Ğazodan Janiynga köçgan zulm, terrorçilar röyxatiga qaytgan «Ansorulloh» va Trampning tahdidlaridan çöçimayotgan Kreml - kun dayjesti
|19:30 / 24.01.20258 2429 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Isroil zulmi Ğazodan Janiynga köçdi
Isroil okkupatsiyasi ostidagi Ğarbiy sohilda zöravonliklar avj olmoqda. Falastinning Janiyn tumanida Isroil hujumlari natijasida kamida 10 falastinlik halok böldi, 35 dan ortiği yaralangan. Isroil armiyasi buni «aksilterror operatsiyasi» deb atadi, ammo bu borada batafsil ma’lumot berilmayapti.
Falastin ma’muriyati isroillik harbiylarni tinç aholi va xavfsizlik kuçlari xodimlariga öt oçganlikda aybladi. Jabrlanganlar orasida tinç fuqarolar va ofitserlar bor, ulardan biri oğir ahvolda.
Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu bu harakatni «terrorizmga qarşi kuraş» deb baholagan va operatsiyaga «Temir devor» deb nom berilgan.
Janiyndagi eskalatsiya Ğarb sohilidagi umumiy zöravonliklardan bir qismidir. Sönggi haftalarda harbiy reydlar, noqonuniy manzilgohlarda yaşovçi yahudiy köçkindilarining hujumlari va aviahujumlar köpaydi. 21 yanvar kuni yahudiy manzilgohlaridagi köçkindilar armiya yordamida falastinliklarning avtomobillari va mulklarini yoqib yubordi. 20 dan ortiq odam yaralandi.
Ğazoda yaqindagi kelişuvga qaramay, vaziyat notinç qolmoqda. 2023 yil 7 oktyabrdan buyon Ğarbiy sohilda Isroil kuçlari va noqonuniy manzilgohlardagi yahudiy köçkindilari tomonidan kamida 847 falastinlik halok qilingan.
Damaşq: «Sanksiyalar sababçisi — Moskvada»
Suriyaning yangi hukumati Ğarbdan iqtisodiy sanksiyalarni bekor qilişni söramoqda. Davos forumida Suriya taşqi işlar vaziri Asad aş-Şayboniy sanksiyalar sababini Moskvadan qidiriş kerakligini ta’kidlab, Başar Asad davrida joriy etilgan sanksiyalar mamlakatning tiklanişiga tösiq bölayotganini aytdi. Unga köra, «Suriya xalqi sobiq hukmdorga qarşi çoralar tufayli jazolanmasligi kerak».
8 dekabr kuni muxolifatdagi «Hay’at Tahrir aş-Şom» guruhi Damaşqni egallaganidan keyin hokimiyat tepasiga kelgan yangi hukumat oçiq iqtisodiy islohotlarni va’da qilmoqda. Jumladan, neft sanoatining xususiylaştirilişi va xususiy sarmoyalarni transport infratuzilmasiga jalb qiliş rejalaştirilgan.
Mavzuga oid
AQŞ 6 oylik sanksiyalarni yengillaştiriş haqida e’lon qildi. Yevroittifoq ham yangi hukumat inklyuziv siyosatni yölga qöysa, çoralarni yumşatişni körib çiqmoqda.
Suriyadagi 14 yillik mojaroda 500 mingdan ortiq kişi halok bölib, mamlakat infratuzilmasi deyarli töliq vayron qilingan. Mamlakatning yangi yetakçisi Ahmad aş-Şara’ «iqtisodiy tizimsiz qolgan davlat»ni tiklaş zarurligini ta’kidlamoqda.
AQŞ prezidenti Donald Tramp Yamanning «Ansorulloh» harakatini yana «xorijiy terrorçi taşkilotlar» röyxatiga kiritişga farmon berdi. Tramp Eron mintaqada «terrorçilik faoliyatini» kengaytirib, husiyçilarni bu maqsadda qöllayotganini ta’kidladi.
Prezidentning aytişiça, Bayden ma’muriyati 2021 yilda husiyçilarni uşbu röyxatdan çiqargan, ammo bu çora ularning xavfli faoliyatini kuçaytirdi. Tramp, xususan, Qizil dengizdagi kemalarga hujumlarni misol qilib keltirib, ularni terrorçi taşkilotlar röyxatiga qaytariş zarurligini ta’kidladi.
2021 yilda Entoni Blinken «Ansorulloh» harakatini röyxatdan çiqarişga Yamandagi oğir humanitar vaziyat sabab bölganini bildirgan edi. Ammo Tramp husiyçilarning mintaqaga xavf tuğdirayotganini qayd etib, ularning terrorçi maqomini tikladi.
Tramp neft narxini tuşirmoqçi
AQŞ prezidenti Donald Tramp Saudiya Arabistoni va OPEC+ni neft narxini yana pasaytirişga çorlab, bu Rossiyaning Ukrainadagi uruşini yakunlaşga yordam berişini ta’kidladi.
Tramp Davosdagi Jahon iqtisodiy forumidagi çiqişida, narxlarni pasaytiriş allaqaçon amalga oşişi kerakligini va bu «mas’uliyatsizlik» ekanini bildirdi.
Uning fikriça, neft narxi yuqori bölgani uçun Rossiya uruşni moliyalaştirişda davom etmoqda. «Agar narxlar tuşsa, Moskva daromadlari qisqarib, uruş tez yakunlanardi», — dedi Tramp. Şuningdek, u OPEC+ bu çoralarni saylovdan oldin amalga oşirmaganidan taajjublanganini bildirdi.
«Katta yettilik» mamlakatlari 2022 yilda Rossiya neftiga narx çegarasi örnatgan edi. Rossiya bu çeklovlarni çetlab ötiş uçun «yaşirin flot» yaratib, neftini yuqori narxlarda sotişda davom etmoqda. Yevropa Ittifoqi sanksiyalarning yangi paketini aynan şu flotga qaratdi. Şuningdek, YeIdagi olti mamlakat Rossiya nefti narxini barreliga 60 dollardan tuşirişni taklif qilgan.
Kreml Tramp tahdidlaridan çöçimayapti
Kreml AQŞ prezidenti Donald Trampning Rossiya eksportiga qarşi yangi sanksiyalar tahdidlarini kutilgan deb baholadi. Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov uşbu bayonotlar avvalgi siyosatdan farq qilmasligini ta’kidladi.
«Trampning ilk prezidentligi davrida Rossiyaga qarşi sanksiyalar faol qöllangan edi. U bu usulni yoqtirgan va bugungi tahdidlarda yangilik yöq», — degan Peskov. Peskov Rossiya AQŞ bilan teng va hurmatli muloqotga oçiqligini bildirdi, ammo hozirça bunday signallar yöqligini ta’kidladi.
Tramp Truth Social platformasida Ukraina mojarosini tezda hal qiliş kerakligini ta’kidlab, Rossiya eksportiga qattiq çoralar qöllaş bilan tahdid qildi. «Biz köproq insonlar hayotini yöqotişga yöl qöya olmaymiz!» — deb yozdi Tramp, Rossiyaga oğriqli ziyon yetkazişni maqsad qilmaganini ham qöşimça qildi.
Ekspertlar esa AQŞning yangi sanksiyalari Rossiya iqtisodiyotiga sezilarli ta’sir körsatişidan şubhalanmoqda. 2023 yilda AQŞ Rossiyadan köpçilik tovarlarni import qilişni töxtatgan, 2024 yilda esa bu körsatkiç atigi $2,8 mlrdni taşkil etdi.
Iqtisodiy qiyinçiliklar Rossiyani muzokaralarga undaydimi?
Neft va gaz eksporti orqali ösişga erişilganiga qaramasdan Rossiya iqtisodiyotidagi muammolar yanada çuqurlaşmoqda. Asosiy qiyinçiliklar işçi kuçi tanqisligi va inflatsiyaga qarşi kuraşda joriy etilgan 21 foizlik bazaviy stavka bilan boğliq.
Reuters ma’lumotlariga köra, bunday şart-şaroitda Rossiyadagi ayrim elita vakillari tinçlik kelişuviga intilişni ma’qul körmoqda.
Rossiya budjetiga tuşayotgan yuk kuçaymoqda: harbiy xarajatlar yalpi içki mahsulotning 6,3 foizini taşkil etib, budjetning uçdan bir qismiga tenglaşdi. Bunday vaziyat Vladimir Putinning özida ham xavotir uyğotgan.
Manbalarga köra, Putin allaqaçon Ukrainada asosiy maqsadlarga erişilgan deb hisoblamoqda. Jumladan, Qrimga quruqlik orqali yöl oçilib bölgan. Rossiya hozir Ukraina hududining 20 foizini nazorat qilmoqda. Lekin yuqori xarajatlar va iqtisodiy bosim Moskvani mojaroni muzokaralar orqali hal qiliş yöliga boşlaşi mumkin.
Putin va Netanyahudan söng «Tolibon»ga order
Xalqaro jinoiy sud prokurori Karim Xon «Tolibon» yetakçisi Haybatulloh Oxundzoda va Oliy sud rahbari Abdulhakim Haqqoniyni hibsga oliş uçun order berişni söradi. Ular ayollar, qizlar va ularni qöllab-quvvatlovçilarni ta’qib qilganlikda ayblanmoqda.
2021 yilda hokimiyatni qölga kiritgan «Tolibon» harakati ayollar huquqlarini çeklovçi qator qonunlarni joriy qilgan. Ular qizlar uçun ta’limni taqiqlaş, ayollarning işlaşini, erkin harakatlanişini çeklaş va jamoat joylariga borişini man etişni öz içiga oladi.
Xalqaro jinoyat sudi orderi Rim statutiga a’zo davlatlarga hibsga oliş majburiyatini yuklaydi. Afğoniston uşbu statutning iştirokçisi sanaladi. Aybdorlik faqat sud jarayonida aniqlanişi mumkin.
Avvalroq sud Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahuni hibsga oliş uçun order çiqargan edi.
Los-Anjyeles yaqinida yana yonğin avj oldi
Kaliforniyada Los-Anjyeles şahridan 80 km şimolda joylaşgan Kastaik köli hududida 22 yanvar kuni yangi yonğin boşlandi. «Hyuz» deb nomlangan yonğin 38 km² maydonni qamrab oldi.
Aholi xavf tufayli evakuatsiya qilinmoqda: 31 ming kişi evakuatsiya qilingan bölsa, yana 23 ming kişining köçirilişi kutilmoqda. Kastaik okrugi qamoqxonasidagi ayrim mahbuslar ham evakuatsiya qilindi.
Yonğinni öçirişga 4 mingga yaqin öt öçiruvçi jalb qilingan. Hozirça birorta inşoot zarar körmagan. «Hyuz» yonğinidan taşqari, «Iton» va «Paliseyds» deb nomlangan yonğinlar töliq nazoratga olingan. Ular mos ravişda 57 va 95 km² maydonlarni vayron qilgan.
