Tiklanayotgan HAMAS, 7-muddatga saylangan Lukaşenko va dizayni özgartirilayotgan AQŞ dollari - kun dayjesti
|18:59 / 27.01.20257 9168 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Tramp Ğazo aholisini köçirmoqçi
AQŞ prezidenti Donald Tramp Ğazo sektoridan falastinlik qoçqinlarni Misr, Iordaniya va boşqa arab davlatlariga köçirişni taklif qildi. DW xabariga köra, Tramp Iordaniya qiroli Abdulla II va Misr prezidenti Abdulfattoh as-Sisiy bilan bu mavzuda muzokara olib borgan.
«Men qirol Abdullaga köproq qoçqinlarni qabul qilişini söradim, çunki Ğazo sektorida hozir haqiqiy tartibsizlik hukm suryapti. Biz şunçaki barqarorlikka erişmoqçimiz», degan Tramp.
Tramp şuningdek, Misr rahbari bilan ham bu masalada gaplaşmoqçi ekanini ta’kidladi. Uning fikriga köra, Misr 1,5 milliongaça falastinlik qoçqinlarni qabul qilişi mumkin.
Iordaniya qiroli Abdulla II mamlakatining falastinlik qoçqinlarga körsatayotgan yordami uçun Tramp tomonidan olqişlandi. Biroq Misr rasmiylari Ğazo qoçqinlarini qabul qilişdan boş tortib kelmoqda.
HAMAS öz kuçini tiklamoqda
HAMAS 15 oylik uruş davomida öz qudratini qayta tiklab, 10-15 ming yangi askar jalb qildi. Bu haqda Reuters AQŞ Kongressidagi manbalariga tayanib xabar bermoqda.
Isroil va HAMAS örtasida 15 yanvardan kuçga kirgan sulh bir oylik muzokaralar natijasida erişildi. 15 oylik qirğinbarot uruş Ğazo sektorida katta vayronagarçiliklarga sabab böldi, köplab hududlar xarobaga aylandi.
AQŞning sobiq davlat kotibi Entoni Blinkenning ta’kidlaşiça, HAMASning kuçlarni tez qayta tiklaş qobiliyati mojaroni çözib yuborişi mumkin.
«Har bir öt oçişni töxtatiş faqat HAMASga qayta taşkillaniş uçun vaqt beradi va uruşni butunlay yakunlaşni qiyinlaştiradi», — dedi u.
HAMASning harbiy qanoti vakili Abu Ubayda ham 2024 yil iyulida bir neça ming yangi a’zolar jalb qilinganini tasdiqlagan edi. Ammo manbalarga köra, yangi a’zolarning köpçiligi yoş, tajribasiz va asosan boşlanğiç vazifalarga jalb qilingan.
Belarusdagi prezidentlik saylovlari
Mavzuga oid
Belarusda prezidentlik saylovlari yakunlandi. Ekzit-poll natijalariga köra, mamlakatni 31 yildan buyon boşqarayotgan Aleksandr Lukaşenko 87,6 foiz ovoz töplagan. Qolgan nomzodlar orasida eng yuqori natija Sergey Sirankovga tegişli bölib, unga atigi 2,7 foiz ovoz berilgan.
Saylov jarayonini 52 davlatdan kelgan 486 xorijiy kuzatuvçi nazorat qildi. Bu 1994 yildan beri hokimiyat tepasida bölib turgan Lukaşenkoning yettinçi prezidentlik muddati böladi.
Yevropa Ittifoqi uşbu saylovlarni «soxta va adolatsiz» deb atadi. Şuningdek, muxolifat yetakçisi Svetlana Tixanovskaya natijalarni tan olmaslikka çaqirgan.
Vengriya Yevropa Ittifoqi davlatlarining Belarus prezidentlik saylovlarini tan olmaslikka doir qöşma bayonotiga tösqinlik qildi. Bryusseldagi manbalarga köra, barça 27 davlat vakillari bayonotni imzolamagani uçun Yevropa Ittifoqi özining rasmiy qöşma bayonotini çiqara olmadi.
Yevropa Ittifoqining oliy vakili Kaya Kallas va komissar Marta Kos şaxsiy bayonotlarida, 26 yanvarda ötgan saylovlarni «na erkin, na adolatli» deb baholab, belarus xalqining öz tanlovini erkin amalga oşirişga haqli ekanini ta’kidladilar.
Bryussel Belarus rejimiga nisbatan sanksiyalarni davom ettirişini va demokratik kuçlarga moliyaviy yordam körsatişini ma’lum qildi.
Zelenskiy muzokaralarga taqiqni tuşuntirdi
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiya bilan muzokaralarni taqiqlaş haqidagi qaror şaxsan unga tegişli emasligini aytdi. U bu haqda Kiyevda Moldova prezidenti Mayya Sandu bilan matbuot anjumanida ma’lum qildi.
Zelenskiyga köra, 2022 yil 4 oktyabrda Milliy xavfsizlik va mudofaa kengaşi Vladimir Putin bilan muzokara ötkazişni taqiqlovçi qarorni qabul qilgan. Bu qaror Ukrainadagi separatizmni töxtatiş va Rossiyaning turli siyosiy yölaklar orqali bosimini çeklaş maqsadida kuçga kiritilgan.
«Men bu farmonga imzo çekdim, çunki Putinning köplab yaşirin kanallari bor edi. Men barçaga muzokaralarni taqiqlab, separatizmni töxtatdim», — dedi Zelenskiy.
Milliy xavfsizlik va mudofaa kengaşi qarorida «Rossiya prezidenti bilan muzokaralar ilojsiz» ekanligi aytilgan. Avvalroq Rossiya prezidenti Putin ham Zelenskiy muzokaralar uçun taqiq qöyganiga urğu berib, har qanday kelişuv nolegitim hisoblanişini ta’kidlagan edi.
AQŞ noqonuniy migrantlarni deportatsiya qilmoqda
Donald Tramp ma’muriyati AQŞ tarixidagi eng yirik deportatsiya operatsiyasini amalga oşirişga kirişdi. AQŞ har kuni noqonuniy migrantlarni harbiy samolyotlarda çiqarişni rejalaştirmoqda.
23 yanvar kuni Gvatemalaga ikki alohida reysda 150 nafardan ortiq migrant qaytarildi. Harbiy samolyotlardan bunday parvozlar uçun ilk marta foydalanilmoqda va endi bu kundalik jarayonga aylanadi.
Immigratsiya va bojxona nazorati agentlari mamlakatdagi 11 milliondan ortiq noqonuniy migrantlarni hibsga oliş vakolatiga ega.
Bu orada Kolumbiya hukumati AQŞdan deportatsiya qilingan migrantlarni olib ketayotgan samolyotlarni öz hududiga kiritişdan boş tortdi. Reuters xabariga köra, bortda 160 nafarga yaqin migrant bor bölgan va samolyot orqaga qaytişga majbur bölgan.
Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro AQŞ ma’muriyatining harakatlarini qoralab, migrantlarning ham inson huquqlariga ega ekanligini ta’kidladi. «Migrant jinoyatçi emas, unga insoniy munosabat kerak», dedi Petro.
Prezident Kolumbiya vatandoşlarini qabul qiliş uçun AQŞdan fuqarolik samolyotlaridan foydalaniş va yaxşiroq protokollar joriy qilişni talab qildi.
AQŞ prezidenti Donald Tramp esa migrantlarni olib borgan AQŞ harbiy samolyotlarini qabul qilmagani uçun Kolumbiyaga qarşi sanksiyalarni joriy qildi. Tramp Kolumbiya rasmiylarining harakatini AQŞ milliy xavfsizligiga tahdid deb baholadi.
Prezident Truth Social’da Kolumbiyaning harakatlari uçun qat’iy çoralar körilişini ma’lum qildi. Jumladan, Kolumbiya tovarlari uçun 25 foizlik boj tariflari, Kolumbiya hukumati amaldorlari va ularning tarafdorlari uçun AQŞ vizasi taqiqlanişi, Kolumbiya hukumati partiya a’zolari va ularning yaqinlariga qarşi qöşimça sanksiyalar.
Trampning ta’kidlaşiça, «bu faqat boşlanişi» va zarurat tuğilsa, yanada qattiq çoralar köriladi.
Koronavirus laboratoriyadan tarqalganmi?
AQŞ Markaziy razvedka boşqarmasi koronavirusning kelib çiqişiga oid hisobotini e’lon qildi. Unda virus sun’iy ravişda laboratoriyada yaratilgan bölişi mumkinligi qayd etilgan, ammo buni tasdiqlovçi aniq dalillar yöq.
Hisobot Xitoyda virus tarqalişiga oid ma’lumotlar va laboratoriya işlari tahliliga asoslangan. MRBning ta’kidlaşiça, virusning kelib çiqişini töliq tuşuniş uçun Xitoy hukumati bilan hamkorlik zarur.
Hisobot AQŞning sobiq prezidentining topşiriği asosida tayyorlangan bölib, MRBning yangi rahbari Jon Retkliff tomonidan e’lon qilindi. AQŞ Senati razvedka qömitasi raisi Tom Kotton Xitoyni virus tarqalişi uçun javobgarlikka tortiş zarurligini aytdi.
Xitoy elçixonasi esa koronavirus laboratoriyada paydo bölgani haqidagi da’volarni rad etgan va ilm-fanni hurmat qilişga çaqirgan.
AQŞ yangi dizaynda dollar çiqarmoqçi
AQŞ zarbxonasi banknotlar dizaynini özgartiriş böyiça grafikni e’lon qildi. Banknotlarning xavfsizligini mustahkamlaş va ularni qalbakilaştirişga qarşi himoya qiliş uçun bu yangilanişlar zarurligi ta’kidlanmoqda.
Dizayn özgarişi bosqiçma-bosqiç amalga oşiriladi va dastlab 2026 yilda 10 dollarlik yangi banknota muomalaga kiritiladi.
Söngra 2028 yilda 50 dollarlik, 2030 yilda 20 dollarlik, 2032 yilda 5 dollarlik, 2034 yilda 100 dollarlik almaşadi.
Qayd etib ötiş kerakki, 1 dollarlik banknota 1963 yildan, 2 dollarlik banknota dizayni esa 1995 yildan buyon özgarmay kelmoqda.
Şuningdek, 1914 yildan beri muomalaga çiqarilgan barça dollar banknotlari muomalada qolaveradi. Banklar ularni holati yaxşi bölsa qabul qilişlari şart.
