Uruşning dastlabki uç kuni ötdi. Qanday xulosalar qiliş mumkin, kutilmalar qanday? Kun.uz studiyasida jonli efir: siyosiy tahlilçilar Yaqin Şarqdagi keskinlik haqidagi savollarga javob berişadi.
Uruşning dastlabki uç kunidan keyingi xulosalar qanday?
Farhod Karimov: Janubiy-Şarqiy Osiyodagi AQŞning bir qator aviataşuvçilar va patrul kemalari hozir Yaqin Şarq mintaqasi, xususan, Fors körfazi tomon harakatlanmoqda. Bundan asosiy közlangan maqsad, ehtimoliy Eronga beriladigan zarbalar bölişi mumkin. Isroil AQŞni ham şu uruşga tortişga harakat qilyapti. Ya’ni tezroq AQŞ bu jarayonga qöşilsin, qanaqadir provokatsion holatlar bölişi uçun harakat qilyapti. Masalan, öşa mintaqadagi Amerika Qöşma Ştatlarining harbiy bazalariga Eron zarba bersa-yu, AQŞ bu jarayonga qöşilsa. Tramp ham Isroilni himoya qiliş kerakligini va AQŞ qurollaridan Isroilda ham mavjudligini e’tirof etgan, demak AQŞ mojaroga kirişişga tayyorgarlik körayotgan bölişi mumkin.
Uruşning muddati masalasiga töxtalsak, Eron uruşni qabul qildi va qaçonki Isroilning hujumi töxtamagunça biz ham töxtatmaymiz, dedi. Isroil esa sönggi nişongaça hujum qilamiz degan, demak uruş uzoq davom etmasa-da, keskinlik yaqin kunlarda saqlanib qoladi.
Fazliddin Madiyev: Boşqa rakursdan qaraydigan bölsak, Yaqin Şarqdagi keskinlik sabab xususiy neft tarmoqlari bunday jarayonni faqat bir hafta kötara olişi mumkin ekan. Agar vaziyat yumşamasa, dunyoda inqirozlarga ham sabab bölişi mumkin. Ikkinçi tarafdan esa NATO kabi taşkilotlar öz zaxirasini bir oylik tartibda şakllantiradi. Tabiiyki, uruş ham nari borsa bir oy atrofida böladi, undan köp emas.
Eron strategik jihatdan dunyoning eng muhim geosiyosiy çiziğida va bu hududdagi ta’minotlar uziladigan bölsa dunyoning hamma davlatlariga ta’sir qiladi. Vaziyatdan yutadigan davlatlar ham bor: Amerika Qöşma Ştatlari, Rossiya va neftga boy bölgan davlatlar, jumladan, arablar ham.
Ikkinçi tarafdan, hozir dunyoning heç qayerida bir kilo ham ortiqça porox yöq. Ya’ni eski mojarolar qözğalyapti va ertaga nima bölişini bilib bölmaydi. Eron juda murakkab vaziyatda, qöşni arab davlatlarida AQŞ harbiy bazalari mavjud.
Netanyahuning da’volari özgaryaptimi?
Farhod Karimov: Netanyahu Erondagi yadro inşootlarini zararsizlantirgani va ularsiz endi yadro quroliga ega böliş imkonsiz ekanligini aytdi. U töxtamoqçi emas, çunki asosiy maqsad Isroilga mintaqada kengayişi uçun xalaqit beradigan kuçni yöqotiş. Turkiya bilan Suriya masalasida kelişgan körinada, Arab davlatlari bilan Trampning taşrifi çoğida mukoama qilingan körinadi. Demak Isroil uçun yagona tösiq böla oladigan davlat Eron edi. Öylaymanki vaziyatga qarab Isroilning maqsadlari özgarib boraveradi.
