«Paxtakor-79». Tölagan Isoqov va Dmitriy Anning xotiralari
|20:53 / 11.08.202518 18525 min
«Paxtakor»ning fojiadan oldingi tarkibi«Paxtakor»ning fojiadan oldingi tarkibi
Bugun özbek futboli tarixidagi eng mudhiş sana. 1979 yilda «Paxtakor» Minsk yölida aviahalokatga uçragandi. Qirq olti yil ötgan bölsa-da, bir futbol muxlisi uçun unutiş ilojsiz bölgan voqea, haligiça bu fojiaga guvoh bölgan kişilar öşa dardni qayta-qayta his qilişi şubhasiz.
Işonmasangiz, bugun bir aylanib Botkin qabristoniga boring – bugungi davr uçun biroz begona bölgan manzaraga guvoh bölasiz. Bir-birini tanimaydigan insonlar bir maqsad uçun taşrif buyurişadi, umumiy tanişlari, aniqroği, suyuklilarini xotirlaşadi, bir-birlariga hamdard bölişadi. Riyo yöq, rasmga olib, internetga qöyiş-ku xayollariga ham kelmaydi, çunki tasavvurda ular ança eski davrga köçib bölişgan, öşa «Paxtakor» yigitlarini birma-bir köz oldidan ötkazayotgan bölişadi.
Qarangki, bu halokatdan 46 yil ötgan bölsa, öşa reysda uçganlarning eng yoşi kattasi ham şu yoşda bölgan ekan. Qaysidir ma’noda bir avlod davri ötibdi allaqaçon.
***
Sergey Pokatilov 1975 yilda oğir jarohat oladi. Ammo uning irodasi va qat’iyligi ortga çekinişga yöl qöymaydi hamda oradan uç yil ötib, 1978 yilgi çempionatning ikkinçi davrasida asosiy tarkibdagi örnini qaytarib oladi. 28 yoşda edi.
Toşkentga kelişidan oldin şifokorlar Yuriy Zagumennixning hayotini bazör saqlab qolişgandi. Ammo bu hayot nogironlik tamğasi ostida ötişi kerakligi qat’iy talab qilinadi. Futbolçining aql bovar qilmas irodasi natijasida u katta futbolga qaytadi. 32 yoşda bölgan.
Vladimir Makarov futbol öynaşni Duşanbeda boşlagan, «Paxtakor»ga har jihatdan mos kelgandi, u jamoaviy futbolçi edi va bu jamoadoşlari bilan tezda til topişida va jamoaning ajralmas bölagi bölib qolişida muhim ahamiyat kasb etgandi. U ham 32 yoş.
Olim Aşirov fojia kuni 24 yoş bölgan, u «Paxtakor»ga 17 yoşida kelgandi va himoya markazidan joy olgandi. Ampluasiga qaramay, u hujumga ham tez-tez qöşilar, bir neça muhim gollar muallifiga aylangandi.
Nikolay Kulikov futboldagi ilk qadamlarini Moskvada qöygan, 1974 yilda esa Özbekistonga kelib, «Xonqa», «Yangiyer» kabi jamoalarda özini körsatgan. 1977 yilda «Paxtakor»ga taklif qilinadi va jamoaning oliy ligaga qaytişida hissa qöşadi.
Mavzuga oid
Ravil Agişev
futbolçi sifatida Buxoroda tarbiya topadi, 16 yoşida «Paxtakor»ning örinbosarlar tarkibida maydonga tuşa boşlaydi. 1978 yildan asosiy tarkib öyinlarida maydonga tuşgan. Endigina 20 yoşga tölgandi.
Şuhrat Eşbötayev 1978 yilgi örinbosarlar tarkibidagi sermahsul öyinlari orqali murabbiylar nazariga tuşgandi. Asosiy tarkibda ham yöqolib qolmadi, asosan zaxiradan maydonga tuşganiga qaramay, uçta gol muallifiga aylangandi. U ham 20 yoş.
Vladimir Sobirovni öşa paytlarda Xorazmning «Xonqa» jamoasining boş murabbiyi Sergey Dotsenko tavsiya qilgandi. «Paxtakor»da ham u yöqolib qolmaydi, asta-sekin asosiy tarkibga kirib borayotgandi. 21 yoş.
Sirojiddin Bozorov atigi 18 yoş bölgan, balki Minskda özining asosiy tarkibdagi ilk uçraşuvini ötkazişi mumkin edi.
Viktor Çurkin 28 yoşli hujumçi, 1976 yilda tarkibga qöşilgan va asosiy tarkibning barqaror öyinçilaridan biriga aylandi.
Konstantin Bakanov «Paxtakor»dagi ilk öyinini 1972 yilda, 18 yoşida ötkazgandi. Iste’dodli futbolçi, futbol maktabida uning ilk ustozi «Paxtakor»ning 60-yillardagi himoyaçisi Akmal Azizxöjayev edi.
Aleksandr Korçenov jamoa yetakçilaridan biri, qiyin vaziyatlarda özida kuç topiş va jamoani oldinga boşlaş qobiliyatiga ega edi. U «Paxtakor» tarkibida 200 ga yaqin öyinda maydonga tuşgan. Yoşi 30 da bölgan.
Mixail An butun mamlakatda tan olingan, nom qozongan futbolçi edi. U sobiq ittifoq yoşlar jamoasiga jalb etilgandi va jamoa sardori sifatida Yevropa çempionatida zafar quçgandi. 26 yoş.
Vladimir Fyodorov «Paxtakor»da öynagan öyinçilar orasida terma jamoaga eng köp jalb qilingan futbolçi edi. Toşkentliklar 1-ligaga tuşib ketganida ham, Lobanovskiy uni termaga çaqirişni töxtatmagandi. 23 yoş.
Idgay Tezitdinov (46 yoş) futbolçilikni tugatgaç, murabbiylik sohasida işlay boşladi va nimadir uni «Paxtakor»ga doim tortardi. U jamoaga qaytdi va ikkinçi murabbiy sifatida işlay boşladi. Şuningdek, jamoa administratori Mansur Tolibjonov va vraç Vladimir Çumakov öşa mudhiş aviahalokat qurboniga aylangandi.
Bir neça yil oldin rossiyalik jurnalist Igor Rabiner Özbekistonga taşrif buyurgan va öşa fojiani öz tanasidan ötkazgan insonlar bilan suhbatlaşib, maqola tayyorlagandi. Quyida «Paxtakor 79» a’zolaridan biri bölgan va safar öyiniga olib ketilmagani uçun omon qolgan Tölagan Isoqov, şuningdek, Mixail Anning öğli Dmitriy Anning xotiralarini öqişingiz mumkin.
«Ikki marta özimni öldirmoqçi bölganman» (Tölagan Isoqov)
Tölagan Isoqov
1979 yilning 27 mayi mening ikkinçi tuğilgan kunim bölgan. Öşa kuni «Paxtakor» Moskvada «Dinamo»ga qarşi öynagan va raqibning Avtogen laqabli himoyaçisi Aleksandr Novikov meni oğir jarohatlagandi. Öyindagi oddiy holat, ataylab qilgan deb öylamayman. Ammo Novikovdan jiddiy jahlim çiqqandi. Öşandayoq qasos rejalarini tuza boşlagan, javob öyinida albatta heç qaçon esdan çiqmaydigan qilib saboq berişni niyat qilgandim. Ammo qarangki, öşa jarohat mening hayotimni saqlab qoldi. Sababi, 11 avgustga qadar tiklanib ulgurmadim va öşa mudhiş reysga çiqmadim.
Öşa yilning 16 noyabr kuni «Dinamo» ikkinçi davra öyini uçun Toşkentga keldi. Mamlakatdagi hamma klublardan yiğilgan yangi «Paxtakor» iştirokini davom ettirayotgan, lekin men hali biror marta ham maydonga tuşmagandim. Öşa halokatdan keyin umuman futbolni yakunlaş haqida öylab yurgandim.
Öyin tugagaç otamning qat’iy iltimosiga binoan Novikovning oldiga bordim va uyga taklif qildim.
«Otam sen bilan uçraşmoqçi», – dedim. «Dinamo» ertasi kuni uçib ketişi kerak, şuning uçun buning iloji bor edi. Uyga keldik. Otam darhol Aleksandrga tön kiydirdi. Novikov hayron.
«Otam hayotimni saqlab qolganing uçun minnatdorçilik bildiryapti», – deya tuşuntirdim men.
Ötirdik, ozgina içdik, u paytlarda busiz iloji yöq edi. Oş qildik. Bizda oşning 28 turi bor, otam Farğona vodiysida tuğilgan, farğonaça oş qilib berdi.
Öşa mavsum boşlarida, aprel oyida bölajak çempion «Spartak» bilan öynagan edik. Esimda, öyin Moskvada emas, negadir boşqa şaharda bölib ötgandi. 1:1 hisobida tugagan. «Spartak»dan Oleg Romansev gol urgan, bizdan men. Maydonda ham u bilan qarama-qarşi bölganmiz – u qanot himoyaçisi, men esa qanot hujumçisi edim. Öşa gol mening futboldagi oxirgi golim bölib qoldi. Öşa kuni töp surgan 13 «paxtakorçi»dan atigi 4 nafari tört oy ötib Minskka uçmadi va tirik qolgandi.
Jamoa sardori Mixail An ham öşanda jarohatda edi, ammo şunçaki yigitlarga dalda bölib turiş uçun samolyotga ötirgandi. Aviahalokatdan oldin biz qatorasiga 4 öyinda ğalaba qozongandik – asosiy maqsad bu seriyani davom ettiriş edi. An ajoyib yigit edi, maydonni juda yaxşi körardi.
Yodimda, faoliyatini endi boşlagan paytlarda tanaffusda butsasini uloqtirib, «bunaqa issiqda qanday futbol öynaş mumkin?» deb jiğibiyron bölgandi. Lekin keyin könikib ketdi, mamlakatda u kabi texnikali futbolçilar barmoq bilan sanarli bölgan – Volodya Gutsayev, David Kapiani... An deyarli yulduz edi, ammo negadir terma jamoaga çaqirişavermasdi.
Fyodorov ham zör futbolçi, An bilan yoşlar örtasida Yevropa çempioni bölişgan. Terma jamoaga ham muntazam çaqirilar, Monrealdagi 1976 yilgi olimpiadada bronza medal ham olgan. Butun tarkib kiyevliklardan taşkil topgan va faqat u. Ammo «Paxtakor»ga juda sodiq edi. Axir aynan uni kiyevliklarga qöşiş bejiz emasdi, «Dinamo»ga juda köp çaqirişgan. Unga köp aytişgan – bu yerda nima bor senga, Kiyevga öt, çempion bölasan, Yevropa kuboklarida öynaysan?
«Paxtakor» çempion bölmagunça bu yerdan ketmayman», – derdi doim u.
Rostan ham ketmadi.
Men ham An kabi yigitlarga qöşilib, Minskka uçişim mumkinmidi? Ha. Yana omadim kelgandi.
8 avgust kuni «Paxtakor» uyda «Zarya» ustidan 3:1 hisobida ğalaba qozondi. Men öyindan keyin kiyim almaştiriş xonasiga kirib, bolalarni tabrikladim, 9 avgust kuni esa Moskvaga, maşhur jarroh Zoya Mironovada davolaniş uçun uçdim. Amaliyotni Toşkentda qilişgandi, Mironova meni körib şunday dedi: – Nahotki sizlarda ham şunaqa kuçli jarrohlar bor? Zör hammasi. Davolaniş ham şunaqa ötsinmi?
– Agar uyda ham iloji bölsa, bu yerda yotmasam ham bölar?
– Özingiz bilasiz, istasangiz yoting, istasangiz uyga ketavering.
«Zarya» bilan öyindan keyin yigitlar «Oqsoqol, tezroq qayt» deb qolişgandi, şuni esladim va uyga, rafiqamga telefon qildim. U Sport qömitasi bilan gaplaşib, menga ularning körsatmasini aytdi:
– Qaytavering, ertaga jamoa Minskka uçar ekan. Siz ular bilan borib, öşa yerdan Kurganga, professor Ilizarovga borar ekansiz.
Öşa paytlarda sobiq murabbiyimiz Vyaçeslav Solovyov ittifoq futbol federatsiyasida işlar edi. Unga aytdim.
– Şundoq ham mavsum oxirigaça öynay olmaysan. Olti soat uçib kelding. Ikki-uç kun Moskvada dam ol, keyin ketaverasan, – dedi Solovyov.
Şu bilan men qoldim. Nafaqat Novikov, şuningdek, Solovyov ham mening hayotimni qutqarib qolgan bölib çiqyapti. Halokatdan keyin Solovyovning xotini menga telefon qilib, «sen ikkinçi Vsevolod Bobrov bölding» degandi. Avvaliga tuşunmadim. Keyin bilişimça, Bobrov ham 1950 yilda halokatga uçragan hokkey jamoasi tarkibida bölgan, ammo uçmagan ekan.
Boş murabbiy Oleg Bazileviç ham qutulib qolgan. U Soçiga, rafiqasining oldiga avvalroq uçib ketgan, öşa yerdan Minskka borişni rejalaştirgandi. U ham menga öxşab juda qiynalgan, heç qabul qila olmagandi. Tez-tez kapitan kemani oxirgi bölib tark etişi kerakligini, öşa kuni esa kapitan kemada bölmaganini takrorlardi. Özini ayblardi. Nima ham qila olardi? Mavsum oxirigaça işlab, keyin ketdi.
Ança kuçli jamoa yiğilgandi. Asosan mahalliy tarbiyalanuvçilar, yuqori maqsadlar qöyilgan. Raqobat kuçli edi, «Paxtakor» a’zosi böliş oson iş emasdi. Axir qatorasiga tört ğalaba ham tasodif emas.
Yomon tomoni, har yili murabbiy almaşardi. Meni Mixail Yakuşin topgan. Özim öynagan 13 yilda u va Vyaçeslav Solovyov jamoa uçun eng yaxşi işlaşgandi. Qança murabbiylarni kördim – Arkadev, Yeliseyev, Krasnitskiy, Başaşkin... Sönggi mavsum oldidan Korçetkov örniga Bazileviç tayinlangandi. Öz uslubini olib kirişni boşlagan, öz vaqtida Kiyevda Lobanovskiy bilan birga qurilgan agressiv, pressingga asoslangan futbolni.
Aytgança, Bazileviç va Lobanovskiy boşqargan «Dinamo»ni biz Solovyov bilan 5:0 yutgandik. Men va Mişa An dubl qilganmiz. Bu oktyabrda bölgandi, iyunda Kiyevdagi uçraşuvda ham 1:0 ga yutganmiz, yagona golni men urganman. Bir yarim oy oldin «Ferensvaroş»ni yengib, kubok egalari kubogi sohibi bölgan, Yevropa Superkubogida esa «Bavariya»ni yutgan «Dinamo»ni yirik hisobda yutganmiz. Bazileviç albatta, bularni yaxşi eslardi, menga juda yaxşi munosabatda bölgan. Öttiz yoşimda futbol öynamay qöyganimda ham murabbiylar ştabida meni olib yurgandi.
Özbek futboli afsonalaridan biri Birodar Abduraimov ham 1978 yilda murabbiylar ştabida bölgan. Ammo keyingi yili ikkinçi liga jamoasiga murabbiy bölib ketdi va u ham halokatdan qutulib qoldi. Xuddi şunday, Saşa Yanovskiyning ham omadi kelgan. Öşa yili u «Paxtakor»ga kelgan va asosiy darvozabon edi, ammo raqobatda Pokatilovga yutqazib qöydi. Natijada örinbosarlar tarkibi bilan bir kun oldin Minskka uçgandi. Bu ham taqdir.
Öşa lahzada heç kim neça kişi vafot etganini bilmasdi. Qörqqanimiz, aslida ança köp bölişi mumkin edi, zero odatda asosiy tarkib örinbosarlar bilan birga uçardi. Aynan öşa kuni alohida ketilgan. Aka-uka Eşbötayevlardan biri örinbosarlar bilan uçgan. Jamoa massajçisi Anatoliy Dvornikov va jurnalist Oleg Yakubov birga aylanib, reysga keç qolişdi, degan gaplar bölardi. Notöğri, aslida ular ulgurgan. Şunçaki, içib olişgani uçun bortga çiqarişmagan. Dvornikovni-ku, darhol jamoadan haydaşgan. Bu borada qoidalar qattiq edi, futbolçilar ham agar rejimni buzişsa, qattiq jazolanişardi.
«Paxtakor halokati siri» degan film ham çiqdi. U yerdagi bir versiyaga köra, samolyot qanaqadir harbiy obekt ustidan uçayotganda urib tuşirişgan. Işonmayman. Göyoki, öşa paytdagi Ukraina rahbari Şerbitskiy bilan Şarof Raşidov örtasida ziddiyat bölganmiş. Ularning oddiy samolyotlarni urib tuşirişdan boşqa işi yöqmi?
Ta’ziya marosimi oradan bir hafta ötib, 18 avgust kuni bölib ötdi. 17 yuk maşinasi, 17 tobut. Ertalab soat oltida aeroportda motam mitingi böldi, keyin şahar böylab maşinalar ötayotganda yöl böyiga ikki yuz mingga yaqin odam çiqqan. Hamma yiğlagandi.
Beş kişini Toşkentga, mana şu Botkin qabristoniga kömişdi. Samarqandga Bozorovni kömişga bordim, Navoiyga Eşbötayevni, Buxoroga Sobirovni qöydik. Albatta, janjallar ham bölgan, tobutni oçmoqçi ham bölişgan. Lekin ruxsat yöq, askarlar tomonidan qöriqlangandi. Nimaniyam köriş mumkin u yerda, axir ikki samolyot töqnaşgan, qança balandlikdan qulagan.
Bozorov, 18 yoşli yigitça, umuman öşa reysda bölişi kerakmas edi, u örinbosarlar tarkibida öynardi. Bir kun oldin otasi körgani kelgan, tuğilgan kuni bölgani uçun ertasiga uçişni rahbarlardan söragan. Ruxsat olgan...
Tiklangaç, men öşa mavsumda ham maydonga tuşişim mumkin edi. Katta rahbarlar ham, Bazileviç ham qaytişimni iltimos qilişgan. Ammo rad etdim. Buning iloji yöq edi. Bazaga borsang-u, u yerda şunça yil birga yöl bosib ötgan yigitlarni uçratmasang? Uxlay ham olmasdim, doim yigitlar tuşimga kirişardi. Futbolni taşladim. Uçişdan hozirçaga qörqaman, samolyotga köp çiqmayman.
Ammo murabbiy bölib işlaşda davom etdim. Oila boqiş, işlaş kerak axir. Bazileviç ketgaç, meni murabbiylar oliy maktabiga öqişga jönatişdi. Hozirgidek qisqa öqiş emas, ikki yil davom etgan.
Futbol federatsiyasi «Paxtakor» qanday örin olsa ham uç yil oliy ligadan tuşmasligi haqida qaror çiqardi. Öşanda men mamlakatdagi quyi ligalardan yoşlarni yiğişimiz kerakligi, u yerda iste’dodli futbolçilar köpligini aytdim. Ammo rahbariyat boşqa qarorga keldi, boşqa klublardan tajribali futbolçilarni yiğib olişdi. Har bir klubdan bittadan futbolçi söraşdi.
«Paxtakor»ning fojiadan keyingi yangi tarkibi
Nima bölganda ham, çetdan kelgan futbolçi şunçaki öynamaydi. Tabiiyki, öz şartlarini aytadi. Köpçiligi masalan, maşina söragan. Ularni ham ayblaş qiyin, hammaning ham öz hayoti bor. Lekin bunaqa qilib qanday jamoa tuziş mumkin?
Özbekistonda «Paxtakor-79» xotirasini doim örniga qöyib kelişadi. Har yili avgustda xotirlaş marosimi, bolalar, faxriylar iştirokida xalqaro turnirlar taşkil qilamiz.
Alla Tazetdinovaga ham qoyil qoliş kerak. Aviahalokatda vafot etgan yordamçi murabbiy Idgay Tazetdinovning rafiqasi. Voqeadan keyin butun hayotini Alla Sergeyevna «Paxtakor-79» xotirasi uçun bağişladi. Barça futbolçilarning ayollari bilan döstlaşib, bir maqsad yölida birlaştirdi, barça xotira marosimlarini taşkil qiliş, film va kitoblar çop etilişining boşida turdi. Hatto voqea sodir bölgan Kurilovka qişloğidagi yodgorlik ham aynan uning sayi-harakatlari bilan amalga oşgandi.
Öşa avariya sodir bölişda aybdor bölgan dispetçerlardan biri Jukovskiy keyinçalik qamoqda özini öldirgan, deyişadi. Bu haqiqatdan yiroq. Berilgan muddatni ötagan, keyin öz ajali bilan vafot etgan.
Men hozir ança xotirjam gapirib beryapman, çunki şunça yil ötdi, közda yoş ham qolmadi. Ammo öşa paytlarda qanday holatda bölganimni tasavvur ham qila olmaysiz. Ikki marta özimni öldirmoqçi bölganman, aytdim-ku, yigitlar tinimsiz tuşimga kirişardi, men ham ular bilan bölgim kelgan. Özimni osişga sal qolganda, otam meni uydan haydab solgan. Tört devor orasida ötirişimni istamagan. Aynan otam futbol öynamasligim kerakligini aytganda, unga quloq soldim. Aslida jismoniy holatim bilan yana bir neça yil öynaşim mumkin edi».
«Bir özbek halokat bölgan joyga velosipedda borib, Ukraina tuproğidan olib kelib otamning qabri ustiga sepgandi»(Dmitriy An)
«Otam öşa maş’um reysda Minskka uçmasligi lozim edi aslida. U jarohatlangandi. Şunday böladiki, u «Paxtakor»ni kuzatgani aeroportga çiqadi. Jamoa oddiy yölovçi samolyotda uçayotgani uçun kerakli örinlar band qilingan, ammo bittasi böş qolgandi. Birinçidan, Oleg Bazileviç ertaroq uçib ketgan, ikkinçidan, futbolçilardan biri ham kela olmagandi.
Haligaça, nega otam jamoa bilan ketganini tuşuna olmaymiz. Axir u ham, onam ham samolyotda uçişdan qörqar, noqulaylik his qilişardi. Juda bir fobiya emasku, lekin qörquv doim bölgan. Balki şunçaki yigitlarni qöllab-quvvatlamoqçi bölgandir, axir u sardor edi. Öşa «Paxtakor» esa juda ahil bölgan – hamma bir kişi uçun, bir kişi hamma uçun.
Mudhiş xabar tarqalgan kuni onam bilan Soçida dam olayotgandik. Men aniq eslay olmayman, lekin qölida meni kötarib uyoqdan buyoqqa yugurib yurgani elas-elas yodimda. Bolada stress bölganda, bunaqa lahzalarni eslab qolsa kerak. Nazarimda, darhol mehmonxonadan çiqib, Toşkentga uçganmiz.
Hamma otamning juda yaxşi inson bölganini aytadi. Sport internatida mendan yuqoriroq sinfda öqigan örtoğim bor, uning xolasi bir voqeani aytib bergandi. U Özbekiston velosport federatsiyasida işlagan va bir kuni «Paxtakor» ham taşrif buyurgan şaharda bölişgan. Nimadir böladi-yu, ikki kişiga qaytişga çipta qolmaydi va şunda otam Vladimir Fyodorov bilan öz çiptasini öşa ayolga berib, özlari mehmonxonaga ketişgan va bir kun keyin uçişgan ekan. U paytda otam ham, Fyodorov ham yoşlar örtasida Yevropa çempioni bölib ulgurişgan, hamma taniydigan sport ustasi edi. Ammo heç qaçon kibrga berilmagan, oddiy inson bölib qolişgan.
Otam vafot etganda men beş yoşda edim. Ança yoş bölganim uçun köp narsani xotirlay olmayman. Toşkent aeroportiga onam bilan jamoani kutib olgani çiqqanimiz esimda. Ular AQŞdagi bir turnedan kelişgan, otamning qölida Genri Kissinjyer tomonidan eng yaxşi futbolçi uçun berilgan sovrin bor edi. Öşa sovrin haligaça uyimizda turadi. Şuningdek, ba’zi safarlardan menga olib kelgan öyinçoqlarni eslayman. U paytlarda onam Moskvada öqir, men buvim bilan turardim.
Singlim otamni umuman körmagan, u öşa yil noyabrida dunyoga kelgan. Şunday bölsa ham, u otamni juda yaxşi köradi. Onam 23 yoşda bölgan, ammalarim hatto bolani oldirib taşlaşni ham maslahat berişgan ekan. Lekin onam qat’iy turib olgan. U otamni juda yaxşi körardi, keyin heç kimga turmuşga çiqmadi, heç kim bilan munosabatga ham kirişmadi.
«Paxtakor» maktabida men Valeriy Keçinov bilan bir sinfda öqiganman. Hozir ham ba’zida gaplaşib turamiz. Yana bir sinfdoşimiz Kolya (Nikolay) Şirşov, terma jamoada uzoq yillar öynadi, «Paxtakor»da, «Rostov»da töp surdi. Afsuski, vafot etdi.
Olmaning tagiga olma tuşadi, deyişadi, tabiiyki, futbolçi sifatida iqtidorim yöq emasdi. Lekin yetarliça rivojlantira olmadim. Afsuski, köp öynaş nasib qilmadi. Ikkinçi liga jamoasida töp surdim, ittifoq tarqagaç, Özbekiston çempionati oliy ligasida «Umid» jamoasida öynadim. Tizzamda doimiy oğriq tufayli, bor imkoniyatimni işga sola olmasdim. Juda yaxşi bilaman, agar bor kuçingni bermasang, natija bölmaydi, nari borsa, örtaça futbolçi böliş mumkin.
Yaqinda Qurbon Berdiyev bilan uçraşdim, amaliyot uçun undan örganişim kerak edi. Bakiyeviç avvaliga meni Mixail An bilan familiyadoş deb öylabdi, lekin öğli ekanimni bilganidan söng, quçoqlab oldi. Bir neça daqiqa gaplaşişni dilimga tukkandim, tört yarim soat birga ötirdik, çoy içdik.
Berdiyev otam bilan tengdoş, 1952 yilda tuğilgan. Menga turli hikoyalarni aytib berdi. Aytişiça, öşa mavsumdan oldin u ham «Paxtakor»ga ötişiga sal qolgan ekan. Lekin Aşxobodda arizasini qabul qilişmagan va u harbiy xizmatga, Rostovning SKA jamoasiga ketgan.
Mixail Anning öğli ekanim menga yordam berganmi yoki xalaqit? Köproq yordam bergan. Şu ma’nodaki, men doim, har qanday vaziyatda inson bölib qolişga urindim. Axir baribir meni taqqoslaşadi, gapirişadi. Öngga yurasan, çapga yurasan, darrov aytişadi – «otasi bunday qilmagan bölardi». Özimdan yomon xotira qoldirişni istamayman, zero otamdan faqat yaxşi gaplar qolgan. Haligaça odamlar meni körganda otam haqida qandaydir yaxşi voqeani aytib berişadi.
Toşkentda «Paxtakor»ning aviahalokat qurboni bölgan futbolçilari xotirasiga örnatilgan yodgorlik
Foto: Igor Rabiner, «SE»
Har yili 11 avgust kuni «Paxtakor-79» halokatga uçragan kunni yodga olamiz. Men «Paxtakor» akademiyasi tizimida işlaganim uçun bilaman, klub bu sanaga alohida tayyorgarlik köradi, jiddiy e’tibor qaratadi. Bugungi öyinçilaridan tortib, rahbariyat, xodimlar, hammasi avval «Paxtakor» stadionidagi yodgorlikka, keyin Botkin qabristoniga taşrif buyurişadi. Kim rahbar bölişidan qat’i nazar klubdagi bu an’ana doim saqlanib kelgan.
Aksariyat futbolçilarning tobuti boşqa qabristonlarga qöyilgan. Örta Çirçiq tumanida koreyslar diasporasining öz markazi bor. Otam öşa yerda, Sverdlov kolxozida tuğilgan, ulğaygan va öşa yerga kömilgan. Yilda ikki marta otamning qabrini ziyorat qilaman. Bahorda qabrni böyaş kerak, kuzda ham qarab qöyişga töğri keladi.
Ukrainaning Kurilovka qişloğida, öşa samolyotlar töqnaşgan joyga heç bormaganman. Ammo bir kuni öşa yerdan kelgan bir odam bilan gaplaşgandim. Ular öşa yerda «Paxtakor» uçun yodgorlik örnatişibdi. Halokat qanday sodir bölganini, samolyot qismlari yerga qanaqa soçilganini aytib berişgandi.
Aviahalokat röy bergan joyda futbolçilarga örnatilgan yodgorlik.
Wikimedia Commons
Bir özbek muxlisi esa Kurilovkaga velosipedda boribdi. U yerning tuproğini olib kelib, otamning qabriga sepgan, vafot etgan har bir futbolçining oilasiga bir hovuçdan tuproq bergandi. U aynan şuning uçun Ukrainaga borgan ekan».
