Isroilning Ğazoda «gumanitar niqobi», Moskvaning «yonini olgan» AQŞ va Mask bilan xayrlaşgan Tramp – kun dayjesti
|19:38 / 31.05.20255 31111 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Isroilning Ğazoda «humanitar niqobi»
AQŞ taklif qilgan sulhni qabul qilgan va Hamasdan javob kutayotgan Isroil Ğazo sektoriga zarba berişni töxtatmayapti. Xususan, 30 may kuni ertalabdan Isroil armiyasi uyuştirgan hujumlar natijasida sektorda kamida 39 nafar falastinlik halok böldi.
Ğazo soğliqni saqlaş boşqarmasiga köra, sektor şimolidagi Jabaliya hududida bir oilaning uyiga uyuştirilgan hujum oqibatida kamida 7 kişi halok bölgan, köplab odamlar jarohat oldi. Isroil armiyasi Jabaliya hududida odamlar töplangan ikki mahallaga ham zarba berdi — buning natijasida 5 kişi halok böldi, yaralanganlar soni ham köp.
Xon-Yunus şahridagi köçirilganlar yaşagan çodirga qilingan hujumda esa yana 13 nafar falastinlik halok böldi. Bundan taşqari, Isroil armiyasi Rafahda yordam oliş maqsadida töplangan tinç aholiga qarata öt oçgan — 1 kişi halok böldi.
Ğazodagi bosqinçilik uruşidan töxtamayotgan Isroil Iordan daryosining Ğarbiy sohilida 22 ta yangi yahudiy aholi punktini quriş rejasini e’lon qildi. Isroil Xavfsizlik kengaşi uşbu qarorni ma’qullagan.
BMT vakili Isroilning harakatlarini Ğazoda «humanitar niqob» deb atadi:
«Bu Ğazodagi vahşiyliklarni yaşiriş, bombardimon ostidagi odamlarning ahvolini özgartirmaslik va falastinliklarni tiriklayin kuydirişga qaratilgan strategiyadir. Sönggi soatlarda Ğazodan kelayotgan dahşatli suratlar va videolar bu tizim qanday işlayotganini, Isroil armiyasining qurolsiz tinç falastinliklarga qarata qanday öt oçayotganini körsatmoqda. Körinib turibdiki, Isroil harakatlarining çeki yöq.
Oylar davomida aholiga oçarçilik qilinib, ular ovqat söraganda ularga qarata öt oçiş — bu mutlaq şafqatsizlikdir. Isroil bolalar va tinç aholining ölimini oqlamoqçi bölayotgan paytda sanksiyalar vaqti keldi. Hayotlarni saqlab qoliş uçun vaqt tugamoqda», — deya bayonot berdi BMTning Falastinga oid maxsus ma’ruzaçisi Franseska Albanese.
U dunyo davlatlarini yana bir bor Isroilga nisbatan töliq qurol embargosini joriy qiliş va savdo aloqalarini töxtatişga çaqirdi.
Kellog: Rossiyaning NATO kengayişi haqidagi xavotirlari «adolatli»
Mavzuga oid
AQŞ prezidenti Donald Trampning Ukraina böyiça maxsus vakili Kit Kellog ABC News telekanaliga bergan intervyusida Rossiyaning NATO şarqda kengayişi borasidagi xavotirlarini «adolatli», dedi.
«Bu adolatli xavotir. Biz Ukrainaning NATOga qöşilişi masalasi körib çiqilmayotganini bir neça bor aytganmiz», — dedi u va bu pozitsiya qolgan kamida törtta a’zo davlat tomonidan bildirilganini qöşimça qildi.
Kit Kellogning qöşimça qilişiça, Qöşma Ştatlar va Ukraina haligaça öt oçişni töxtatiş böyiça takliflar yozilgan Rossiya memorandumini olmagan, biroq Kiyevni uruşni tugatiş böyiça muzokaralardan çiqmaslikka çaqirdi. Ukraina mudofaa vaziri va mamlakatning muzokaralar olib borayotgan delegatsiyasi rahbari Rustem Umerov bilan bölib ötgan suhbatni u: «Kelmayman, demang, jiddiy ekaningizni körsatişingiz kerak», deya qayta aytib berdi. Kellog, şuningdek, muzokaralarning asosiy maqsadi öt oçiş va «qotilliklarni töxtatiş» bölib qolişini yana bir bor ta’kidladi.
Bundan taşqari, Kit Kellogg 2 iyun kuni Istanbuldagi muzokaralarda Germaniya, Fransiya va Buyuk Britaniyadan xavfsizlik böyiça maslahatçilar iştirok etişini aytdi. Avvalroq Rossiya muzokaralarning navbatdagi bosqiçiga yana Vladimir Medinskiyni yuborişi ma’lum bölgan edi.
Tramp Ilon Mask bilan xayrlaşdi
AQŞ prezidenti Donald Tramp milliarder Ilon Maskni hukumat agentliklarini qisqartirişga uringan va rasmiy lavozimidan çekinayotgan şaxs sifatida madh etdi.
Tramp 30 may kuni Oq uyda Maskni rasman kuzatib qöydi — zamonaviy Amerika boşqaruv tarixidagi eng notinç tajribalardan biri yakunlandi. Taxminan tört oy davomida «Hukumat samaradorligi departamenti» (DOGE)ni boşqargan dunyoning eng boy odami — AQŞ davlat xizmatçilarini ixtiyoriy ravişda qisqartiriş huquqiga ega bölgan edi.
Endi Mask «maxsus hukumat xodimi» maqomi yakunlanganidan söng butun e’tiborini özining Tesla va SpaceX kabi xususiy kompaniyalariga qaratişini bildirdi. Har qança va’da berilgan bölsa-da, DOGE federal budjetdan 1 trillion dollar tejay olmadi. Biroq Mask şaxsiy manfaat bobida jiddiy yutuqlarga erişdi — NASA va Harbiy havo kuçlari kabi SpaceX’ning muhim mijozlari ustidan nazorat qiliş huquqini qölga kiritdi.
Tramp Oq uydagi nutqida Maskni «dunyo körgan eng buyuk işbilarmon va innovatorlardan biri» deb atadi va u ma’muriyatga xarajatlarni qisqartiriş böyiça maslahat berişda davom etişini ta’kidladi. Mask esa DOGE jamoasi vaqt ötişi bilan faqat kuçayib borişini aytgan.
Mask Vaşingtonga zanjirli arra bilan kirib keldi va byurokratiyadagi isrofgarçilik, firibgarlik va suiiste’mollikni yöq qilişga tayyor bölgan respublikaçilar tomonidan kuçli qöllab-quvvatlandi. Ammo bu davr Tramp bilan birgalikdagi «yumşoq» matbuot anjumani bilan yakunlandi — unda Mask asosan çetda turdi.
Sönggi oylar davomida Tramp va Mask orasidagi masofa kengayganiga qaramay, Tramp Maskga bölgan hurmatini körsatiş uçun jiddiy harakat qildi.
«Ilonning Amerikaga qilgan xizmatlari zamonaviy tarixda tengsiz. Men Ilonning hukumatga köngilli xizmat qilganidan minnatdorman. Uni xodim deyişimiz ğalati tuyulsa-da, bu «maxsus xodim». U kelib yordam berdi va köplab odamlarning fikrlaş tarzini özgartirdi», — degan Tramp.
Sud Harvardga çet ellik talabalarni yana qabul qilişga ruxsat berdi
Boston federal sudi prezident Donald Trampning Harvard universitetiga çet ellik talabalarni qabul qilişni taqiqlaş haqidagi qarorini noma’lum muddatga blokladi. Sobiq prezident Barak Obama tomonidan tayinlangan sudya Ellison Berrouz şunday hukm çiqardi.
Berrouzning qayd etişiça, bunday qaror «status-kvoni saqlab qoliş»ga yordam beradi. Biroq iş böyiça yakuniy qaror hali qabul qilingani yöq, deb ta’kidlaydi OAV.
Şunday qilib, Oq uy universitetga Student and Exchange Visitor Program (SEVP) dasturini amalga oşirişga ruxsat beruvçi sertifikatni hali bekor qila olmaydi.
AQŞ içki xavfsizlik vaziri Kristi Noem 22 may kuni Harvard universitetini «zöravonlik, antisemitizmni rağbatlantiriş va Xitoy Kommunistik partiyasi bilan muvofiq işlaşda» ayblab, SEVP sertifikatini bekor qilişni buyurgandi.
Makron yana Ğazo masalasini kötardi
Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron AQŞ va Yevropa, Ukraina va Ğazo sektoridagi uruşlarni tez orada hal etmasa, öz obrösini yöqotiş va «ikkiyuzlamaçilik»da ayblaniş xavfi ostida qolişidan ogohlantirdi.
Makron bu gaplarni Singapurda ötkazilgan yillik yuqori darajadagi Osiyo mudofaa sammiti muloqotida aytdi. Tinglovçilar orasida AQŞ mudofaa vaziri Pit Hegset va mintaqaning yirik harbiy amaldorlari ham bor edi.
Makron Ğazodagi uruş yuzasidan ikkiyuzlamaçilik haqida gapirdi va Ğarb davlatlari Isroilga «erkin harakat qiliş huquqini» bergandek taassurot uyğotganini tan oldi.
U öt oçişni töxtatiş va Falastin davlatini özaro tan oliş yölida işlaş muhimligini ta’kidladi: «Agar biz Ğazoni e’tibordan çetda qoldirsak, agar Isroilga erkinlik berilgan deb hisoblasak — hatto biz terrorçilik hujumlarini qoralasak ham — bu bizning butun dunyodagi obröyimizni öldiradi».
Sönggi haftalarda Fransiya Falastin davlatini tan olişga yaqinlaşayotganini körsatmoqda. Keyingi oy Fransiya Saudiya Arabistoni bilan hamkorlikda BMTda ikki davlat yeçimini şakllantirişga bağişlangan anjuman ötkazadi.
Isroil esa Makronni keskin tanqid qildi — mamlakat taşqi işlar vazirligi juma kuni şunday bayonot berdi: «Terrorçilarga bosim ötkaziş örniga, Makron ularga Falastin davlati hadyasini bermoqçi».
Ötgan haftada esa Isroil boş vaziri Benyamin Netanyahu — Fransiya, Kanada va Britaniya rahbarlarini tanqid qilib, «insoniyatning notöğri tomonida böliş»da ayblagandi.
Xitoy Rossiyaga dron yetkazib berişni köpaytirdi
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Xitoy Kiyev va boşqa Yevropa davlatlariga uçuvçisiz uçoqlar sotişni töxtatganini, biroq Rossiyaga yetkazib berişni davom ettirayotganini aytdi. Bloomberg maqolasida uning sözlaridan iqtibos keltirmoqda: «Xitoyning Mavic (odatda aerofotosuratga olişda foydalaniladigan, portlovçi moddalarni taşişga moslaşa oladigan maşhur fuqarolik droni) rossiyaliklar uçun oçiq, lekin ukrainaliklar uçun yopiq», — deya uning sözlarini keltiradi Bloomberg. Qayd etilişiça, Zelenskiy bundan ikki kun avval jurnalistlar guruhi bilan gaplaşgan. «Rossiya hududida Xitoy vakillari joylaşgan işlab çiqariş liniyalari mavjud», — deya qöşimça qildi u.
Bloomberg tayangan nomi oşkor etilmagan yevropalik rasmiyga köra, Ukraina prezidentining sözlari Yevropa Ittifoqining öz baholariga mos keladi. Agentlik manbasining ta’kidlaşiça, Xitoy, ehtimol, Ğarb xaridorlariga dron komponentlarini (masalan, dron dvigatellarida işlatiladigan magnitlar) yetkazib berişni qisqartirgan, şu bilan birga, Rossiyaga yetkazib berişni köpaytirgan.
Öz navbatida, Pekin urişayotgan tomonlardan biriga qurol yetkazib berişini muntazam ravişda rad etadi va harbiy maqsadlarda işlatilişi mumkin bölgan ikki tomonlama mahsulotlar eksportini nazorat qilişini da’vo qiladi. «Xitoyning Ukraina böyiça pozitsiyasi izçil va aniq: biz uruşni töxtatiş va tinçlik muzokaralarini olğa surişga sodiqmiz», — deya Xitoy Taşqi işlar vazirligining sönggi bayonotini keltiradi Bloomberg agentligi.
