O‘zbekiston Markaziy banki firibgarlikka qarshi kurashish maqsadida bir shaxsda bo‘lishi mumkin bo‘lgan bank kartalari soniga cheklovlar joriy qildi. Regulyatorning qayd etishicha, bu masala qonunchilik darajasida hal etilmagan va shuning sababli ba’zi fuqarolar 100dan ortiq kartaga ega bo‘lgan holatlar mavjud. Yangi vaqtinchalik tartibga ko‘ra, endilikda fuqarolarga bitta bankda beshtagacha kartaga ega bo‘lishga ruxsat beriladi va umumiy kartalar soni, jumladan, virtual kartalarni ham qo‘shib hisoblaganda, 20 tadan oshmasligi kerak. Mazkur cheklovlar xorijiy valutadagi kartalar uchun amal qilmaydi.
Shu bilan birga, bu cheklovlarning maqsadga muvofiqligi haqida bir nechta savollar mavjud. Bunday cheklovlar ko‘plab iqtisodiy, ijtimoiy va biznes tizimlariga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
To‘lov kartalari iqtisodiyotda juda muhim rol o‘ynaydi, chunki ular iste’molni rag‘batlantiradi, kreditlar, sodiqlik dasturlari va bonus tizimlari orqali foydalanuvchilarni qo‘llab-quvvatlaydi. Biroq, bank kartalarini chiqarishdagi cheklovlar, ayniqsa hududlarda to‘lov imkoniyatlarini murakkablashtirishi, naqd pul infratuzilmasi yukini oshirishi mumkin.
Ijtimoiy va iqtisodiy ta’sirlar
Mazkur cheklovlar natijasida kichik va o‘rta biznes, ayniqsa, xizmat ko‘rsatish sohasi, naqd pulsiz hisob-kitoblarga o‘rganib qolgan mijozlarining bir qismini yo‘qotishi mumkin. Bu daromadlarning pasayishiga, naqd pul bilan muomala qilish xarajatlarining oshishiga va raqobatbardoshlikning pasayishiga olib keladi. Shuningdek, naqd pulsiz to‘lov innovatsiyalarini ishlab chiqayotgan moliyaviy xizmatlar va fintex kompaniyalari ham qiyinchiliklarga duch kelishadi.
Bunday cheklov firibgarlikka qarshi kurashda qanchalik samara berishi savol ostida qolmoqda. Chunki naqd pul ham o‘g‘rilanishga moyil va kartalarni cheklash faqatgina xavfsizlikni kuchaytirish va sug‘urtaga ehtiyojni, shuningdek, qo‘shimcha pul mablag‘larini boshqarish xarajatlarini oshirishi mumkin. Bundan tashqari, kartalar muomalasiga qo‘yilgan cheklovlar iqtisodiyotni raqamlashtirishning muhim elementi bo‘lgan elektron biznes va onlayn to‘lovlarga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Xalqaro tajriba
Xalqaro tajribaga ko‘ra, kartalarni chiqarish va ishlatishda deyarli hech qanday cheklovlar mavjud emas. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida banklar bir mijoz uchun bir nechta debet kartalarini chiqarish imkoniyatini taklif qiladi, agar ular turli tizimlarga tegishli bo‘lsa (Visa, Mastercard) yoki har xil turdagi (masalan, standart va premium) bo‘lsa. AQShda ham mijozlar bir bankdan bir nechta debet kartalarini olishlari mumkin, ayniqsa, turli hisoblarga tegishli bo‘lsa.
