Alyaskadagi uçraşuv. Sammitdan nimalarni kutiş mumkin?

Biroq Uitkoffning Putin bilan uçraşuvidan keyin Trampning ritorikasi yana yumşadi. U Moskvadagi muzokaralarni «juda samarali» deb atadi va özining maxsus vakili «sezilarli yutuqlarga erişgani»ni aytdi.

Öz navbatida, Rossiya prezidenti yordamçisi Uşakov Kreml Uitkoffdan «juda ma’qul taklif» olganini aytdi.

Bu qanday taklif bölgani, hozirça tuşunarsiz.

Trampning Putin bilan uçraşuvi Alyaskada bölib ötişi e’lon qilinişidan biroz oldin AQŞ prezidenti Rossiya va Ukraina örtasidagi kelişuv qandaydir hududlar almaşinuvini nazarda tutişi mumkinligini aytgandi. 11 avgust kuni AQŞ prezidenti öz bayonotini takrorlab, bu «ayirboşlaş»da Ukraina uçun ham salbiy, ham ijobiy jihatlar bölişini qöşimça qildi.

Ertasi kuni Daily Telegraph gazetasi Ukraina allaqaçon egallab olgan hududlarini Rossiyaga berişga rozi bölişi mumkinligi, bu esa Donetsk, Luhansk, Zaporijjya va Xerson oblastlarining bosib olingan hududlari, şuningdek, anneksiya qilingan Qrim ustidan haqiqiy nazoratni ruslarga topşirişni anglatişini yozdi.

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Daily Telegraph maqolasiga izoh berar ekan, «axborot maydoni qanday tayyorlanayotganini tuşuniş uçun yetarliça tajribali odam» ekanini ta’kidladi: «[Ğoya örtaga] taşlanmoqda: „Ukraina almaşişga tayyormi...“ Keyin u yoki bu odamlar, fuqarolik jamiyati, blogerlar, jurnalistlar, aholining reaksiyalariga qaraşadi».

Zelenskiy Kiyev mamlakat şarqidan qöşinlarni olib çiqişni talab qiladigan kelişuvga rozi bölmasligini aytib, bu Ukrainani uşbu hududdagi keng kölamli mudofaa çiziğidan mahrum qilişi va Rossiyaga kelajakda mamlakat içkarisiga kiriş imkoniyatini osonlaştirişini ta’kidladi.

U hududiy masalalarni öt oçiş töxtatilib, Ukraina xavfsizlik kafolatlarini olgandan keyingina muhokama qiliş mumkin bölişini ta’kidladi.

Wall Street Journal ma’lumotlariga köra, Uitkoff yevropalik ittifoqçilari bilan telefon suhbatlaridan birida ularga Rossiya ikki bosqiçli kelişuv taklifini bildirganini aytgan. Birinçi bosqiç Ukraina qöşinlarini Donetsk oblastidan olib çiqib ketiş va front çiziqlarini muzlatişni nazarda tutadi, ikkinçisida esa Putin va Tramp yakuniy tinçlik rejasini kelişib oladi, u keyinçalik Zelenskiy bilan muhokama qilinadi, deya xabar bergan Yevropa rasmiylari anonimlik şarti bilan.

WSJ ma’lumotlariga köra, Yevropa davlatlari va Ukraina AQŞ vitse-prezidenti Jyey Di Vens, davlat kotibi Marko Rubio va Trampning maxsus vakillari Uitkoff hamda Kit Kellogga taniştirilgan javob taklifini taqdim etgan.

U quyidagilardan iborat: birinçidan, avvalo öt oçişni töxtatiş, şundan keyingina hududlarni almaşiş; ikkinçidan, yon berişlar ikkitomonlama bölişi kerak – agar Ukraina Rossiyaga qandaydir hududlarni bersa, Rossiyadan boşqalarini oladi. Xususan, agar Ukraina Donetsk oblastini töliq tark etadigan bölsa, buning evaziga Rossiya qöşinlari Zaporijjya va Xerson oblastlarini tark etişi kerak, deydi naşr manbalari.

Rossiya Donetsk, Luhansk, Zaporijjya va Xerson oblastlari hududlarini öziniki deb biladi va buni öz Konstitutsiyasida mustahkamlab qöygan, endi bu dalil Rossiya rasmiylari tomonidan uşbu hududlarni Ukrainaga qaytarib bölmasligi sababi sifatida keltirilmoqda.

Siyosatşunos Tatyana Stanovaning fikriça, Putin quyidagi sxemani taklif qilişi mumkin: Rossiya qöşinlarini Xarkiv, Dnipropetrovsk va Sumi oblastlaridan olib çiqiş, Ukraina esa Donetsk va Luhansk oblastlaridan çiqib ketişi, Zaporijjya va Xerson oblastlaridagi töqnaşuv liniyalarini muzlatiş.

Bundan taşqari, hozirça heç narsa Putin özining asosiy maqsadlaridan birortasidan voz keçişga tayyorligini körsatmadi – bular Ukrainaning NATOga qöşilişdan boş tortişiga erişiş, uni demilitarizatsiya qiliş, şuningdek, «denatsifikatsiya», ya’ni Kreml «natsistlar» deb hisoblagan amaldagi prezident, hukumat va parlamentni hokimiyatdan çetlatiş.

Oq uyda ham, Kremlda ham kelişuv tafsilotlari haqida OAVda tarqalgan xabarlarga izoh berilmadi. Oq uy matbuot kotibi Kerolayn Livitt Alyaskada bölib ötadigan sammit «tinglaş qobiliyati maşqi»ga aylanişi közda tutilganini aytdi.

Yevropadan ogohlantiriş

Çorşanba kuni Alyaskadagi sammit natijalarini oldindan taxmin qiliş qiyinligidan xavotirlangan Yevropa yetakçilari Tramp bilan onlayn-uçraşuv ötkazdi, Zelenskiy esa unda iştirok etiş uçun Berlinga safar qildi.

Yevropa yetakçilari Trampning jahlini çiqarmaslikka harakat qilib, uning tinçlik taşabbuslarini qöllab-quvvatlaşlarini eslatişgan, ammo şu bilan birga Ukraina kelajagiga oid har qanday kelişuvlar faqat uning iştirokida muhokama qilinişi kerakligini ta’kidlagan.

Yevropaliklar bu uçraşuv Trampning Putin bilan bölajak muzokaralarini heç bölmaganda qisman muvozanatlaştirişiga va ularga AQŞ prezidentiga Kiyev manfaatlariga zarar yetkazadigan sulh tuziş qanday oqibatlarga ega bölişi mumkinligini bildiriş imkoniyatini berişiga umid qilişdi.

Ular buni töliq uddalaşdimi yoki yöqmi, aytiş qiyin. Umuman olganda, Tramp bilan suhbat haqida yevropaliklar ijobiy fikr bildirişdi.

Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Lyayyen AQŞ prezidenti bilan suhbatni «juda yaxşi» deb atadi, virtual uçraşuv taşkilotçisi, Germaniya kansleri Fridrix Mers esa «Ukrainada tinçlik örnatilişiga umid borligi»ni aytdi.

Trampning özi ham Yevropa yetakçilari bilan «juda yaxşi suhbat» ötkazganini ma’lum qildi va agar Alyaskada Putin bilan sammit muvaffaqiyatli ötadigan bölsa, Rossiya va Ukraina prezidentlari iştirokida uç tomonlama uçraşuv ötkazişni taklif qildi.

Agar Putin öt oçişni töxtatişga rozi bölmasa, Rossiyani «juda jiddiy oqibatlar» kutmoqda, deya yana bir bor tahdid qildi AQŞ prezidenti.

Çorşanba kuni keçqurun Amerikaning NBC News telekanali anonim suhbatdoşlariga tayanib, Tramp onlayn sammit çoğida Zelenskiy va Yevropa yetakçilarini Putin bilan hududiy masalalarni muhokama qilmoqçi emasligi va faqat öt oçişni töxtatişga erişişga e’tibor qaratişi haqida işontirganini xabar qildi.

Şu bilan birga, Yevropa vakillarining ayrimlari AQŞ prezidenti bilan suhbatdan söng Tramp «Putin bilan uçraşuvi natijalariga unçalik optimizm bildirmayapti», degan xulosaga kelişdi, deya xabar berdi NBC manbalari.

Putin allaqaçon yutuqdami?

Köplab tahlilçilar ta’kidlaganidek, Ğarbning Putinni izolyatsiya qilişga uzoq urinişlaridan söng Tramp uni AQŞda qabul qilişining özi – Rossiya rahbarining kiçik ğalabasidir.

«Putin bu sammitdan xohlagan birinçi narsasiga allaqaçon ega böldi. Aynan aytadigan bölsak – e’tirof. Rossiya yetakçisini izolyatsiya qilişga urinişlar muvaffaqiyatsizlikka uçragani dunyoning eng qudratli davlati bölmiş AQŞ tomonidan tan olinişi. Endi Moskva Rossiya yana jahon siyosatining asosiy stoliga qaytganini da’vo qilişi mumkin», – deydi BBC’ning Rossiya böyiça bölimi muharriri Stiv Rozenberg.

Sammit Alyaskada ötkazilişida tarixiy ramziy ma’no ham bor, deydi Rozenberg. Uning fikriça, XIX asrda Alyaska çor Rossiyasi tomonidan AQŞga sotilgani Moskva tomonidan XXI asrda ham davlat çegaralarini kuç bilan özgartiriş mumkinligini oqlaş uçun foydalanilmoqda.

Bu vaqtda frontda Rossiya qöşinlarining Ukraina qurolli kuçlariga bosimi kuçaymoqda. AQŞ-Rossiya sammitidan bir neça kun oldin bir vaqtning özida bir neça uçastkada Ukraina harbiylarining ahvoli sezilarli darajada yomonlaşdi.

Ikki tomondagi manbalarga köra, Rossiya qöşinlari Pokrovskdan şimolga tösatdan zarba berib, Ukraina pozitsiyalariga birdaniga 10 kilometrga kirib borgan. Bundan taşqari, boşqa qator yönalişlarda ham rossiyaliklarning oldinga siljişi qayd etilgan.