KUN.UZ орамиздаги одамлар орасидан қаҳрамонларни кашф этишда давом этади. Бизнинг бу галги қаҳрамонимиз шишасоз уста Аҳмаджон Абдурашидовдир. 

Нафис ва нозик дид ила оташин оловнинг қайноқ тафтида қиздирилаётган шиша бироз вақт ўтиб устанинг қўлларида, унинг измида бўлади. Нигоҳингиз шишанинг қип-қизил тобланган қисмида кўринмас гўзалликни илғагандек бўлади. Борлиқнинг яна бир завқли онларидан ҳайратга тушасиз. Шишасозлик шундай бир ҳунарки, у илм ва иштиёқ, сабр ҳамда нафосат талаб этади. Шишасозлик Ўзбекистон тарихида алоҳида саҳифага эга. Боиси, шишасозлик ҳунари тарихи юртимизда узоқ асрларга бориб тақалади. Шу жиҳатдан уни инсонларнинг азалий машғулотларидан бири, десак муболаға бўлмайди. Шишасозлик ҳунари Собиқ Иттифоқ даврида қайта тикланди, шишасозлар устахонаси ва шишасозлар ривожланиш босқичига ўтди. Хўш, илм-фан ривожида муҳим аҳамиятга эга ушбу касбнинг бугунги ҳолати қандай? Шишасоз уста Аҳмаджон Абдурашидов билан суҳбат шу ҳақда кечди. Чунки бу инсон юртимизда айни кунда шишасозлик ҳунармандчилигининг ягона вакили саналади. 

Йўқолиб бораётган касб  

Бу шиша билан ишланадиган, кимёгарлар билан ёнма-ён туриб меҳнат қилинадиган касблардан бири. Ўзбекистонда ҳали ривожланмаган, ҳаттоки шу кунда йўқолиб бораётган касблардан биридир. Биринчи устозим Тўлаган Абдураҳимов эди. Уларнинг устози эса Москвадан, Ленинграддан олиб келинган Пяткин Константин Павлович ва Иван Михайлович деган одамлар эди. Мен асосан Тўлаган акадан ўрганганман. Ўзимдан олдин ишлаб ўтиб кетган барча шишасозларни ўзимга устоз, деб биламан. Ҳар бир шишасознинг ўз ишлаш услуби бор. Ким ўзига қандайдир бир осонроқ вариантни танласа, ўша вариант бўйича ишлайди. Услубни кўпроқ шишасознинг ўзи ўйлаб топади. Ўзига қулай бўлган вариантларни ўйлаб топади. Шишасоз бўлмоқчи бўлганлар ҳунар билан бирга, ўқишни, билимни ҳам бирга олиб борса, нур устига аъло нур бўлади. Шишасоз асосан кимёгарлар билан бирга ишлайдиган инсон. Устозларимиз бир гапни айтишарди: Ломоносов “Шишасозлик устахонаси бўлмаган кимёгар кимёгар эмас” деган. Бу жуда нозик иш, заргарликдан ҳам нозикроқ. Сабаби металлда орада ҳордиқ чиқариб олишингиз, қўйиб қўйишингиз, яна қайтадан бошлашингиз мумкин. Бу ишда эса бир бошлагандан сўнг охиригача қилиш керак, сабаби яна бошқатдан эритиб, қайтадан қилиш анчагина муаммо келтириб чиқаради ҳамда шиша синиб кетиши мумкин. 1962 йилдан бери шу соҳада ишлайман. Фаолиятимни Ўзбекистон Фанлар академияси Кимё институтида бошлаганман. Сўнг Тошкент политехника институтининг кимё факультетида ишладим. Тошкент фармацевтика институтига 1972-1975 йиллардан келиб, шу ерда ишлай бошладим. 

Шогирдлар нега йўқ?

Бу анча нозик савол бўлди. Албатта, шогирдлар масаласини мен ёки бошқа бир одам ҳал қилмайди. Юқори ташкилотлар, масалан, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигидаги тегишли шахслар бизга шогирд, деган штат беришса яхши бўларди... Яна бир нарса, мана ҳозир кириб келган жойингизни устахона деб келдингиз, аслида шишасозлик устахонаси 1 сентябрдан бошлаб ёпилган. Бизнинг шишасозлик устахонамиз ёпилди. Вазирликнинг фикри бўйича, шишасоз керак эмас экан. Бу ҳеч қандай мантиққа тўғри келмайди. Шуни айтмоқчиманки, бу кабинетларда ҳал қилинадиган нарса эмас. Ўша жаноблар ҳам институтларда ўқишган, улар кимёга шишасоз керак-ку, деган масалада озгина бўлса ҳам фикрлашиб кўришса ёмон бўлмасди. Одам ҳайрон бўлади бундай нарсага. Бир вақтлар Москва, Ленинграддан устозларни олиб келиб, шу ҳунар ўргатилган эди. Замонлар ўтиб улар оламдан кўз юмди, ўзимизнинг ҳам ёшимиз бир жойга бориб қолди. Институтнинг бу борада талаби бор, бироқ вазирликдан келган штат жадвалида “шишасоз” деган ўрин йўқ. Шогирдликка тушаман деган ёшлар жуда ҳам кўп. Мен уларга бир гапни айтаман: “Қадрланмаган меҳнатга шогирд тайёрламайман”. Шунча йил меҳнат қилдим, аммо охирида бизга шишасоз керак эмас, деган фикр билдиришди. Ўша ёшларга эрта-индин сизларга ҳам шундай дейишса, кейин нима иш қиласизлар, дейман. Менга бу нарса жуда ҳам таъсир қилди. Сабаби, кимёгарларимизнинг лаборатория, амалиётдаги ишлари шишасозлик иши билан боғлиқ. Нима учун у ерда буни салбий ҳал қилишганини тушунмайман. Мени ҳозир ўқув-таълим устаси, деган бошқа штатга ўтказишди. Шишасоз билан ўқув-таълим устасининг иши бошқа, иш соатлари бошқа, оладиган маоши бошқа. Шу масала сал ғалатироқ бўлди...

Касбдан топганларим

Шу касбни орқасидан одамлардан жуда кўп раҳмат эшитдим. Кимёгарларнинг кўпчилиги мен билан бирга ишлашди, номзодлик диссертацияларини тайёрлашди. Мана баъзилари доктор, профессор бўлишди. Бундан ташқари, ҳар йили юзлаб талабалар мутахассис сифатида чиқарилади, уларнинг ҳар бир қўлига шиша асбобларни олиб, лабораторияда амалиёт ишларини бажаришади. Уларни кўриб сиз жуда хурсанд бўласиз. Уларнинг қилаётган ишларини кўриб, буларга яна ҳам кўпроқ нарса қилиб берсам, ишлари яна ҳам ривож топса, деган фикрлар пайдо бўлади. Албатта, бу касбнинг ўзига яраша машаққатлари ва ундан завқланадиган томонлари бор. Шишасоз ҳам уста, ҳам ижодкордир.   

Аҳмаджон Абдурашидов билан суҳбат анча узоқ давом этди. Уста ўз ҳамкасблари ва устозлари билан боғлиқ хотиралар, Ўзбекистонда ўзининг ёшидаги шишасозлар қолмагани, фарзанди ҳақида сўзлаб берди.