Alyaskadagi muzokaralar: Putin nima talab qiladi va Trampga nima kerak?

The Washington Post kolonkasida ta’kidlaganidek, an’anaga köra, har qanday sammitdan oldin aksariyat detallar quyi darajada işlab çiqiladi, davlat rahbarlari uçraşuvi esa barça sa’y-harakatlar natijasidir. Biroq, Tramp boşqaça yöl tutmoqda, çunki faqat uning özi muzokaralarda muvaffaqiyat qozonişga qodir deb hisoblaydi.

Naşrdagilar fikriça, Alyaskada Tramp Rossiyani harbiy harakatlar töxtatilgandan keyin ham Ukraina ehtimoliy yangi hujumni qaytariş uçun yaxşi qurollangan holatda bölişi kerakligiga köndirişi mumkin.

Moskvaga qarşi ikkilamçi sanksiyalar töğrisidagi qonun loyihasi mualliflaridan biri, senator Lindsi Grem ham xuddi şunday pozitsiyani bildirdi. Uning sözlariga köra, Trampning kelajakdagi har qanday kelişuvdagi asosiy maqsadi Rossiya endi heç qaçon Ukrainaga hujum qila olmasligiga kafolat oliş böladi.

AQŞ vitse-prezidenti Jyey Di Vens yakşanba kuni Trampning asosiy vazifasi Putin va Zelenskiyni «bir joyga olib keliş» va oxir-oqibat tinçlikka erişiş ekanini aytdi. Vensning sözlariga köra, Vaşingtonning maqsadi Ukrainani qöllab-quvvatlaş uçun pul sarflaşni töxtatiş va uruşni hozirgi front çiziğida töxtatişdir. Şu bilan birga, Tramp sammit muvaffaqiyatiga şubha qilmoqda – biroq «muzokaralarga imkoniyat beriş kerak deb hisoblamoqda», dedi Vens.

Oq uydagi manbalar Trampning uçraşuvga rozilik berişining özi Rossiya va AQŞ örtasida allaqaçon qandaydir kelişuvga erişilganini anglatmasligini ta’kidlaydi. Politico naşri yozişiça, Tramp jamoasi Ukraina va Yevropa bilan öt oçişni töxtatiş şartlari böyiça parda ortidagi maslahatlaşuvlarni davom ettirmoqda.

Ukraina qanday şartlarni ilgari surmoqda?

Kiyevdagilar mojaroni hal qiliş böyiça har qanday qarorni Ukraina iştirokisiz qabul qilib bölmasligini ta’kidlaşmoqda.

«Ukrainasiz qabul qilingan har qanday qaror – bu bir vaqtning özida tinçlikka qarşi qaror hamdir. Bunday qarorlar heç narsa berişmaydi. Bu ölik qarorlar, ular heç qaçon işlamaydi», – dedi şanba kuni prezident Volodimir Zelenskiy.

Amerika naşrlari ma’lumotiga köra, Zelenskiyning Alyaskadagi muzokaralarda iştiroki hozirça istisno qilinmayapti, Oq uydagi rasmiylar buni variantlardan biri sifatida körib çiqmoqda. Vaşington Putinning iltimosiga binoan, birinçi navbatda ikkitomonlama uçraşuv ötkazişni rejalaştirmoqda, ammo Ukraina prezidenti ham Alyaskaga uçişi va «ayrim uçraşuvlar»da iştirok etişi mumkin. Bu holda Zelenskiy Putin bilan ham yuzma-yuz ötirişi imkoniyati ham körib çiqilayotgani aniq emas.

Sammit ötkazilişi e’lon qilinganidan köp ötmay, Ukraina özining yevropalik ittifoqçilari bilan birgalikda Oq uyga ehtimoliy kelişuv variantini taqdim etdi. The Wall Street Journal ma’lumotlariga köra, u quyidagiça:

• Birinçi navbatda, öt oçişni butunlay töxtatiş;
• Hududlarni ayirboşlaş faqat özaro asosda (öringa örin) amalga oşirilişi kerak;
• Agar Ukraina qandaydir hududiy yon berişlarga rozi bölsa, qat’iy xavfsizlik kafolatlariga ega böladi, jumladan, NATOga a’zo bölişi mumkin.

Şu bilan birga, Zelenskiy rasman Ukraina tinçlik kelişuvi evaziga öz hududlarini Rossiyaga bermasligini ta’kidlaşda davom etmoqda. Şanba kuni u «hududiy masalaga javob» allaqaçon Ukraina Konstitutsiyasida qayd etilganini eslatdi, unda hududlarni böliş istisno etilgan. «Bundan heç kim çekinmaydi va çekinolmaydi ham. Ukrainlar öz yerlarini bosqinçiga sovğa qilmaydi», – dedi u.

Yevropa mamlakatlari qanday pozitsiyada?

Ular 15 avgust kuni bölib ötadigan muzokaralarda qatnaşa olmaydi. Hozirda Yevropa Ittifoqi ommaviy bayonotlar orqali Trampga bosim ötkazişga harakat qilmoqda va yevropaliklar heç bölmaganda hududiy masalalar böyiça qarorlar qabul qilişda iştirok etişini talab qilmoqda.

«Biz har qanday holatda hududiy masalalarni yevropaliklar va ukrainlarni aylanib ötgan holda muhokama qiliş yoki hal qilişga yöl qöya olmaymiz. Va Amerika hukumati ham buni şunday köradi deb öylayman», – dedi yakşanba kuni Germaniya kansleri Fridrix Mers. Yevropa diplomatiyasi rahbari Kaya Kallas ham xuddi şunday bayonot bilan çiqdi: «AQŞ va Rossiya örtasidagi har qanday kelişuvga Ukraina va Yevropa Ittifoqi jalb etilişi kerak, çunki bu Ukraina va butun Yevropa xavfsizligi masalasidir».

Yevropa uçun yana bir asosiy masala – kelgusida Ukraina xavfsizligi kafolatlari. «Ukraina armiyasi soniga çeklovlar yöqligi va uçinçi davlatlar tomonidan qöllab-quvvatlanişi eng işonçli kafolat bölardi», – dedi Yevropa Ittifoqi rahbariyatidagi ismi oşkor etilmagan manba Financial Times naşriga.

Yakşanba kuni Yevropaning eng yirik davlatlari rahbarlari «Ukrainada tinçlikka yöl Ukrainasiz oçilmaydi» degan rasmiy bayonot bilan çiqişdi. Unda aytilişiça, Yevroittifoq Trampning tinçlikka erişiş yölidagi sa’y-harakatlarini ham diplomatik vositalar bilan, ham Ukrainaga harbiy yordamni davom ettiriş va Rossiyaga qarşi yangi sanksiyalar orqali qöllab-quvvatlaşga tayyor.

Bu bayonot, tahlilçilarning ta’kidlaşiça, Yevropa pozitsiyasining özgarişidan dalolat berişi mumkin. Unda, xususan, birinçi marta «hozirgi töqnaşuv çiziği muzokaralar uçun boşlanğiç nuqta bölişi kerakligi» haqidagi mazmunni köriş mumkin. Xususan, hududiy özgarişlar ehtimoli istisno etilmaydi. Yevropadagilar tinçlik örnatiş şartlari böyiça pozitsiyani ham özgartirgan: agar ilgari Yevropa Ittifoqi öt oçişni töliq töxtatişni talab qilgan bölsa, endi ular harbiy harakatlar intensivligini «qisqartiriş»ning özi yetarli deb hisoblaydi.

Yaqin vaqtlar içida Yevropa Ittifoqi taşqi işlar vazirlarining favqulodda sammiti ötkaziladi, unda Yevropa Ittifoqining tinçlik muzokaralaridagi iştiroki böyiça qöşma strategiya işlab çiqiş rejalaştirilgan. Bloomberg naşri yozişiça, Yevropa davlatlari yetakçilari Tramp Putin bilan uçraşişidan oldin u bilan muzokaralar ötkazişga umid qilmoqda.