Таҳририятимизга Қашқадарё вилоят маркази — Қарши шаҳридан тадбиркор, «Асилбек-Зиёда» савдо ишлаб чиқариш корхонаси раҳбари Исмоил Панжиев мурожаат қилиб, Қарши шаҳар ҳокимлиги ва «Ерқўрғон деҳқон (озиқ-овқат) бозори» АЖ томонидан уюштирилаётган тазйиқлар қурбони бўлаётганини баён этди.

Биз — KUN.UZ журналистлари гуруҳи вазият билан яқиндан танишиш, журналистик суриштирув ўтказиш учун Қарши шаҳрига йўл олдик.

Мурожаатчи Исмоил Панжиевнинг айтишича, Қарши шаҳар ҳокимининг 2017 йил 14 апрелдаги Х-843/4-сонли қарорига кўра, айрим фуқаролар, жумладан фуқаро Исмоил Панжиевга «автомобиллар вақтинчалик тўхташ жойи» учун берилган ер майдонлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 27 мартдаги ПҚ–2853-сонли «2017–2019 йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо мажмуалари қуриш дастурини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ «Ерқўрғон деҳқон (озиқ-овқат) бозори» АЖ тасарруфига ўтказилиши белгиланган.

Юқорида тилга олинган Президент қарорининг 17-бандида чиндан ҳам шундай дейилади:

«17-банд. 2017 йил 1 апрелдан бошлаб шундай тартиб жорий этилсинки, унга мувофиқ:

деҳқон бозорларига туташ ҳудудларда жойлашган автотранспорт воситаларини вақтинча сақлаш жойлари ушбу деҳқон бозорлари таркибига ўтказилади ва кейинчалик улар фаолиятидан тушган пул тушумлари деҳқон бозорларининг солиқ солинадиган даромадлари таркибига киритилади ҳамда ушбу маблағларнинг 50 фоизи маҳаллий бюджетларга йўналтирилади».

«Автостоянка эмас автошоҳбекат-ку?!»

Исмоил Панжиев. Фото: KUN.UZ

1,175 га ер майдони фуқаро Исмоил Панжиевга эмас, у раҳбарлик қилаётган «Асилбек-Зиёда» савдо ишлаб чиқариш корхонасига тегишли. Бу ҳақда барча тегишли ҳужжатлар бор. Ҳаттоки ҳокимлик ҳам йўл қўйган хатосини англаб, 2017 йил 19 июлда ўз қарорининг 1-бандига ўзгартириш киритади ва «Асилбек-Зиёда» СИЧК тасарруфида бўлган 1,175 га ер майдонидаги автомобиллар тўхташ жойи «Ерқўрғон деҳқон (озиқ-овқат) бозори» АЖ тасарруфига ўтказилсин, деб ўзгартириш киритади.

Ушбу майдон тадбиркорга тегишли барча ҳужжатларда автотранспорт воситаларини вақтинча сақлаш жойи эмас АВТОШОҲБЕКАТ сифатида қайд этилган. Автошоҳбекат бўлганидан кейин автобус ва йўналишли таксилар кириб-чиқиб турадиган майдони ҳам бўлади-да! Бинобарин, худди шундай муваффақият билан Қарши халқаро аэропортининг учиш-қўниш полосасини бировга бериб юбориш мумкин: «Ер — давлатники, аэропортга фақат аэровокзал биноси тегишли», деб.

Ҳудудда автошоҳбекатга хос барча бино ва ишоотлар бор: диспетчерлар хонаси, ҳайдовчилар дам оладиган хона, она ва бола хонаси. Бу жойга вилоят туманларида 30-35 та йўналишидан автобуслар келиб турган, Қарши шаҳридаги №14, 18, 30, 31, 33, 42, 47, 461 каби йўналишли таксиларнинг сўнгги бекати эди. И.Панжиевнинг айтишича, бу ҳудуд автомобиллар тўхташ жойи бўлмаган, шахсий автомашиналар ҳудудга қўйилмаган.

Ер кодексининг 20-моддасига кўра қабул қилинган, ўша вақтдаги шаҳар ҳокими Ш.Турсунов имзолаган 2006 йил 11 августдаги Х-482/8 қарорда Қарши – Косон йўлидан «Асилбек-Зиёда» савдо ишлаб чиқариш корхонасига «Автобекат» қуриш учун 1050 кв.м ер майдони номуайян муддатга ажратилсин, дейилмоқда. Яъни, бошдан-бош ҳужжатларда ер майдони автошоҳбекат қурилиши учун расмийлаштириб берилган.

Зарарни ким қоплайди?

Президент қарорининг 16-бандида «Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва вилоятлар ҳокимликлари деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо мажмуалари қуриш ишларини амалга ошириш учун белгиланган тартибда зарур ер участкалари ажратилишини, шунингдек, уларнинг ҳудудлари тайёрланишини ҳамда бино ва иншоотлар бузилиши туфайли юридик ва жисмоний шахсларга етказилган зарарлар қопланишини таъминласинлар», дейиляпти.

Бироқ И.Панжиевнинг айтишига кўра, «Асилбек-Зиёда» СИЧКга етказилган зарар ҳозирча қопланмаяпти. Шаҳар ҳокимининг қарорида етказилган зарарни қоплаш «Ерқўрғон деҳқон (озиқ-овқат) бозори» АЖ томонидан амалга оширилиши белгиланмоқда.

«Биргина электр энергиясининг ўзидан 200 миллион сўм қарзи бўлиб, 9 ой светсиз ўтирган бозор менга етказилган зарарни қандай қоплайди?!» — дейди тадбиркор Исмоил Панжиев.

Бозор раиси Тоштурди Жўраевнинг бизга айтишича, ерни бозор маъмурияти аллақачон давлат захира фондига қайтариб берган. Энди ўзининг ихтиёрида бўлмаган, давлатга топшириб юборилган майдон учун бозор зарарни қоплар эканми? Абсурд эмасми?

«Ҳолвани ҳоким — калтакни етим»

«Мол аччиғи — жон аччиғи» деган нақл бор. 2017 йил 14 декабрь куни 4 та MAN юк машинаси автошоҳбекатнинг асфальтланган майдонига шағал тўкиш учун кириб келишади. Табиийки, И.Панжиев ҳали бу вазият бўйича судлашаётганини рўкач қилиб, майдончани эгаллаш учун фақат мажбурий ижро бюро ходимларининггина ҳақи борлигини таъкидлаб, майдонга шағал тўкилишига монелик қилади.

И.Панжиев ва воқеа гувоҳларининг айтишича ва KUN.UZ ихтиёрига келиб тушган видеокадрлардан кўринишича (автошоҳбекат ҳудуди 9 та видеокамера кузатуви остида бўлган) Кечки соат 18:20 ларда бундан хабар топган шаҳар ҳокими Ж.Фозилов автошоҳбекат ҳудудига кириб келади ва И.Панжиевни (ёзиб ва кўрсатиб бўлмайдиган) ўта қўпол сўзлар билан ҳақорат қилади. «Оғзингизга қараб гапиринг», дея эътироз билдирган ўғли Шаҳзод Қурбоновни эса калтаклайди.

Шундан сўнг ҳуқуқ-тартибот органлари вакиллари ота-болани машинага босиб, милиция бўлинмасига олиб кетишади. Ҳоким қолиб, ундан тепки ва ҳақорат эшитган тадбиркор ва ўғли жаримага тортилади. Олган тан жароҳатлари бўйича экспертизадан ўтай деса, шифокорлар «соппа-соғсиз» деб туришибди. Қонида алкоголь бор-йўқлигини текшириш учун ота-боланинг ҳаттоки қонларидан ҳам таҳлил учун олишади.

«Тўнғич ўғлимга бирор кор-ҳол бўлмасин, деб уни бозорга яқинлаштирмасдан кўздан панада яшириб юрибман, очиғи», дейди И.Панжиев.

(Бу даъвонинг тўғри ёки нотўғрилиги ҳақида муайян фикрга келиш қийин. Жумладан, қоронғуда болахондор қилиб сўкиниб юрган шахс чиндан ҳам шаҳар ҳокими бўлганини фақат экспертиза аниқлай олади. Исмоил Панжиев Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг қонунчилик ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитасига бу борада шикоят билан мурожаат қилган, шикоят Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасига жўнатилган — хуллас, тегишли органлар ўз ҳуқуқий баҳосини беради — таҳририят).

«Иккинчи ҳамлада эгаллаб олишди»

18 йиллик меҳнатига ичи ачиётган Исмоил Панжиев ичи куйиб шундай дейди:

«Ўтган шунча йил ичида бир чақалоқ норғул йигитга айланади. Ўзи шу ҳудудни 2000 йилда ўша вақтдаги шаҳар ҳокими менга истамасам ҳам, мажбурлаб берган эди. Ташландиқ, ўйдим-чуқур жойлар эди. 6 метрлик котлован бор эди. Тупроғу шағал опкелиб тўлдириб, текислаб майдон қилдим, автошоҳбекат барпо этдим. Ерқўрғон бозори ҳам кейинчалик, 2001 йилда  қурилди. Шу бозорнинг оёққа туришида ҳам ўзим бош-қош бўлганман. Одамларни чақирганман. 20 миллион сўмлик акцияларим ҳам бор. Бугунги кунга келиб ҳудуд йириклашди, ривожланди, сердаромад жойларга айланди. Энди мен бир пайтлар эпақага келтирган, кейинчалик обод қилган, одамларни иш билан таъминлаб турган жойимга кўз олайтириб, очиқдан-очиқ таҳдид қилиб тортиб олишмоқда».

И.Панжиевнинг айтишича, унга тегишли ер майдонига биринчи бор ҳужум бўлмаяпти.

2011 йилда ҳам Қарши шаҳар ҳокими X-213/5 қарори билан мулкка эгалик ҳуқуқини бекор қилган. 2014 йил 19 декабрь куни И.Панжиевга эгалик ҳуқуқи суд томонидан қайтадан тиклаб берилган. 2015 йил 19 июль куни 1,28 га ер майдони «Асилбек-Зиёда» СИЧК балансига ўтказилган. Шаҳар ҳокимлиги бу ишни пайсалга солган. 1,5 йилдан сўнг, суд ижрочилар шаҳар маъмуриятига 10 ЭКИҲ жарима солганидан сўнг, 2016 йил 6 декабрь куни Х-1604/12 шаҳар ҳокими (Ж.Фозилов) қарорга қўл қўйиб берган.

Ҳудуднинг 2002 йилда коинотдан олинган фотосурати ҳам И.Панжиев айтган гапларни тасдиқлаб турибди. 2002 йил 15 август куни туширилган фотосуратда ҳудуд янги асфальт қилингани кўриниб турибди.

2002 йил. Фото: KUN.UZ

Иккинчи фотода автошоҳбекатнинг бугунги кундаги (2017 йилдаги) аҳволи кўриниб турибди.

2017 йил. Фото: KUN.UZ

Бизни ҳайратга солгани асфальтланган текис жойга шағал тўшаб, нимани кўздан беркитишмоқчи бўлишган мутасаддилар? Бу ер «бир ташландиқ жой эди ўзи», дейишмоқчими?

Ҳоким нима дейди?

Ушбу масала юзасидан Қарши шаҳар ҳокими Жамшид Фозиловга мурожаат қилганимизда, ҳоким ишларнинг барчаси Президентимизнинг ПҚ–2853 сонли қарорига мувофиқ, «Ерқўрғон» бозорини замонавийлаштириш учун амалга оширилаётганини таъкидлаб ўтди:

Қарши шаҳар ҳокими Жамшид Фозилов. Фото: KUN.UZ

«Автошоҳбекат бўлиб турган жойга шағал ташланган. Миллий банк дирекциясига борсаларингиз лойиҳаларни сизларга кўрсатишади. Бу жой бозорга келувчилар учун автотранспорт воситаларини вақтинча тураргоҳи бўлади. Аҳолига текин хизмат кўрсатилади. Бу борада суднинг тегишли қарорлари ҳам бор, юристимизга тайинлайман, барча ҳужжатларни кўрсатади», деди шаҳар ҳокими.

Бироқ Президент қарорида «деҳқон бозорларига туташ ҳудудларда жойлашган автотранспорт воситаларини вақтинча сақлаш жойлари ушбу деҳқон бозорлари таркибига ўтказилади ва кейинчалик улар фаолиятидан тушган пул тушумлари деҳқон бозорларининг солиқ солинадиган даромадлари таркибига киритилади ҳамда ушбу маблағларнинг 50 фоизи маҳаллий бюджетларга йўналтирилади», дейилган.

Яъни, шаҳар ҳокимининг «стоянка» текин бўлиши ҳақидаги гапи Президент қарорига мос келмаяпти. Боз устига, Президент қарорида деҳқон бозорларига олиб берилган ер жойлар бошқа шахсга бериб юборилсин, деган жойи ҳам йўқ.

«Бозорга айланаётган автошоҳбекат»

«Ерқўрғон деҳқон (озиқ-овқат) бозори» АЖ бошқаруви раиси Тоштурди Жўраевдан ҳам вазият юзасидан тушунтириш олдик:

Ерқўрғон деҳқон бозори раиси Тоштурди Жўраев. Фото: KUN.UZ

«Президент қарори ҳамма нарсадан устун. У — қонун кучига эга. Бундай вазиятда тақдирга тан бериш керак, ҳар қандай киши Президент, вилоят ва шаҳар ҳокимлари қарорларига бўйсуниш керак», дейди у.

«Етказилган зарарлар қоплаш ҳақида ҳам И.Панжиев мурожаат қилган, эвазига жой берамиз, деган гаплар ҳам бўлган. Етказилган зарарни баҳолатиб, бизга ёки шаҳар ҳокимлигига мурожаат қилганида, албатта қоплаб берилар эди. Лекин бундай гап бўлгани йўқ, бу борада бирор ҳужжат тақдим қилгани йўқ, И.Панжиев «бу жойдан чиқмайман», деб туриб олди, тамом-васалом», — дейди Т.Жўраев.

«Ҳозир ер майдони Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолият Миллий банки ҳузуридаги «NBU Бунёдкор инвест» МЧЖга бериб юборилган. Биз «Асилбек-Зиёда» савдо ишлаб чиқариш корхонаси тасарруфида бўлган ерни олиб, сўнгра бозорга тегишли бўлган ердан ҳам озгина қўшиб, жами 1,67 гектар ерни шаҳар ҳокимияти захира ер фондига қайтардик. Ҳокимлик III типдаги супермаркет қуриш учун «NBU Бунёдкор инвест» МЧЖга эгалик ҳуқуқи чиқариб берди» — дейди «Ерқўрғон деҳқон (озиқ-овқат) бозори» АЖ бошқаруви раиси Т.Жўраев.

Айни пайтда «Асилбек-Зиёда» савдо ишлаб чиқариш корхонаси тасарруфидаги автошоҳбекатни автотураргоҳига шағал тўкилиб, ёйиб чиқилган. У ерга кириб-чиқаётган машиналардан ҳам ҳақ ундирилмоқда. Биз янги йил байрами олдидан бориб вазиятни ўргандик, шағал тўшалган майдонда ёйма савдо қизғин, «Ерқўрғон» бозори паттачилари савдо қилаётганлардан патта ҳақи ҳам олишмоқда.

«Ерқўрғон» бозори паттачилари. Фото: KUN.UZ

Бу ҳақда бозор раисидан сўраганимизда, «Байрам олди одамларнинг кайфиятини бузмаслик учун бозор ҳудудидан ташқаридаги бундай савдога вақтинча рухсат бериб турибмиз. Ҳали ҳаммасини тартибга оламиз», деди Т.Жўраев.

«Ҳеч ким норози бўлмаслиги керак»

Ўрганган вазиятимиз юзасидан мухтасар қилиб айтадиган бўлсак, бир хўжалик юритувчи субъект ихтиёрида бўлган, 17 йилдан буён автошоҳбекат сифатида фойдаланиб келинаётган ер майдони президент қароридаги «ёндош автотураргоҳлар бозор таркибига киритилсин» деган бандни рўкач қилиб, шаҳар ҳокимининг қарорига кўра, эгасининг розилигисиз иккинчи хўжалик юритувчи субъектга олиб берилган. Ҳали буёқда эгаси рози бўлмай, қонуний ҳуқуқларидан фойдаланиб судларга мурожаат қилаётганида, бозор маъмурияти ўша жойни шаҳар ҳокимлигига «керакмас бизга» дегандек қилиб, захира фондига қайтарган. Шаҳар ҳокимлиги эса гўёки «эгаси йўқ» ерни (аслида, эгаси бор — у чирқиллаб юрибди) учинчи томонга эгалик қилиш ҳуқуқи билан ажратиш тўғрисида қарор чиқариб бермоқда.

Президентимиз ўз нутқларида, чиқишларида фуқароларни рози қилиш, адолатли бўлиш, ишбилармонларни қўллаб-қувватлаш ҳақида тинимсиз таъкидлаб келади. Энди ўзингиз ўйланг: жойлардаги ҳокимликлар Президент қарорини орқа қилиб, тадбиркорни норози қилиш, унга нисбатан адолатсизлик қилиш қилиш, уни ҳеч вақосиз қолдириш, етказилган зарарни қопламаслик, боз устига, бу йўлда дўқ-пўписа қилиш, босим ва куч ишлатиш қайси адолат мезонига тўғри келади?

Қарши шаҳар ҳокими Ж.Фозилов ва мутасаддиларни ҳам тўғри тушуниш керак. У шаҳардаги бозорни замонавийлаштириш, Президент қарорида белгиланган муддат — 2019 йилгача улгуриб қолиш пайидан бўлмоқда. Бироқ шу ишларнинг барчаси музокара йўли билан, ҳеч кимнинг бурнини қонатмасдан ҳам амалга ошириш мумкин-ку?! Наҳотки бунинг имкони бўлмаса?

Аслида, бу вазиятда тадбиркор ҳар қанақасига ҳақ. Унинг ҳуқуқлари топталмоқда. Энг камида тадбиркорга бошқа мутаносиб ҳудуддан бундан кам бўлмаган квадратда ер майдони ажратилиши ва унинг шу ер майдонида амалга оширган қурилиш иншоотларнинг қиймати қопланиши керак эди.

Ё бу ерда бошқа гап бормикан? Билмадик, билмадик... KUN.UZ бу борада мутасаддилардан жавоб кутамиз.

Шуҳрат Шокиржонов,
Маъруфжон Асқаров,
KUN.UZ мухбирлари.

P.S.: Шу ўринда битта фикр. Вилоят, шаҳар ва туман ҳокимларининг қарорлари ёпиқ режимда, кўздан панада қабул қилиниши, имзоланиши мана шундай ҳақсизликлар келиб чиқишига сабаб бўлаверади.

Зудлик билан шаҳарлар ва туманларда шу вақтгача қабул қилинган қарорлар (бекор бўлгани ва амалда эканлигидан қатъий назар) санама-сана, рақамма-рақам PDF формати ҳокимлик сайтлари архивида жойлаштирилиши, бундан кейинги қабул қилинадиган қарорлар ҳам кунма-кун, рақамма-рақам киритиб борилиши керак. Президент ва ҳукумат фармонлари ва қарорлари яширилмасдан жойлаштирилади-ку?

Бу — жамиятимизда шаффофлик сари ташланган энг катта қадамлардан бири бўлар эди.

Видео: YouTube

Видео: Tas-IX