Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi global qurol bozori dinamikasini belgilaşda davom etmoqda. Bu Stokholm xalqaro tinçlik tadqiqotlari instituti (SIPRI) yangi hisobotining asosiy xulosasidir. 2020-2024 yillarda Ukraina dunyodagi eng yirik qurol importçisi edi. Oldingi beş yilga nisbatan xaridlar taxminan 100 baravar oşdi.
SIPRI ekspertlarining hisob-kitoblariga köra, sönggi beş yil içida Yevropa qurol-yaroğ importi 155 foizga oşgan. Yevropa Ittifoqi davlatlari Ukrainaga yetkazib beriş va özlarining mudofaa qobiliyatini kuçaytiriş uçun xaridlarni kuçaytirmoqda, çunki Qöşma Ştatlar tobora işonçli ittifoqçi va hamkor sifatidagi pozitsiyasini yöqotmoqda.
AQŞ jahon qurol bozorida hukmronlik qilyapti
Sönggi beş yil içida Qöşma Ştatlar qurol eksportini sezilarli darajada oşirib, jahon bozoridagi uluşini 35 foizdan 43 foizga yetkazdi. Bu keyingi sakkizta yirik eksportçilari bilan bir xil. SIPRI versiyasi böyiça eng yirik eksportçilar röyxatida Fransiya ikkinçi (9,6 foiz), Rossiya esa uçinçi örinda (7,8 foiz).
2020-2024 yillarda Amerika qurollari 107 davlatga yetkazib berildi. Yevropaga eksport ayniqsa sezilarli darajada ösdi, oldingi beş yilga nisbatan 233 foizga. 2000-yillarning boşidan beri birinçi marta Yevropa Amerika eksporti uçun asosiy manzilga aylandi va barça ta’minotning 35 foizini oldi, bu körsatkiç 2015-2019 yillarda 13 foizga teng bölgan. Eng katta oluvçilar Ukraina, Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Norvegiya böldi. Ukraina hissasiga AQŞ eksportining 9,3 foizi töğri keldi. Şu bilan birga, qurollarning 71 foizi Ukrainaga harbiy yordam körinişida, asosan, ombor zaxiralaridan ötkazildi.
Yaqin Şarq Amerika harbiy-sanoat kompleksi uçun ikkinçi yirik bozorga aylandi (33 foiz). Bu 2015-2019 yillarga nisbatan sezilarli pasayiş bölib, mintaqa uluşi 49 foizni taşkil etgan. Saudiya Arabistoni asosiy xaridor bölib qoldi (umumiy hajmning 12 foizi), undan keyin Qatar (7,7 foiz) va Kuvayt (4,4 foiz) boryapti. Isroil 3 foiz uluş bilan Amerika qurollarini eng köp oluvçilar orasida 11-örinni egallaydi.
«AQŞ jahon bozorida öziga xos örinni egallaydi: uning uluşi keyingi yirik eksportçi - Fransiyadan tört baravar köproq», — deydi SIPRI qurol-yaroğ uzatiş dasturi direktori Metyu Jorj.
Rossiya - jahon qurol bozorida asosiy autsayder
Ukrainadagi uruş va bunga javoban Ğarb tomonidan kiritilgan sanksiyalar Rossiyaning SSSRdan meros bölib qolgan qator eksport böşliqlaridagi pozitsiyasiga zarba berdi. Qurol bozori bunga yaqqol misoldir.
