Misrdan uzilayotgan Ğazo, Trampning Rossiyaga çaqiriği va «Boj uruşi»da çekinmayotgan Xitoy - kun dayjesti
|19:26 / 12.04.20258 3769 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Isroil Ğazoni butunlay yopmoqda
Isroil Ğazo sektori janubidagi Rafah şahrini bufer zonaga qöşişni rejalaştirmoqda. Haaretz naşri yozişiça, bu mintaqa 75 km kvadratni qamrab olib, Ğazoning qariyb beşdan bir qismini taşkil etadi.
Bu qaror amalga oşsa, Ğazo töliq Isroil nazoratidagi hududlar bilan öralgan, Misr bilan boğlanişdan uzilgan eksklavga aylanadi. Filadelfiya koridori va Morang marşruti oraliğida, uruşdan avval 200 mingga yaqin aholi yaşagan. Hozir bu hudud deyarli butunlay vayron va aholi qoçgan.
Isroil armiyasi janubda ham şimoldagi buza-buz taktikasini qöllayotgani taxmin qilinmoqda. Bu harakatlar 18 martda boşlangan yangi hujum fonida keçmoqda. Unda 1600 dan ortiq falastinlik halok böldi, 4000 nafardan köproği yaralandi, tinçlik va tutqunlar almaşinuvi böyiça kelişuv esa buzildi.
AQŞning ikkinçi aviataşuvçisi Yaqin Şarqqa yetdi
AQŞ Yaqin Şarqdagi harbiy hozirligini kuçaytirmoqda. AQŞ Qurolli kuçlari Markaziy qömondonligi ma’lumotiga köra, mintaqada ikkinçi aviataşuvçi kema — USS Carl Vinson faoliyat boşladi.
U endilikda USS Harry Truman bilan birgalikda Qizil dengizda husiyçilar pozitsiyalariga qariyb har kuni zarba bermoqda. Uşbu aviataşuvçi Eronning yadroviy dasturi böyiça muzokaralardan bor-yöği ikki kun avval akvatoriyaga kirdi — gap Ömonda AQŞ va Eron örtasida ötayotgan uçraşuvlar haqida bormoqda.
Tahlilçilarning fikriça, AQŞning harbiy faolligi mintaqada keskinlikni yanada oşiradi. Bu yangi töqnaşuvlar va diplomatik ziddiyatlar davrini boşlab berişi ham mumkin.
Tramp Rossiyani uruşni tugatişga çaqirdi
AQŞ prezidenti Donald Tramp Ukrainadagi uruşni «dahşatli va bema’ni» deb atab, Rossiyani tinçlikka erişiş uçun harakat boşlaşga çaqirdi. Uning ta’kidlaşiça, u prezident bölganida bu uruş umuman boşlanmas edi.
Tahlilçilar Tramp ilk marta uruşni töxtatiş masalasida Ukrainani tilga olmaganini qayd etişmoqda.
Mavzuga oid
Fox News manbasiga köra, Tramp Rossiya rasmiylarini muzokaralarni çözib yuborişda ayblamoqda va Vladimir Putindan «hafsalasi pir bölgan». Şu sabab Oq uy Rossiyaning «xufiyona floti»ga qarşi yangi sanksiyalar ustida iş olib bormoqda.
Şu bilan birga, AQŞning maxsus vakili Stiv Uitkoff keça Rossiyaga borib, Sankt-Peterburg şahrida Putin bilan muzokara ötkazdi. Kreml muzokaralardan katta natija kutmayotganini ta’kidladi.
Kongress Rossiya neftini musodara qilmoqçi
AQŞ senatorlari Rossiyaning «xufiyona floti» orqali olib çiqilayotgan neftini musodara qiliş haqidagi qonun loyihasini Kongressga kiritdi. Finlandiyaning CREA markaziga köra, bu flot Rossiya nefti eksportining uçdan ikki qismini taşiydi.
Qonun loyihasiga köra, Moliya vazirligi «qora röyxat»dagi tankerlardagi neftini musodara qilişi va sotib olingan mablağni AQŞ davlat qarziga yönaltirişi mumkin. Şuningdek, 150 mln dollarlik maxsus jamğarma taşkil etiş ham taklif etilmoqda.
Senator Joni Ernst bu taşabbusni Moskvaga qarşi keskin çora sifatida baholadi. Uning ta’kidlaşiça, loyiha josuslik ma’lumotlari almaşinuvini kuçaytiradi va noqonuniy savdoga qarşi yangi vositalar yaratadi.
Yanvarda G7 sanksiyalarini çetlab ötgan 200 tanker aniqlangan, ulardan 180 tasi «qora röyxat»ga kiritilgan.
Germaniya Ukrainani kuçliroq qöllaşga çaqirdi
Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius Yevropani Ukrainaga harbiy yordamni yanada kuçaytirişga çaqirdi. Uning fikriça, yaqin kelajakda tinçlikka umid kam va Kiyev faqat kuçli armiya orqali adolatli muzokaraga erişa oladi.
Bu bayonot Ramştayn formatidagi 27-yiğilişdan söng Britaniya va Ukraina vazirlari bilan birgalikdagi matbuot anjumanida yangradi. Boris Pistorius xalqaro şeriklar tomonidan e’lon qilingan yordam paketlari va majburiyatlarni olqişlab, ular joriy yilda frontda sezilarli ta’sir körsatişini ta’kidladi.
U Rossiyaning doimiy hujumlarini tinçlikka qiziqiş yöqligining isboti sifatida baholadi. Şu munosabat bilan Yevropa davlatlaridan Ukrainaga uzluksiz va birgalikda qöllab-quvvatlaşni davom ettirişni söradi. «Rossiya Ukraina uruşni davom ettira olişini anglaşi kerak», — dedi Pistorius.
Rossiyaga sanksion tovarlar importi keskin kamaydi
The Insider tahliliga köra, 2024 yilda Rossiyaga olib kirilayotgan qöş maqsadli mahsulotlar — ya’ni harbiy va fuqarolik sohalarida işlatilişi mumkin bölgan tovarlar importi sezilarli darajada kamaydi. 2023 yilda 11 mlrd dollarlik bunday mahsulot yetkazilgan bölsa, joriy yilda bu körsatkiç 7,7 mlrd dollarga tuşgan.
Xususan, Xitoydan olib kirilayotgan elektron butlovçi qismlar importi 17 barobarga qisqargan. Bu, tahlilçilarga köra, işlab çiqaruvçilarning xavfdan qoçişi yoki Rossiya banklari bilan işlaşdagi muammolar bilan boğliq.
Elektr stansiyalari, metallurgiya uskunalari va mexanik qismlar importida ham jiddiy pasayiş kuzatilmoqda. Ba’zi toifalarda, masalan, elektronika böyiça, import 6 baravarga tuşgan.
Xitoy «Boj uruşi»da çekinmoqçi emas
Xitoy AQŞning paydar-pay boj tariflari joriy etişiga nisbatan keskin munosabat bildirdi. Taşqi işlar vazirligi rasmiysi Lin Jian Pekin «qöl qovuştirib ötirmasligini» va «oxirigaça kuraşişga tayyor» ekanini ta’kidladi.
Uning sözlariga köra, AQŞ bojlarni iqtisodiy qurol sifatida işlatib, öz manfaatlarini boşqa davlatlar hisobiga himoya qilmoqda. Bu Jahon savdo taşkiloti qoidalariga zid va jahon savdo tizimiga jiddiy zarar yetkazadi.
«Xitoy uruşni istamaydi, biroq jangdan qörqmaydi. Xitoy xalqi öz huquq va manfaatlaridan mahrum etilişiga rozi bölmaydi», — dedi Lin Jian.
Savdo vazirligi vakili He Yunjian ham Xitoy teng huquqli muzokaralarga oçiqligini, biroq bosimga taslim bölmasligini ma’lum qildi.
Eslatib ötamiz, AQŞ Xitoy mahsulotlariga 145 foizlik boj joriy etganidan söng Xitoy ham Amerika mahsulotlariga 145 foizlik boj joriy qildi.
AQŞning davlat qarzi çegarasi yana oşiriladi
AQŞ rasmiylari davlat qarzining yuqori çegarasini yana oşirişni va qarz muammosini ikki yilga yopişni rejalaştirmoqda. Ayni vaqtda AQŞning umumiy qarzi 36,6 trln dollardan oşib ketgan. Bu yalpi içki mahsulotning 122 foiziga teng. Unga hali ştatlarning qarzi, xususiy sektor va ijtimoiy majburiyatlar kiritilmagan.
Bu haqda Moliya vaziri Skott Bessent prezident Donald Tramp boşçiligidagi yiğilişda ma’lum qildi. AQŞ qarzi 2013 yilda YaIMga nisbatan 100 foizdan oşib ketgan va şundan beri uzluksiz ösib bormoqda.
Ikki partiyaviy siyosiy markaz tahlilçilariga köra, 2024 yilning iyul—oktyabr oylarida defolt xavfi paydo bölişi mumkin. Bu holat davlat budjetiga soliqlar tuşumiga boğliq.
Standard & Poor’s agentligi esa 2025 yilda jahon davlat qarzi 12,3 trln dollargaça yetib, 3 foizga oşişini taxmin qilmoqda. AQŞ qarzi bu qarzning 40 foizini taşkil qiladi.
Apple’ni sudga berişmoqda
Apple kompaniyasi AQŞ va Kanadada bir neça sud işlariga duçor bölmoqda. Barçasiga sabab — reklama qilingan, ammo hali işga tuşmagan Apple Intelligence sun’iy intellekt funksiyalari.
Şikoyatçilarning da’volariga köra, kompaniya reklama roliklarida sun’iy intellekt funksiyalarini tayyor mahsulot sifatida namoyiş etib, mijozlarni çalğitgan.
Bu holat ayniqsa iPhone 16 xaridorlarini qattiq ranjitgan — ular mazkur funksiyalar işlaydi, deb öylab qurilma sotib olgan. Ammo amalda bu imkoniyatlar hali işga tuşmagan.
Apple kompaniyasi atrofida bu masala katta şov-şuvga aylanib bormoqda. Kompaniya hozirça bu borada biror rasmiy munosabat bildirmadi.
Avvalroq Apple öz içki hisoboti bilan Siri’ni sun’iy intellekt bilan boyitişga urinişi muvaffaqiyatsiz yakun topganini tan olgan edi. Bunga asosiy sabab qilib rahbariyatdagi nönoqlik va aniq yönalişning yöqligi körsatilgan.
Ayni paytda Siri rahbarligi yangi rahbarlarga topşirildi. Ular Apple’da taşqi SI modellaridan foydalanişga ruxsat berdi. Mutasaddilarga köra, bu Siri’ni haqiqiy aqlli yordamçiga aylantirişi mumkin.
