Ğalabani «öğirlagan» Tramp, maqsadi özgargan Rossiya – hafta dayjesti
|21:12 / 04.05.202518 00010 min
Ortda qolayotgan hafta nisbatan tinç ötdi. Tramp prezidentligining 100 kunlik yubileyini nişonladi, uning ma’muriyatida ilk iste’fo yuz berdi. AQŞ va Ukraina uzoq kutilgan nodir metallar böyiça kelişuvni imzoladi. Eronda Isroil foydasiga josuslik qilgani aytilgan erkak qatl etildi. Bir neça daqiqa vaqtingizni ayamasangiz, videoda haftaning ba’zi muhim voqealarini eslaymiz.
Trampning «yubileyi»
Bu hafta Tramp AQŞ prezidentligiga qaytganiga 100 kun böldi. Respublikaçi bu kiçik yubiley munosabati bilan intervyu berdi, özining yutuqlarini sanadi, juda köp maqtandi. Amerikaliklar ham Trampning 100 kunligini sarhisob qilişdi. Ularning aksari Tramp davrini hozirça xavotir bilan qarşilamoqda. Çunki respublikaçining qaytişi narx-navo oşişiga, savdo bozorlarida taxmin qilib bölmas holatlar yuzaga kelişiga sabab böldi.
Trampning 100 kunligi dunyo siyosatida amaldagi muvozanatning qulaşi bilan yodda qoldi. 20 yanvargaça AQŞ Yevropaning ajralmas, şubhasiz eng asosiy harbiy ittifoqçisi edi. Endi bunday emas, Tramp oçiqçasiga Amerika heç kim uçun turib bermasligini aytdi.
Içki siyosatda Tramp va Mask mamlakatning boşqa davlatlarga milliardlab dollar yordam körsatiş dasturlarini yopdi, budjet xarajatlarini kamaytirişga kirişdi. Hatto AQŞning özidagi ijtimoiy yordam dasturlarini çopiş boşlandi. Universitetlar, ommaviy axborot vositalarini moliyalaştiriş töxtatildi. Xullas, Trampning 100 kunligiga bir söz bilan mojaroli deb ta’rif beriş mumkin.
Mayk Uols «surgun böldi»
Tramp Oval kabinetdagi kiçik yubileyini nişonlayotgan vaqtda uning ma’muriyatida ilk iste’fo yuz berdi. Milliy xavfsizlik böyiça maslahatçi Mayk Uols Signal messenjeri atrofidagi mojaro ortidan işdan ketdi.
Esingizda bölsa, avvalroq Oq uydagi yuqori martabali mulozimlar, hatto vitse-prezident Vens va mudofaa vaziri Hegset Yamandagi husiyçilar pozitsiyalariga zarba berilişini Signal'dagi çatda muhokama qilgan va Uols unga adaşib Atlantic jurnali boş muharririni qöşib qöygandi.
Jurnalist çatdagi yozişmalarni tarqatgaç, bu iş katta şov-şuvga sabab böldi. Senatda çatda bölgan mulozimlar söroq qilindi, MRB direktori çatda zarbalar vaqti, Amerika samolyotlari qaçon zarba pozitsiyasida bölişigaça yozilganini tasdiqladi. Demokratlar bu davlat siri ekani, Tramp ma’muriyati vakillari jazolanişi şartligini aytişdi. Tramp mojaro boşlangan vaqtda öz ma’muriyatidagi mulozimlar tarafini olgandi, lekin Uolsning iste’fosiga qaraganda prezident bu mojaroni jiddiy qabul qilgan.
Mavzuga oid
Darvoqe, Tramp Uolsni AQŞning BMTdagi elçisi lavozimiga tavsiya qildi. Tramp ikkinçi muddatida BMTga nisbatan juda salbiy pozitsiya tanlagani, AQŞ uning qoşidagi taşkilotlardan çiqib ketayotgani inobatga olinsa, Uols BMTga «surgun qilindi» desak, mantiqan töğri böladi.
Isroilda örmon yonğinlari
Hafta davomida Isroilda kuçli örmon yonğinlari kuzatildi. Quddus toğlari yaqinida boşlangan yonğin şamol sabab ikki ming gektardan ortiq hududga tarqalgan. Isroil qöşni davlatlarni bombardimon qilişni juda yaxşi uddalaydi, lekin yonğin ofati bilan yolğiz kuraşişda qiynaladi. Şu sabab Tel-Aviv Italiya, Gretsiya, Kipr kabi davlatlardan yordam söragan. Qiziği, Falastin muxtoriyati yonğinni öçirişda Isroilga öz yordamini taklif qilgan. Falastinlik öt öçiruvçilar bungaça ham Isroildagi örmon yonğinlarini öçirişda iştirok etgan axir.
Tarixiy kelişuv imzolandi
AQŞ va Ukraina nihoyat nodir metallar böyiça kelişuv imzoladi. Tramp AQŞ Kiyevni qöllaşda davom etişi uçun bu bitim muhim ekanini aytgandi. Aslida hujjat 28 fevral kuni Oq uyda Donald Tramp va Volodimir Zelenskiy tomonidan imzolanişi kerak edi. Lekin öşanda ikki prezident janjallaşib qolib, kelişuv imzolanmay qolgandi.
Uşbu haftada kelişuvni Ukraina iqtisodiyot vaziri Yuliya Sviridenko va AQŞ moliya vaziri Skott Bessent imzoladi. Şu tariqa Amerika Ukrainada qazib olinadigan nodir metallarning bir qismidan foydalaniş huquqiga ega böldi.
Avvaliga bu kelişuvda Ukraina AQŞdan 300 milliard dollar qarz ekani belgilanişi, keyinçalik qarz miqdori 100 milliard dollarga tuşirilgani aytilgandi. Lekin ma’lum bölişiça, hujjatda Kiyev qarzdorligi haqida söz bormagan. Şunçaki Amerikaga Ukrainadagi metallaridan foydalaniş uçun eksklyuziv huquq berilgan.
Vaşington hali bu kelişuvdan foyda olişni boşlaşi qiyin, çunki amerikaliklar nodir metallarni qazib oliş, konlarni aniqlaş kabi qiyin jarayonlarda qatnaşişi kerak. Konlardan ba’zilari Rossiya bosib olgan hududda ekani masalani yanada qiyinlaştiradi.
Bu kelişuv imzolanişi Ukraina diplomatiyasi ğalabasi deb talqin qilinmoqda. Çunki Kiyev avans sifatida AQŞdan Patriot havo hujumidan mudofaa tizimlari oladigan böldi. Bitim imzolanişiga Zelenskiy va Trampning Vatikanda Rim papasi bilan vidolaşuv marosimidan keyin yakkama-yakka gaplaşib olgani katta turtki bölgan. Zelenskiy «diplomatlarga hurmat saqlagan holda köp narsani aynan öşa uçraşuv hal qilganini» aytdi.
Isroil Suriyaga zarba yölladi
Uşbu haftada Isroil Suriya böylab aviazarbalar yölladi. Isroil qiruvçi samolyotlari Damaşqdagi prezident saroyi yaqiniga zarbalar bergan. Netanyahuning aytişiça, zarbalardan maqsad diniy ozçilikni taşkil etuvçi druzlarni himoya qiliş bölgan. «Bu druzyalar jamoasiga tahdidga yöl qöymasligimiz haqida Suriya rejimiga aniq signal böldi», degan Isroil boş vaziri.
Suriya druzlari lideri Hikmat al Hijriy yangi hukumat ularni genotsid qilayotganini aytgan. Bir hafta içida 100 dan ortiq druzlar öldirilgani aytilmoqda. Qiziği, Isroil himoya qilayotgan druzlar asli arablar bölib, xuddi Suriya arablari kabi arab tilida gaplaşadi. Faqat ularning diniy qaraşlari boşqaça.
Eronda «Isroil agenti» qatl etildi
Eronda Isroil maxsus xizmati Mossad foydasiga josuslik qilişda ayblangan Muhsin Langar-Neşin qatl etildi. Eron rasmiy naşrlariga köra, barça huquqiy jarayonlar amalga oşirib bölingaç, Langar-Neşin çorşanba kuni tongda osib öldirilgan. Eron tomoni u Inqilob muhofizlari korpusi polkovnigi Hassan Said Xudoiyni öldiriş operatsiyasida qatnaşganini bildirgan.
Rasmiy xabarda aytilişiça, 2020 yildan buyon Mossad bilan aloqa qilib kelgan erkak Isroilning Erondagi agentlarini aloqa vositalari bilan ta’minlab kelgan, şuningdek, logistik operatsiyalar bilan şuğullangan.
Tarmoqda qatldan oldin Langar-Neşinning onasi öğli aybsiz ekanini aytgan video tarqaldi. Ayol öğli uçun duo qilişlarini söragan, şuningdek, uning aybsiz ekanini isbotlovçi hujjatlar olib borganini aytgan.
Tramp ğalaba kunini «öğirladi»
1945 yil 9 may kuni Ikkinçi jahon uruşi rasman tugagan. Butun dunyo şu kunni faşizm ustidan ğalaba kuni sifatida bayram qiladi. Ammo Rossiyada bu ğalaba ruslarga tegişli ekaniga urğu berilib, qaysidir ma’noda «boşqalardan qizğanib» bayram qilişadi. Vaholanki, birgina Özbekistondan uruşga 2 million odam ketgan, ulardan kamida 580 mingi qaytib kelmagan.
Hafta davomida Donald Tramp rossiyaliklarga «ular kutmagan joydan zarba yölladi» va bor-yey deb 8 mayni AQŞning Ikkinçi jahon uruşidagi ğalabasi kuni deb e’lon qildi. Tramp Ikkinçi jahon uruşini yutiş uçun heç kim Amerika kabi harakat qilmaganini aytdi.
«Ikkita uruşni ham biz yutganmiz. Kuç-qudratda, mardlikda va harbiy aql-zakovatda heç kim bizga teng kelolmaydi, hatto yaqinlaşolmaydi. Lekin biz heç qaçon ğalaba kunini nişonlamaganmiz, çunki bizda buni qanday qilişni biladigan lider bölmagan. Men 8 mayni Ikkinçi jahon uruşidagi ğalaba kuni, 11 noyabrni Britaniyaning jahon uruşidagi ğalaba kuni deb nişonlaşni e’lon qilaman. Biz endi ğalabalarimizni bayram qilamiz», dedi Tramp.
Amerikaliklar çindan uruşda juda köp pul sarflagan, unda bevosita qatnaşgan bölsa-da, ötmişda qolgan uruşdagi muvaffaqiyatni hadeb eslayverişmaydi. Tramp bu çiqişi bilan qaysidir ma’noda Rossiyadan ğalabani «öğirladi». Uruşga aloqador yodgorliklarda rusça yozuvni hijjalab qidiradigan Sergey Lavrov hozirça Trampning bu çiqişiga munosabat bildirgani yöq. Maria Zaxarova ham jim, Dmitriy Medvedev ham Telegram-kanalida heç nima yozmadi. Janoblar, Tramp siz bayram qiladigan ğalaba Amerikaniki deyapti, nahot unga aytar gapingiz bölmasa?
Rossiyaning Ukrainadagi maqsadlari özgargan
E’tibor qilgan bölsangiz, Rossiya oxirgi vaqtlarda frontdan köra Ukrainaning frontorti hududlariga zarbalarni kuçaytirdi, kattaroq şaharni ham ololgani yöq. CNN Amerika razvedkasiga tayanib yozişiça, bu harakatlar bejizga emas, Rossiyaning frontdagi maqsadlari özgargan. Ruslar avvalo hozirgaça qölga kiritilgan yerlarda mustahkam qolib, keyin oğir ahvoldagi iqtisodiyotini tiklaşni xohlaydi. Ya’ni Amerika bilan munosabatlarni yaxşilab, sanksiyalardan qutuliş orqali iqtisodini kuçaytirişni. Şuningdek, jang maydonida imkon qadar köproq hududlarni egallaş fikridan ham qaytmagan.
Amerikaliklar Rossiya endi uzoq muddatli emas, qisqa muddatli maqsadlar ustida işlaşga ötdi deb hisoblaydi. Bu esa katta ehtimol nafas rostlaş va harbiy qudratni boyitib oliş uçun qilinayotgan bölişi mumkin.
Bizda hozirça şular. Bu sizlarga yetkazmoqçi bölgan xabarlarimizning oxirgisi edi. Haftalik dayjest körsatuvi bilan keyingi yakşanbada körişgunça.
