Arab shayxlari AQShga yuzlab milliard dollar investitsiya kiritish va’dalari bilan, bitim tuzganini aytib maqtanishni xush ko‘ruvchi Trampni avrayotgandek ko‘rinmoqda. Qatar amiri hatto hashamatli samolyot ham sovg‘a qilyapti. Shunday vaziyatda, AQShga bir sent ham bermay, aksincha faqat pul so‘raydigan Isroil rahbariyati tashqi yordamlar masalasida xasis Trampning ko‘ziga balodek ko‘rinayotgan bo‘lsa ajab emas.
AQSh prezidenti Donald Tramp ikkinchi muddatida ham o‘zining ilk davlat tashriflarini Saudiya Arabistonidan boshladi. U yaqinda Rimga borgandi, lekin bu Italiyaga davlat tashrifi emasdi: Rim Papasining dafn marosimida qatnashish uchun borgandi.
Tramp kecha va bugun Ar-Riyodda bo‘lib turibdi. Saudiyadan keyin, Birlashgan Arab Amirliklari va Qatarda ham bo‘ladi. 2017 yildan farqli ravishda, bu gal Isroilga bormaydi.
Saudiya Arabistoni va AQSh munosabatlari keyingi yillarda ancha sovuqlashdi. Sovuq urush davrida, ya’ni 1991 yilda SSSR qulaguniga qadar, Saudiya va boshqa arab monarxiyalari AQShning geosiyosiy jamoasida edi. Lekin keyingi yillarda, ayniqsa 2001 yil 11 sentabrdan keyin, Saudiya Arabistoni AQShdan masofa saqlay boshlayapti, o‘zaro ishonch pasaygan. Chunki o‘sha 11 sentabrdan keyin AQSh va Isroil Yaqin Sharq mintaqasini yangidan formatlay boshlagan edi. Shu sabab ham bu mintaqada ko‘plab urushlar bo‘ldi, mintaqa davlatlari muttasil G‘arb bosimi ostida qoldi, mintaqa beqarorlashdi.
Nega Saudiya-AQSh munosabatlari keyingi davrda ancha sovuqlashdi? Buning sabablari bir qancha. Ayniqsa, sobiq prezident Bayden davrida Saudiya va AQShning o‘zaro hamkorligi va ishonchi jiddiy pasaydi.
Birinchidan, 2018 yilda saudiyalik taniqli jurnalist Jamol Qoshiqchining Istanbuldagi Saudiya konsulligida o‘ldirilishi prezident Bayden tomonidan Saudiyaga qarshi salbiy bayonotlar berilishiga sababchi bo‘ldi.
Ikkinchidan, Saudiya o‘zining tashqi siyosatini, geosiyosatini diversifikatsiya qilyapti. Bir vaqtlar faqat AQShga oriyentir olgan bo‘lsa, bugun Xitoy Xalq Respublikasi, Yevropa Ittifoqi, Rossiya Federatsiyasi bilan ham munosabatlarni ancha ijobiylashtirgan.
Uchinchidan, Saudiya endi Eronni o‘zi uchun eng xavfli dushman deb bilmaydi. Bir vaqtlar Saudiya Eronni o‘zi uchun katta tahdid va dushman deb bilar edi, va shu sabab o‘z xavfsizligini ta’minlash uchun AQShga yaqin turardi. Biroq Saudiya va Eron 2023 yil martida Pekinda yarashgani ortidan, Yaqin Sharqdagi vaziyat o‘zgardi. Saudiya hali ham Eronga u qadar ishonmaydi, rasmiy Tehronning xatti-xarakatlarini jiddiy kuzatib turadi, lekin Eronni o‘zi uchun katta dushman deb bilmaydi. Va bu bilan Saudiyaning AQShga bo‘lgan ehtiyoji ancha pasayadi.
