“Isroil mintaqada boşqa qudratli davlat şakllanişini xohlamaydi” - siyosatşunos

Suriyadagi druzlar özining milliy identifikatsiyasini aytayotganda “biz Suriyada yaşovçi druzlarimiz” deb çeklanadi. Ya’ni biz Suriya hukumatiga böysunamiz yoki biz suriyalikmiz deb aytmaydi. Doimiy ravişda Asad rejimi davrida ham markaziy hukumatdan qaysidir darajada avtonomiya olişga harakat qilgan va şu bilan birga Asad rejimi bilan ular yaxşi kelişa olgan. Çunki Asad rejimi davridagi yuqori lavozimlarni druzlar egallagan, ayniqsa bu xavfsizlik tizimi sohasida. Lekin mamlakat hokimiyatiga aş-Şar’a kelgaç, ular doimiy ravişda kuraşib kelgan şu islomiy kuçlarning vakili hokimiyatga keldi deb hisoblayapti va hozir Suriyada yaşayotgan druzlar örtasida ikkiga böliniş sodir bölgan. Ya’ni bir qismi aytadiki, biz markaziy hukumat bilan kelişişimiz kerak, çunki bizning e’tiqodimizga köra Suriyadagi hukumat bilan kelişiş bizning e’tiqodimizda bor deyişadi. Yana bir guruh aytadiki “yöq, biz Isroilning kömagi bilan özimizga avtonomiya olişimiz kerak, markaziy hukumatga böysunişimiz kerak emas, çunki bu markaziy hukumat bir vaqtlar bizga nisbatan qattiq kuraşgan” degan tafakkurda. Bu muammodan Isroil maksimal darajada foydalanişga harakat qiladi va şu atrofda yaşayotgan alaviylar va druzlar örtasidagi keskinlikni sun’iy ravişda vujudga keltiriş orqali Suriyaning janubida, Isroil bilan çegara hududlarida töqnaşuvlar keltirib çiqaradi. Natijada bu yerda muammo şunday tarqaladiki, uning geografiyasi Isroilning bir qismi va Suriyaning bir qismini qamrab oladi. Isroil xavfsizlik nuqtai nazaridan va özining suvereniteti, öz xalqini, özining Isroilda yaşayotgan druzlarini va Suriyada yaşayotgan druzlarni homiysi sifatida özini körsatib Suriyaga hujum qiladi. Ya’ni badaviylar va druzlar örtasida qanday konflikt bor, buning manbasi nimada degan savol berilganda, aslida heç qanday konflikt yöq. Taşqi kuçlar aralaşgandagina bu yerda nizo keltirib çiqariş mumkin.

Isroil Suriyada tinçlik bölişidan manfaatdormi?

Kamolidin Rabbimov: Aslida Isroil na Suriyada, na biror bir qöşni davlatda kuçli davlatçilik, markazlaşgan, qudratli iqtisodiy va harbiy potensiali yuqori bölgan davlatçilik şakllanişini istamaydi. Çunki qöşni davlatlarning barçasida Isroilga nisbatan fundamental salbiy qaraş jamiyat darajasida juda ham yuqori.

Isroilning Suriya böyiça ham bir qança loyihalari bor, bular parallel loyihalar. Birinçi loyiha Suriyani Ibrohim kelişuvlariga qöşiş va şu orqali Isroilga qulay davlatga aylantiriş. Ikkinçi loyiha esa Suriya bugungi kunda Turkiyaga oriyentir olyapti. Barça masalalarda Turkiyaning mintaqadagi eng yaqin ittifoqçisi va bu yerga Turkiya kirib kelyapti. Turkiya şunday davlatki, u sovuqqonlik bilan harbiy maşina şakllantiradi, sovuqqonlik bilan iqtisodiy potensial şakllantiradi va özi uçun xavfsiz bir davlat yoki ittifoqçi davlat şakllantiriş vazifasi turibdi. Çunki kurdlar Turkiya uçun asosiy muammo edi va şundayligiça qolyapti, Suriyada esa 2-3 million atrofida kurdlar yaşaydi.

Aş-Şar’a Turkiyadan taşqari arab davlatlari oilasi bilan munosabatlarni iliqlaştiryapti va bu albatta, Isroilga yoqmaydi. Ya’ni Isroil siyosatçilari oçiqçasiga aytadiki, birorta bir qöşni davlatimizda markazlaşgan, qudratli, kuçli davlatçilik bölişi kerak emas, birinçi örinda bugungi kunda Suriyada deyişyapti.

Suhbatni töliq şaklda YouTube platformasida tomoşa qiling.

NormuhammadAli Abdurahmonov suhbatlaşdi.