимни тиклаш таклифини билдирган эди.

Сўнгра Тошкент шаҳридаги умумтаълим мактаблари битирувчиларининг ота-оналари ўртасида болаларининг мактабда ёки касб-ҳунар коллежида ўқишини давом эттириш борасида сўровнома ташкил этилган, сўровномада аксарият (83 фоиз) ота-оналар мактабларда 10-11-синфлар тикланишини ёқлаб овоз беришган эди.

Ўзбекистон халқ таълими вазирининг биринчи ўринбосари Собитхон Турғунов 11 йиллик таълим Ўзбекистоннинг баъзи мактабларида эксперимент тарзида қайта тикланиши, 20 кун ичида ҳукумат томонидан тегишли қарор қабул қилиниши ҳақида маълумот берганди.

Бу орада қатор коллеж ва лицейларда ҳужжатларни қабул қилиш вақтинчалик тўхтатилгани эълон қилинди. Бироқ бу нотўғри маълумот эканлиги, коллеж ва лицейлар ёпилиши ёлғон эканлиги, улар аввалгидек ўқувчилар қабул қилишда давом этиши ҳақида Олий ва ўрта махсус таълим вазирининг биринчи ўринбосари, Ўрта махсус, касб-ҳунар таълим маркази директори Муродулла Холмуҳаммедов маълум қилган эди.

Тўғри, айрим ота-оналар фарзанди ўз уйига яқинроқ жойдаги мактабда ўқишини исташмоқда. Мактаблар эса қўшимча синфлар эвазига дарс соатларининг кўпайиши, ўқитувчиларга қўшимча иш пайдо бўлиши туфайли лицей ёки коллежга йўл олган ўқувчиларга 9-синфни тамомлаганлик ҳақидаги шаҳодатномани беришни пайсалга олишмоқда. Шошиб коллежга ҳужжат топшириб қўйганлар ҳам бор, улар мактабда ўқишни исташса, коллеждагилар ҳам ўқувчи сони учун курашиб, уларнинг ҳужжатларини қайтариб беришмаяпти. Қай бир коллеж ўқувчиларни жалб қилиш учун «текин ҳайдовчилик гувоҳномасини берамиз», деб алдашган.

Бу борада таҳририятимизга жуда кўплаб мурожаатлар келиб тушмоқда. Мактублардан кўриниб турибдики, «эпидемия» айниқса юртимизнинг турли гўшаларидаги ўқув масканларида авж олган, таълим соҳаси ходимлари президент таклифини ўта нотўғри талқин қилиб, ўқувчилар ва ота-оналар ўртасида антиагитация олиб боришмоқда.

Келинг, уларнинг айримларидан парчалар билан танишинг.

«Айрим коллежлар томонидан ота-оналар ва ўқувчилар орасида нотўғри тушунтириш ишлари олиб борилаяпти. Худди ўқувчи келмасдан, колежи ёпилишидан қўрқиб кетган директорлар нима қилиб бўлса ҳам бола олиб келишга уринишмоқда. Ҳар бир ўқитувчига «2-3 нафардан ўқувчи топиб келмасанг — ишдан бўшатиласан», деган шарт қўйишмоқда. Аслида, бу танлов эркин бўлиши керак эмасми? Ота-оналар коллеж узоқдалигидан фарзанди назоратсиз қолиб кетишидан қўрқиб, юборгиси келмаяпти. «Болам ёнимда ўқисин», дейди. Яна ҳар куни қатнаб ўқиши керак. Баъзилар олдин коллежга топширган, мактабда 10-синф очилишини эшитгандан сўнг, ҳужжатини олгани борса — коллеждан турли баҳоналар билан қайтариб юборишаяпти. Одамларни сарсон қилишаяпти, хуллас».

«9-синф битирувчилари ўзлари хоҳлаган академик лицей ёки касб-ҳунар коллежларида таълим олишлари учун ҳужжатларини топширган, лекин кейинги вақтларда 11-синф қайта тикланиши туфайли мактабларда камида 1-2 та синф шаклланиши шарт, деб мактаблар томонидан коллеж ва академик лицейлардан ҳужжатлар мажбуран олиняпти. Бу қанчалик тўғри ёки асосли эканлигига ўйланиб қоласан, киши. 11-синф бутун мамлакат бўйлаб қайта тикланиши ҳақида қандайдир расмий ҳужжат борми ўзи? Бир ойдан кўпроқ вақт қолди, 11-синф базаси учун моддий техника, дарсликлар, ўқитувчи мураббийлар етишмайди-ку?! Шу каби масалаларни ечиш учун халқ таълими вазирлиги ОАВ орқали халқ билан очиқ мулоқотга чиқиб саволларга батафсил жавоб бера оладими?» — деб ёзади Камолиддин исмли муштарийимиз.

«Исми-шарифим сир қолишини илтимос қиламан. Президентимиз Ш.Мирзиёев ташаббуслари билан 11 йиллик мактаб таълими тажриба сифатида ташкил қилингани қувонарли ҳолат, албатта. Сабаби ўзим ҳам 11 йиллик таълим тизимида қадрдон синфдошларим даврасида ўқиганман ва олийгоҳга ўқишга кириб, ҳозирда коллежда бўлим бошлиғи вазифасида ишламоқдаман. Сизларга мурожаатим сабаби шуки, президентимиз таклифига кўра, ўқувчи хоҳласа 11-синфда, хоҳласа коллеж ё академик лицейда ўқиши мумкин. Лекин халқ таълими тизими ходимлари сунъий равишда ота-она ва ўқувчилар миясига «айрим коллежлар ёпиляпти, 11-синфга қайтиб ўқи», деган фикрларни сингдирмоқда. Вазият бўйича ОЎМТВ ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази директори М.М.Холмуҳаммедов ҳам расман жавоб берган эди. Қўқон шаҳридаги халқ таълими бўлими ходимлари томонидан «5 та коллеж ёпиляпти, уни ўрнида ЎИЧК бўляпти, ҳужжатларни олиб келинглар», деб 9-синф кураторларга ноқонуний топшириқлар бериляпти. Ота-она ва фарзандининг розилигисиз, коллежда ўқишини хоҳласа ҳам коллежга келиб, «ҳужжатларни беринг, коллежларинг ёпиляптикан, директоримиз айтди», дея 9-синф кураторлар келишяпти. Ота-она ва фарзанднинг розилигисиз биз ҳужжатларни бермаймиз, десак, «Президент қарорига қаршимисиз?» деган сўзлар билан жавоб қайтаришмоқда. Ваҳоланки, улар президент таклифи ва ҳукумат қарорларини нотўғри талқин қилишмоқда. Ушбу масала юзасидан амалдаги қарор, қонунлар доирасида бирор мақола ёзиб чиқаришингизни сўрайман».

«Мен Тошкент вилоятининг Бекобод туманида яшайман. Бизнинг туманимиздаги баъзи мактабларнинг 11-йиллик таълим бўйича олиб бораётган ишлари қонун доирасида эмаслиги, мактаб ходимлари 9-синф битирувчиларига 11 йиллик таълимнинг мажбурийлиги ва у ҳеч қандай коллежга ўқишга топшира олмаслиги ҳақида «тушунтириш» ишларини олиб боришаётганлиги ҳақида эшитиб қолдим. Бу ҳолат бўйича ишлар қандай ташкил қилиниши керак? Ўқишни қаерда давом эттиришни ўқувчининг ўзи ва ота-онаси ҳал қилишлари керак эмасмиди? Айнан «Ойбек» фермерлар уюшмасида жойлашган мактабларда худди шу ишлар содир бўлмоқда».

«Мен Авазжон Ҳамралиев, Фарғона вилояти, Риштон туманида яшайман. Сизларга мактуб ёзишимдан асосий мақсад, олдинги янгиликларда 9-синфни битирган мактаб ўқувчилари ўзлари хоҳлаган ўқув масканларига ҳужжатларини топширишлари ва уларнинг хоҳиш-истакларига ҳеч кимнинг аралашишига ҳақи йўқлиги бот-бот таъкидлаб ўтилганди. Шунингдек, туманларда фақат бир-иккита мактабларда 10-11-синфларни очиш эксперимент тариқасида кўриб чиқилади, дейилганди. Лекин куни-кеча барча мактабларга 10-11-синфларни очишга рухсат берилганининг гувоҳи бўлдим. Энг ачинарлиси — мактаб ўқитувчилари ўқувчилар ва уларнинг ота оналарини алдаб «коллежлар беркилади», «Коллежлар бир йиллик бўлади», «Коллежни битирсанг — олий ўқув юртига ўқишга киролмайсан», деган ёлғон маълумотларни тарқатмоқдалар. Бу ўз навбатида, юртимиз келажаги бўлмиш ёшларни онгли равишда қабул қиладиган танловларидан маҳрум қилмоқда. Ҳурматли Кун.уз сайтининг жонкуяр ижодкорлари. Ушбу масалага ойдинлик киритиб, ҳам ўз фикрларингизни баён қилсаларингиз».

Мактублардан кўриниб турибдики, айрим мактабларда ишловчи ходимлар қуюшқондан чиқиб бўлишибди. Лекин улар ҳам ўзларича мустақил қарор қабул қиладиган одамлар эмас. Буйруқни бажаришяпти. Мактаб ўқитувчисига «чопиққа, чеканкага чиқ», дейилса кетмонни кўтариб, далага чиқиб кетаверадиган халқ. Ҳеч шубҳа йўқки, бу борада Фарғона вилояти Ўзбекистон тумани ХТБ мудираси Нафиса Нишонова таъкидлаганидек, «энг биринчи вазифаси қишлоқ хўжалиги», бўлган туман халқ таълими бўлимларидан антиагитация олиб бориш борасида уларга аниқ кўрсатма берилган.

Коллежлар эса ростдан ҳам ўқувчиларсиз ёпилиб кетишдан таҳликада. «Ётиб қолгунча отиб қол» қабилида иш кўришга мажбур. Коллеж директорлари ўқитувчиларга ўқувчи топиб келиш мажбуриятини юклаган. Қариндош-уруғи, таниш-билиши — хуллас, дарс оламан, десанг кимни бўлса-да олиб кел, деган вазифа қўйган.

Аслида, ҳаммаси ўқувчиларнинг эркин танлови ва рақобат асосида рўй бермоғи керак эмасми?

Бизнинг Халқ таълими вазирлигига ҳам, Олий ва ўрта махсус таълими вазирлигига ҳам бу борадаги мурожаатларимиз жавобсиз қолмоқда. Ҳеч ким Президент таклифи бўйича бор масъулиятни ўз бўйнига олиб, аниқ бир гапни айтишни истамаяпти. Олий ва ўрта махсус таълими вазирлигидагилар ҳам конкрет жавобдан ўзларини олиб қочишяпти. Тошкент шаҳрида ўтказилган, ота-оналарнинг 83 фоизи мактабда 11 йиллик таълимнинг тикланиши розилигидан бўлак айтарли бирор ҳужжат, асоснинг ўзи йўқ ҳозирча. Ҳамма иш зимдан бажарилаётгандек.

Лекин жуда жиддий масалани ўзибўларчилик ҳолатига ташлаб қўймаслик керак, назаримда. Мавжуд муаммони кўриб, кўрмасликка олиш уни ечиш дегани эмас-ку?

Энг яхши йўл — Халқ таълими вазирлиги ҳамда Олий ва ўрта таълим вазирлигидаги мутасадди раҳбарлари қўшма брифинг ўтказишса, журналистлар олдида аниқ дастурлари ва режалари билан ўртоқлашишса. Бериладиган саволлар жуда кўп.

Халқ ҳазилакамига сарсон бўлмаяпти ахир? Бирор нарса десаларингиз-чи, мутасаддилар?

Шуҳрат Шокиржонов,
журналист.