Janiyn qoçqinlar lageriga hujum, Şvetsiyadagi otişma va Kurskni tark etgan şimollik koreyslar - kun dayjesti
|19:05 / 05.02.20255 5009 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Falastindagi vaziyat
BMT ma’lumotiga köra, sönggi hafta içida 545 mingdan ortiq kişi Ğazoning janubiy hududlaridan şimoliga qaytgan. 36 ming kişi aksinça şimoldan janubga yöl olgan.
BMT xodimlari Ğazoda 30 mingdan ortiq bolaga şaxsiy identifikatsiya bilaguzuklari taqilganini bildirgan. Bu bolalar uruş harakatlari davomida oilasidan ajralib qolmasligi uçun zarur çora sifatida baholanmoqda.
Şuningdek, BMT Isroil armiyasining Ğarbiy sohildagi Janiyn şahriga uyuştirayotgan hujumlaridan xavotir bildirib, 20 ta binolar vayron qilinib, 50 ga yaqin oila boşpanasiz qolganini qayd etdi.
BMTning Falastin qoçqinlariga yordam agentligi — UNRWA ma’lumotiga köra, Isroil armiyasi Janiyn qoçqinlar lagerini nişonga olgaç, 30 ming fuqaro u yerni tark etgan.
BMT vakillari lagerning bir qismi töliq vayron bölganini tasdiqlamoqda. Isroil harbiylari Ğarbiy sohilda hujumlarni kuçaytirgaç, köplab fuqarolar öz uylarini tark etişga majbur bölmoqda.
AQŞ Falastinga yordamni töxtatdi
Donald Tramp AQŞning BMT inson huquqlari Kengaşidagi iştirokini töxtatiş va Falastinlik qoçqinlarga yordam agentligi — UNRWA'ni moliyalaştirişni butkul bekor qiliş haqida qaror qabul qildi.
Bu qaror Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahuning Vaşingtonga taşrifi bilan bir vaqtda qabul qilindi. Isroil UNRWA'ni HAMAS bilan aloqadorlikda ayblab kelmoqda, hattoki terrorçi taşkilot ölaroq tan olgan, biroq bu borada heç qanday dalil taqdim etmagan.
BMT ayblovlarni rad etib, Isroil hukumati bir yildan beri heç qanday isbot körsatmaganini ta’kidlamoqda.
AQŞ avval ham 2018 yilda Tramp ma’muriyati davrida inson huquqlari kengaşidan çiqqan edi. Bayden ma’muriyati 2021 yilda AQŞning a’zoligini tiklab, UNRWA'ga yiliga 300–400 mln yordam ajrata boşlagan. Biroq 2024 yil yanvarida Bayden ham taşkilotga tölovlarni vaqtinça töxtatgan edi.
Şimollik koreyslar Kurskni tark etdi
Mavzuga oid
Janubiy Koreya Milliy razvedka xizmati (NIS) ma’lumotiga köra, Ukrainaga qarşi Rossiya tomonida jang qilayotgan Şimoliy Koreya armiyasi askarlari Kursk oblastidan olib çiqib ketilgan.
Bu qarorga şaxsiy tarkib içidagi katta yöqotişlar tufayli kelingan. NIS ma’lumotiga köra, Ukrainada kamida 300 şimoliy koreyalik harbiy halok bölgan, 2,7 ming kişi yaralangan.
Pyongyang 12 ming askarni Rossiya armiyasini qöllab-quvvatlaş uçun yuborgan, ular oktyabrda yetib kelib, dekabrda ilk bor janglarda qatnaşgan. Biroq Şimoliy Koreya askarlari zamonaviy uruşga tayyor emasligi, hatto dronlarni oddiy öqotar qurollar bilan urib tuşirişga uringani ta’kidlangan.
Rossiya va KXDR hozirça bu ma’lumotni rasman tasdiqlagani yöq. 11 yanvarda Ukraina armiyasi şimoliy koreyalik ikki harbiyni asirga olganini e’lon qilgan edi.
Ukrainaga AQŞ harbiy yordami tiklandi
Vaşington Ukrainaga qurol-yaroğ yetkazib berişni vaqtinça töxtatgan, ammo keyin qayta boşlagan, deb xabar qiladi Reuters. Tramp ma’muriyatida Kiyevga yordam beriş böyiça ixtiloflar mavjud. Manbalarga köra, avval yordamni butkul töxtatiş haqida qaror qabul qilingan, biroq keyin bu qaror qayta körib çiqilgan.
Tramp prezidentlikka kelganidan beri Ukraina uçun yangi harbiy yordam paketlari e’lon qilinmagan, ammo Bayden davrida tasdiqlangan qurol-yaroğ yetkazib berişlar davom etadi.
Reuters ma’lumotiga köra, Bayden ma’muriyati 2024 yilda Ukrainaga 60 mlrd dollar yordam va’da qilgan, ammo mablağ ajratiş sur’ati ikki barobar sekinlaşgan. 2024 yil aprel-sentabr oylarida AQŞ har oy Ukrainaga bor-yöği yarim mlrd mablağ ajratgan, bu avvalgi ikki yilga nisbatan ikki baravar kam.
Tramp: nodir metallar evaziga Ukrainaga yordam
AQŞ prezidenti Donald Tramp Ukrainaga harbiy yordamni davom ettiriş uçun uşbu mamlakatning nodir metallar zaxiralariga kiriş imkonini olişni taklif qildi. Uning sözlariga köra, AQŞ Ukrainaga Yevropaga qaraganda köproq yordam bermoqda va endi buni resurslar bilan kafolatlaş zarur.
Şuningdek, Tramp Rossiya va Ukraina örtasida muzokaralar davom etayotganini va uruşni tugatiş böyiça «katta ilgarilaş» borligini ta’kidladi.
Avvalroq Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy AQŞ va Rossiya Ukrainasiz kelişuvlar qilişi mumkinligi borasida öz xavotirini bildirgan edi. Zelenskiy ham AQŞ bilan muzokaralar davom etayotganini tasdiqladi va Tramp ma’muriyati bilan şaxsiy uçraşuv ötkazişga umid qilmoqda.
Trampdan Eronga qarşi «maksimal bosim»
AQŞ prezidenti Donald Tramp Eronga qarşi «maksimal bosim» kampaniyasini qayta boşlaş haqida farmon imzoladi. Bu qaror Tehronning yadro quroli yaratişining oldini oliş va Eron nefti eksportini töliq töxtatiş maqsadini közlaydi.
Xalqaro hamjamiyat Eronning uran boyitiş darajasi kuçayganidan xavotirda. 2024 yilga kelib Eron nefti eskporti misli körilmagan darajalarga yetdi, çunki mamlakat sanksiyalarga çap beriş yölini öylab topdi. Eron neftining asosiy xaridori esa Xitoy bölib turibdi.
Vaşington Eron neftini boşqa davlatlarga sotişni taqiqlaş vakolatiga ega ekanini ta’kidlab, bu borada yanada yangi sanksiyalarni joriy etişni rejalaştirmoqda. Biroq Tramp Eron rahbariyati bilan muzokara ötkazişga tayyorligini ham bildirgan.
Bu siyosat ham Trampning avvalgi prezidentligidagi bosim siyosatiga qaytişdir. 2018 yilda AQŞ yadro kelişuvidan çiqib, Eronga qattiq sanksiyalar joriy qilgan edi.
Tramp ta’lim vazirligini tugatmoqçi
Donald Tramp ma’muriyati AQŞ Ta’lim vazirligini tugatiş va bir qança federal agentliklarni qayta taşkil etiş rejasini işlab çiqmoqda. The Wall Street Journal naşri xabariga köra, bu Tramp va Ilon Mask tomonidan amalga oşirilayotgan islohotlarning bir qismi.
Şuningdek, yangi ma’muriyat AQŞning Xalqaro taraqqiyot agentligi — USAID'ni budjet mablağlarini isrof qilişda ayblab, uning samaradorligini qayta körib çiqişga qaror qilgan.
Bu özgarişlar saylovoldi kampaniyasida va’da qilingan, AQŞdagi davlat idoralarini qayta quriş va budjet sarflarini qisqartiriş maqsadida ötkazilmoqda.
Xitoydan AQŞning boj çoralariga javob
Xitoy AQŞ tovarlariga qarşi javob tarifi joriy qilişini ma’lum qildi. 15 foizlik bojlar Amerikadan import qilinadigan kömir va suyultirilgan tabiiy gaz uçun amal qiladi. 10 foizlik boj esa AQŞ neft, qişloq xöjalik texnikasi va yirik dvigatelli avtomobillarga qöllanadi.
Pekin Tramp siyosati Jahon savdo taşkiloti qoidalarini buzişini ta’kidlab, JSTga rasmiy şikoyat berişini e’lon qildi. Biroq JSTning nizolarni hal qiliş tizimi 2019 yildan beri işlamayapti, bunga sabab AQŞ sudyalar tayinlanişini bloklagan.
Amerika Savdo palatasi esa bojlar narxlarni oşirib, yetkazib beriş zanjirlarini buzişi haqida ogohlantirdi. Trampning birinçi muddatida ham Xitoy tovarlariga keng qamrovli bojlar qöllangan edi.
Şu bilan birga, AQŞ Kanada va Meksika tovarlariga joriy etiladigan 25 foizlik boj bilan boğliq masalalarni bir oyga keçiktiriş böyiça kelişuvga erişganini e’lon qildi.
Şvetsiyadagi otişmada qurbonlar bor
Şvetsiyaning poytaxti Stokholmdan 200 km ğarbda joylaşgan Erebru şahrida otişmada 10 ga yaqin kişi halok böldi.
Hodisa mahalliy vaqt bilan 13:00 da kattalar uçun ta’lim beriş bilan şuğullanuvçi Komvuks ta’lim markazida sodir bölgan.
Qurol qöllagan insonning şaxsi aniqlanmagan, u avval politsiyaga ma’lum bölmagan va heç qanday uyuşgan jinoiy guruhlarga a’zosi emas. Terrorçilik sababiga ham hozirça oydinlik kiritilmagan.
Şvetsiya boş vaziri Ulf Kristersson bu voqeani «Şvetsiya uçun oğir kun» deb atab, jabrlanganlarning oilasiga hamdardlik bildirdi.
Voqea joyiga politsiya, tez yordam va qutqaruv xizmati jalb qilingan. Mahalliy aholiga uşbu hududdan uzoqroqda böliş tavsiya qilinmoqda.
