Trampga raddiya bergan HAMAS, hududlar almaşinuviga rozi Zelenskiy va italyan mafiyasiga qarşi yirik operatsiya - kun dayjesti
|20:00 / 12.02.20256 6058 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
HAMASdan Tramp tahdidlariga raddiya
HAMAS AQŞ prezidenti Donald Trampning «çinakam dözax» yaratiş tahdidini qabul qilmasligini ma’lum qildi. Tramp Ğazodagi qolgan isroillik asirlar 17 fevralga qadar ozod etilmasa, Ğazoga hujumlar davom etişi ultimatumini qöygan edi.
HAMAS vakili Sami Abu Zuhriy şunday dedi: «Tramp şunga e’tibor berişi kerakki, orada sulh bitimi bor va unga ikki tomon ham rioya qilişi şart. Bu – asirlarni qaytarişning yagona yöli».
Avvalroq HAMAS Isroilni sulh şartlarini buzişda ayblab, uç nafar isroillik asirni ozod etişni keçiktirişini ma’lum qilgan edi. Uning ta’kidlaşiça, Isroil Ğazodagi muhojirlarga yordamga möljallangan vaqtinça uylar va humanitar yordam kiritilişiga tösqinlik qilmoqda.
Sulhning ikkinçi bosqiçi — barça qolgan asirlarni ozod qiliş va öt oçişni töliq töxtatişni nazarda tutadi. Agar mart oyiga qadar bu borada kelişuvga erişilmasa, uruş yana davom etişi mumkin.
Husiyçilar sulh buzilsa Isroilga hujum qilmoqçi
Yamandagi husiyçilar harakati Isroil va unga boğliq kemalarga hujumlarni qayta boşlaşini ma’lum qildi. Harakat yetakçisi Abdulmalik al-Husiy televideniye orqali çiqiş qilib, agar Binyamin Netanyahu hukumati Ğazodagi sulhni buzsa, hujumlar qayta boşlanişini aytdi.
Husiyçilar 2023 yil noyabridan boşlab Qizil dengiz va Adan körfazida 100 dan ortiq hujumlar uyuştirgan. Bu hujumlar asosan Isroil bilan boğliq kemalar va Bob-ul-Mandab qöltiği — Yevropani Osiyo bilan boğlovçi strategik yölakka qaratilgan edi.
Yanvar oyida husiyçilar Ğazodagi sulh va asirlarni almaşiş jarayoni munosabati bilan hujumlarni vaqtinça töxtatgan. Biroq agar Netanyahu hukumati sulhni buzsa, husiyçilar hujumlarni yana boşlaşini ma’lum qildi.
Turkiyaning xalqaro obröyi ortib bormoqda
Myunxen xavfsizlik hisobotida Turkiyaga nisbatan ijobiy munosabat kuçayib, AQŞ va Isroilga bölgan işonç pasaygani qayd etildi.
Mavzuga oid
Myunxen xavfsizlik anjumani oldidan e’lon qilingan hisobot 11 mamlakat fuqarolari örtasidagi sörovlarga asoslangan. Unga köra, Turkiyaga ittifoqçi sifatida qaraydiganlar soni bu mamlakatni tahdid deb bilişdan köra köproq. Germaniya, Buyuk Britaniya va Italiyada ijobiy munosabat 8-11 foizga ösgan.
Şu bilan birga, AQŞ va Isroilning xalqaro nufuzi pasaymoqda. Fransiya, Yaponiya va Germaniyada AQŞni işonçli şerik deb bilganlar soni sezilarli kamaygan. Isroil esa oxirgi yilda tahdid sifatida körilgan yagona mamlakat böldi. Bu Ğazodagi mojaro va xalqaro sudlardagi da’volar bilan boğliq.
AQŞ Ukrainadagi tinçlik rejasini töxtatdi
AQŞ Ukraina va Rossiya örtasidagi mojaroni tugatişga qaratilgan tinçlik rejasini işlab çiqişni vaqtinça töxtatdi. The Telegraph naşriga köra, bu qaror Donald Tramp ma’muriyatining maxsus vakili Kit Kellog Yevropa davlatlari rahbarlari bilan muzokaralar ötkazişi uçun qabul qilingan.
Manbalarga köra, Kellog Yevropa Ittifoqi va NATO davlatlari yetakçilari bilan uçraşib, ularning fikrlarini inobatga olmoqçi. Şu tariqa, Tramp ma’muriyati Yevropa ittifoqçilarini tinçlik jarayonidan çetlatmoqçi emasligini körsatişni maqsad qilgan.
Vaşington Rossiya bilan muzokaralar ötkazişda Ukraina pozitsiyasini mustahkamlaş niyatida, deyiladi The Telegraph xabarida. Tramp uçun Rossiya—Ukraina uruşini töxtatiş prezidentlik dasturining asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi.
Bungaça Bloomberg agentligi Kellog tinçlik rejasini Myunxen xavfsizlik konferensiyasida taqdim etadi, deya xabar bergandi. Lekin Kellog bu ma’lumotni rad etib, rejani Tramp özi taqdim qilişini ma’lum qildi. Biroq bu 16 fevraldan oldin sodir bölmasligi ta’kidlangan.
Zelenskiy Rossiya bilan hududlar almaşişga rozi
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy agar AQŞ prezidenti Donald Tramp Kiyev va Moskvani muzokara stoliga ötqazsa, Rossiya bilan hududlar almaşiş imkoniyati muhokama qilinişi mumkinligini ma’lum qildi. Bu haqda u The Guardian naşriga bergan intervyusida aytib ötdi.
Zelenskiyning sözlariga köra, Ukraina Rossiyaga Kursk oblastidagi bosib olingan hududlarni qaytarib, örniga öz yerlarini talab qilişi mumkin. Biroq u Kiyev hozirça qaysi hududlarni talab qilişini aniq bilmasligini ta’kidladi.
Ukraina Taşqi işlar vazirligi esa uruşni tugatiş böyiça yakuniy muzokaralar qaçon va qayerda ötkazilişi Ukraina va AQŞ örtasidagi maslahatlaşuvlardan keyin aniqlanişini bildirgan.
Italiyada mafiyaga qarşi yirik operatsiya
Italiyada huquq-tartibot organlari Sitsiliya mafiyasiga qarşi yirik amaliyot ötkazib, Palermo şahrida Koza Nostra uyuşgan jinoiy tuzilmasining 180 nafar a’zosini qölga oldi.
Politsiya ma’lumotlariga köra, hibsga olinganlar giyohvand moddalar savdosi, qotillikka uriniş, tovlamaçilik va noqonuniy qurol saqlaşda gumon qilinmoqda.
Italiya boş vaziri Jorja Meloni bu operatsiyani Sitsiliya mafiyasiga berilgan kuçli zarba, deya baholadi.
OAV ma’lumotlariga köra, Koza Nostra öz faoliyatida an’anaviy usullar bilan birga kriptovaluta va zamonaviy texnologiyalardan ham foydalanmoqda. Politsiya esa mafiya hali ham Sitsiliya yoşlarini öz tarkibiga jalb qilayotganini ta’kidladi.
Tramp korrupsiyaga qarşi qonunni özgartirdi
AQŞ prezidenti Donald Tramp xorijda korrupsiyaga qarşi kuraş töğrisidagi qonunni qayta körib çiqiş haqida farmon imzoladi. U bu qonun Amerikaning biznes manfaatlariga ziyon yetkazişini ta’kidladi.
FCPA deb ataluvçi qonun 1977 yilda prezident Jimmi Karter davrida qabul qilingan bölib, yirik korporatsiyalarning xorijiy amaldorlarga pora berişiga qarşi kuraşga qaratilgan edi. Tramp esa bu qonunni avvaldan «hayratlanarli darajada yomon» deb atagan va uni bekor qilişga intilişini bildirgan.
Trampning qaroriga köra, AQŞ boş prokurori 180 kun içida qonun qoidalarini qayta körib çiqişi kerak. Şu muddat içida yangi FCPA tergovlari boşlanmaydi, faqat ayrim holatlar bundan mustasno.
Eslatib ötamiz, 2024 yilda Trampning oldingi raqibi Jo Bayden xorijda tovlamaçilikka qarşi FEPA qonunini imzolagan. U nafaqat Amerika kompaniyalariga, balki pora talab qilgan xorijiy amaldorlarga ham javobgarlikni kuçaytirgan edi.
Ilon Mask OpenAIʼni sotib olmoqçi
Ilon Mask va uning investorlar konsorsiumi OpenAI’ni 97,4 mlrd dollarga sotib oliş uçun taklif berdi, deb yozadi The Wall Street Journal.
OpenAI rahbari Sem Altman bu taklifga rad javobini berib, Maskka hazilomuz taklif bilan murojaat qildi: «Yöq, rahmat, ammo xohlasangiz, biz Twitter'ni 9,74 mlrd dollarga sotib olişimiz mumkin».
Mask ham OpenAI’ning hammuassisi bölgan, biroq 2018 yilda kompaniyani tark etgan. U OpenAI’ning tijorat maqsadlariga ötişiga qarşi çiqib, kompaniya va Altmanni sudga bergan. Uning fikriça, OpenAI Microsoft’ning yopiq kodli şu’ba kompaniyasiga aylanib qolgan va kompaniyani yana oçiq dasturiy ta’minotga qaytariş vaqti kelgan.
Yanvarda Maskning advokati OpenAI'ni sotiş uçun auksion ötkazişni talab qilgan, biroq OpenAI bu talabni asossiz deb topgan.
Şuningdek, Tramp va Altman Amerika ma’lumotlarni qayta işlaş markazlariga 500 milliard dollar investitsiya kiritiş loyihasini taqdim etgan. Ammo Mask bu loyihada iştirok etmagan va keyinçalik Altmanni firibgar deb atagan.
