Tramp bayonotidan rozi Falastin, Putinning otaşkesim şartlari va Ozarboyjon takliflarini qabul qilgan Armaniston - kun dayjesti
|18:51 / 14.03.202510 3969 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Falastin Ğazo haqidagi bayonotni olqişladi
Falastin ma’muriyati Donald Trampning «Heç kim falastinliklarni Ğazodan haydayotgani yöq», degan bayonotini qöllab-quvvatladi. Falastin prezidenti matbuot kotibi Nabil Abu Rudeyna buni «muhim va umidbaxş qadam», deb atadi.
Rudeynaga köra, AQŞning majburiy köçiriş ğoyasidan voz keçişi falastinliklar manfaatiga xizmat qiladi. U AQŞ ma’muriyati xalqaro qonunçilik va Arab tinçlik taşabbusi asosida siyosiy yeçimga erişişini umid qildi.
Rudeyna arab davlatlari va falastinliklar öz yerlarini tark etmaslik haqida qat’iy pozitsiyada ekanini ta’kidladi. Falastin ma’muriyati Ğazoni tiklaş, bosib olingan hududlarni ozod qiliş va 1967 yildagi çegaralar asosida mustaqil davlat barpo etiş uçun arab davlatlari bilan hamkorlikni kuçaytirişni rejalaştirmoqda.
13 mart kuni Tramp Oq uyda Irlandiya boş vaziri Maykl Martin bilan uçraşuvda uşbu masalaga töxtalib, falastinliklarni Ğazodan majburiy köçiriş haqidagi fikrlarni rad etdi.
Putin öt oçişni töxtatiş şartlarini sanadi
Rossiya Ukrainadagi jangovar harakatlarni töxtatiş taklifini qabul qilişga tayyor, ammo bu jarayon uzoq muddatli tinçlikni ta’minlaşi va inqiroz sabablarini bartaraf etişi kerak. Bu haqda Vladimir Putin ma’lum qildi.
Prezident 30 kunlik otişlarni töxtatiş rejasi böyiça bir qator savollar borligini ta’kidladi. Unga köra, Ukraina uşbu vaqtdan mobilizatsiya va qurol yetkazib berişni davom ettiriş uçun foydalanişi mumkin. Şuning uçun Rossiya hukumatining pozitsiyasi vaziyatni amaldagi holatdan kelib çiqib baholaşdir.
Putin nazorat va aniqlik kiritiş masalalarida jiddiy savollar borligini ta’kidlab, 2 ming kilometr uzunlikdagi front çiziğida kim qanday qoidalarni buzganini aniqlaş oson emasligini aytdi. Şuningdek, bu qarorlarni kim qabul qilişi, buyruqlar qançalik amaliy bölişi ham muhokama qilinişi kerak.
Rossiya muzokaralar böyiça keyingi qadamlarni frontdagi holatdan kelib çiqib belgilaşini ta’kidladi.
Mavzuga oid
Putinning bayonotiga Tramp va Zelenskiyning izohi
AQŞ prezidenti Donald Tramp Rossiya rahbari Vladimir Putinning 30 kunlik sulh taklifini «umidbaxş, ammo töliq emas» deb baholadi.
Trampning ta’kidlaşiça, AQŞ maxsus vakili Stiv Uitkoff Moskvada muzokaralar olib bormoqda va u tez orada Putin bilan uçraşişi rejalaştirilgan. Prezident «Rossiya töğri yöl tutişiga umid qilişi»ni bildirdi.
U, şuningdek, AQŞ va Ukraina vakillari örtasida hududlar, Zaporijjya AES ustidan nazorat va NATOga a’zolik masalalari muhokama qilinganini tasdiqladi. Trampning sözlariga köra, kelişuvning köp tafsilotlari allaqaçon muhokama qilingan.
Prezident sulh samarali bölişi uçun u aniq şartlarga asoslanişi lozimligini ta’kidladi. Agar kelişuv Rossiya va Ukrainani uruşni tugatiş yöliga olib çiqmasa, AQŞ muzokaralarga vaqt sarflaşdan ma’no körmasligini bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiya rahbarining sulh taklifi böyiça bildirgan fikrlarini manipulyatsiya deb atadi. Uning fikriça, Moskva tinçlik jarayonini çöziş va voqealarni keçiktirişga harakat qilmoqda.
Zelenskiyning sözlariga köra, Putin AQŞ prezidenti Donald Trampga uruşni davom ettiriş niyatini töğridan-töğri aytişdan çöçimoqda. Şu sabab Kreml sulh taklifini oğir şartlar bilan örab, jarayonni murakkablaştirişga urinayotgani ta’kidlandi.
Ukraina prezidenti Rossiya sulhni keçiktiriş orqali frontda ustunlikka erişişga harakat qilayotganini ta’kidladi.
Finlandiya Ukrainaga yordam ajratdi, biroq qöşin yubormaydi
Finlandiya hukumati Ukrainaga 200 mln dollarlik harbiy yordam ajratganini ma’lum qildi. Bu haqda Finlandiya mudofaa vaziri Antti Hakkanen va Ukraina mudofaa vaziri Rustem Umerov örtasida Helsinkida imzolangan memorandumda qayd etilgan.
Şuningdek, Finlandiya Ukrainaga qöşin jönatmasligini tasdiqladi. Boş vazir Petteri Orpo mamlakat «Köngilli koalitsiya» muhokamalarida iştirok etayotganini, ammo Ukrainadagi tinçlikparvar missiyalarga qöşilmasligini bildirdi.
«Köngilli koalitsiya» London taşabbusi bilan mart oyida taşkil etilgan bölib, 20 ga yaqin davlat unga qöşilgan. Koalitsiyaning asosiy maqsadi — Ukraina uçun tinçlik rejasini işlab çiqiş va uni AQŞga taqdim etişdir. Finlandiya hukumati Ukrainaga yordam berişni davom ettiriş niyatida ekanini ta’kidladi.
Amerikaliklar Trampning iqtisodiy siyosatidan norozi
CNN tomonidan ötkazilgan sörov natijalariga köra, amerikaliklarning 56% foizi Donald Trampning iqtisodiy siyosatini qöllab-quvvatlamaydi.
Bu uning ikkinçi prezidentlik davridagi eng past körsatkiçlardan biri. Şu bilan birga, 51 foiz respondent uning migratsiya siyosatiga ijobiy baho bergan.
Federal budjetni boşqariş va davlat apparatini tartibga soliş borasida Trampga 48 foiz qöllov bildirilgan. Ammo aholining qöllab-quvvatlaşi böyiça körsatkiçlar taşqi siyosatda — 42 foiz, soğliqni saqlaşda — 43 foiz va tariflar masalasi böyiça 39 foizlik past darajada qolmoqda.
Sörov iştirokçilarining 42 foizi iqtisodni mamlakat uçun eng muhim muammo deb hisoblaydi. Respondentlarning 62 foizi Tramp ma’muriyati tomonidan amalga oşirilayotgan federal hukumat qisqarişidan xavotirda. Trampning umumiy reytinglari 45 foiz bölib, 54 foiz amerikaliklar uning işini ma’qullamaydi.
Qirğiziston va Tojikiston çegara şartnomasini imzoladi
Qirğiziston va Tojikiston prezidentlari Sadir Japarov va Emomali Rahmon Duşanbe şahrida ikki davlat örtasida davlat çegarasi böyiça şartnoma imzoladi. Bu hujjat 23 yil davom etgan muzokaralarning yakuniy natijasi böldi.
Qirğiziston va Tojikiston örtasida delimitatsiya jarayoni 2002 yildan beri davom etib, bir neça bor qurolli töqnaşuvlarga sabab bölgan. Hozirda 980 kmlik umumiy çegara töliq kelişib olindi. Prezidentlar mazkur kelişuv ikki xalq örtasida tinçlik va barqarorlikni ta’minlaşini ta’kidladi.
Şuningdek, Özbekiston, Qirğiziston va Tojikiston uç davlatning çegaralari tutaşgan nuqta böyiça şartnoma imzolaşga kelişib olindi. Bu tarixiy hujjat 31 mart kuni Xöjand şahrida uç mamlakat prezidentlari tomonidan rasman tasdiqlanadi.
Armaniston Ozarboyjon takliflarini qabul qildi
Armaniston va Ozarboyjon taşqi işlar vazirliklari tinçlik şartnomasi matni böyiça kelişuvga erişdi. Ozarboyjon taşqi işlar vaziri Jayhun Bayramov ma’lum qilişiça, Yerevan Boku takliflarini töliq qabul qilgan.
Tomonlar ilgari kelişa olmagan ikki masala — xalqaro sudlardagi özaro da’volardan voz keçiş va çegara böylab çet el kuçlarini joylaştirmaslik böyiça kelişuvga erişgan. Bu bilan ikki davlat örtasidagi bir neça yillik muzokaralar yakuniga yetdi.
Armanistonda konstitutsiyaviy islohot ötkaziş kerak böladi, çunki armanlarning amaldagi Asosiy qonunida Ozarboyjonga nisbatan hududiy da’volar mavjud. Hozirda ikki mamlakat tinçlik şartnomasini rasmiy imzolaş vaqti va joyi böyiça maslahatlaşuvlarni boşladi.
2020 yilda Ozarboyjon harbiy amaliyot orqali Qoraboğ hududini nazoratga olgan va şundan söng muzokaralar davom etgan. Fevral oyida Nikol Paşinyan hujjatning 15 ta moddasi kelişib bölinganini, faqat ikki band bahsli ekanini ma’lum qilgan edi.
AQŞ 1 sentlik tangalardan voz keçmoqçi
AQŞda 1 sentlik tangalarni zarb qiliş rasman töxtatiladi. Prezident Donald Tramp AQŞ Moliya vazirligiga «penni» deb ataluvçi eng kiçik qiymatli tangani zarb qilişdan voz keçiş böyiça körsatma berdi. Bunga sabab – bir sentlik bir dona tangani işlab çiqariş tannarxi 3,7 sentga tuşmoqda, bu uning nominal qiymatidan ança yuqori.
Ötgan 2024 yilda AQŞ budjeti 1 sentlik tanga zarb qilinişi ortidan 85,3 mln dollar zarar körgan. Holbuki, inflatsiya tufayli 1 sentlik tanganing xarid qobiliyati yöqolib bölgan.
1990 yildan buyon «penni»larni bekor qilişga bir neça bor harakat qilinganiga qaramasdan, tanga hamon saqlanib kelinayotgandi. Bunga rux va mis işlab çiqaruvçilarning manfaatlarini himoya qiluvçi lobbistlar sabab bölmoqda. Yana şunday taşkilotlardan biri Americans for common censʼdir.
Bundan taşqari, 1 sentlikning muomaladan olib taşlanişi çakana narxlarga salbiy ta’sir ötkazadi, degan qaraşlar ham mavjud. Şuningdek, 1 sentlikdan voz keçiş nikeldan yasaladigan 5 sentlikni köproq işlab çiqariş zaruriyatini tuğdiradi. Ularni işlab çiqariş esa yanada qimmatroqqa tuşadi.
