Alyaskadagi uçraşuv, Malidagi harbiy töntarişga uriniş va Janubiy Osiyodagi ofatlar – kun dayjesti
|18:43 / 16.08.20256 2879 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Natijasiz sammit
Alyaskadagi Elmendorf-Riçardson harbiy bazasida Rossiya va AQŞ prezidentlari Vladimir Putin va Donald Tramp örtasida uçraşuv bölib ötdi. Bu Putinning 2015 yildan beri Qöşma Ştatlarga birinçi taşrifi böldi, u va Tramp oxirgi marta 2019 yilda uçraşgandi, Ukrainaga bosqin boşlanganidan keyin u AQŞ rahbari bilan uçraşmagandi, uning oldingi prezident Jo Bayden bilan uçraşuvi 2021 yil yozida bölgandi.
Uçraşuv ikki yarim soatdan köproq davom etdi. Dastlab prezidentlar tarjimonlar iştirokida yuzma-yuz gaplaşişi taxmin qilingandi, biroq muzokaralar boşlanişidan biroz oldin format özgartirildi – Putin va Tramp bilan birga muzokaralarda taşqi siyosat idoralari rahbarlari Marko Rubio va Sergey Lavrov, şuningdek, AQŞ prezidentining maxsus vakili Stiven Uitkoff va Rossiya prezidenti yordamçisi Yuriy Uşakov iştirok etadigan böldi.
Körinişidan heç qanday jiddiy kelişuvlarga erişilmagan. Muzokaralardan söng Putin va Tramp jurnalistlar qarşisiga çiqib, öz bayonotlarini öqib berişdi – RF prezidenti sakkiz daqiqaga yaqin, AQŞ prezidenti tört daqiqadan kamroq gapirdi.
Putin Trampga mehmondöstlik uçun minnatdorlik bildirdi, Ukrainadagi «mojaro sabablarini bartaraf etiş» zarurligi haqidagi bayonotlarini takrorladi va agar 2022 yilda AQŞda prezident Tramp bölganida, uruş boşlanmagan bölişini aytdi.
Tramp esa «hali kelişuvlar yöqligi», biroq tomonlar «sezilarli taraqqiyotga erişgani»ni qayd etdi va Putin uruşni yakunlamoqçi ekaniga yana bir bor işonç bildirdi. AQŞ prezidenti Putin bilan tez orada yana körişişga umid qilayotganini bildirdi, Rossiya prezidenti esa ingliz tilida «Next time in Moscow?» deb söradi. Şundan söng prezidentlar jurnalistlarning savollariga javob bermasdan zalni tark etişdi.
Sammit dasturi qisqartirildi. Dastlab prezidentlar uçraşuvidan söng kengaytirilgan formatda beş kişilik tuşlik ötkazilişi kerak edi, biroq u bekor qilindi. Putin matbuot anjumanidan söng darhol Elmendorf-Riçardson bazasida dafn etilgan sovet uçuvçilari qabriga gul qöyiş uçun bordi, şuningdek, Sitkin va Alyaska arxiyepiskopi Aleksey bilan uçraşdi. Köp ötmay uning samolyoti Rossiyaga qaytib uçib ketdi.
Malida Fransiya fuqarosi uşlandi
Mavzuga oid
Malida hukmronlik qilayotgan harbiy xunta mamlakatda davlat töntarişiga urinişning oldi olingani hamda Fransiya fuqarosi josuslikda gumon qilinib hibsga olinganini e’lon qildi.
Yan Kristian Bernar Vizile Malidagi vaziyatni beqarorlaştiriş maqsadida Fransiya foydasiga josuslik qilişda gumonlanmoqda. Vizile Mali hukumati tomonidan davlat töntarişiga tayyorgarlik körişda ayblangan bir guruh harbiylar bilan birga hibsga olingan. Hibsga olinganlar orasida ikki general ham bor.
14 avgust kuni milliy televideniye efirida öqib eşittirilgan rasmiy bayonotda Vizile göyoki «fransuz razvedkasi uçun» işlagani aytilgan.
Uning surati töntarişni rejalaştirişda ayblanib hibsga olingan armiya generallari fotosuratlari bilan birga televideniye orqali namoyiş etildi.
Reuters ma’lumotlariga köra, mamlakat mudofaa vazirligining 30 dan ortiq askari va boşqa mulozimlari hibsga olingan.
AFP agentligi manbalarga tayanib xabar berişiça, ayni paytda davlat töntarişiga urinişda gumon qilinib, kamida 55 nafar harbiy hibsga olingan. Agentlik ma’lumotlariga köra, hibsga olinganlar orasida Mali sobiq boş vaziri Çogel Maiga ham bor.
Rasmiylarga köra, fitnaçilar 1 avgust kuni harakat boşlagan. Vazirning aytişiça, hibsga olingan harbiylar göyoki xorijiy davlatlar tomonidan qöllab-quvvatlangan.
Vazirning sözlariga köra, Fransiya fuqarosi Malida «siyosiy yetakçilar, fuqarolik jamiyati vakillari va harbiy xizmatçilarni safarbar qilgan fransuz razvedkasi» topşiriği böyiça harakat qilgan.
Malini 2021 yilgi davlat töntarişidan keyin hokimiyatga kelgan prezident Assimi Goita boşçiligidagi harbiy xunta boşqarmoqda. Xunta rahbari qöşni Burkina-Faso va Nigerdagi rejim rahbarlari bilan ittifoq tuzgan, ular ham harbiy töntarişlar natijasida hokimiyat tepasiga kelişgandi. Şundan söng sobiq mustamlakaçi Fransiya bilan aloqalar keskin qisqargan va Rossiya bilan yaqindan aloqalar örnatilgan. 2022 yilda Fransiya öz qöşinlarini mamlakatdan olib çiqib ketgandi.
Yevropa Isroil rejasiga qarşi
Isroil moliya vaziri, «Diniy sionizm» partiyasi yetakçisi Betsalel Smotriç Ğarbiy sohilda yangi aholi yaşaş manzili qurilişi işlarining boşlanişini e’lon qilgan. Rejaga köra, Quddusdan 7 kilometr şarqdagi Maale-Adumim yaqinida 3401 ta yangi uy-joy quriladi. Şuningdek, ön yillardan beri muzlatib qöyilgan E1 nomli loyiha doirasida qöşni hududda yana 3515 ta uy-joy barpo etilişi rejalaştirilgan.
Yevropa Ittifoqi diplomatiyasi rahbari Kaya Kallas turar joylar qurilişiga qarşi çiqdi. U Isroilning rejasi ikki davlat tuziş töğrisidagi qarorga putur yetkazişini, bu xalqaro huquqning buzilişiga olib kelişini ta’kidlagan.
«Agar quriliş amalga oşirilsa, bu qadam “bosib olingan Şarqiy Quddus va Iordan daryosining Ğarbiy sohili örtasidagi geografik va hududiy aloqani abadiy buzadi. Ğarbiy sohilning şimoliy va janubiy qismlari örtasidagi aloqani uzib qöyadi», deya ogohlantirdi u.
Yevropa Ittifoqi yana bir bor Isroilni aholi punktlari qurişni töxtatişga çaqirgan. Uşbu «bir tomonlama qarorlar» şusiz ham keskin vaziyatni yanada keskinlaştirişi, şuningdek, tinçlikka erişişning har qanday imkoniyatiga putur yetkazişi ta’kidlangan.
Germaniya ham Isroilning aholi punktlarini quriş rejalarini qoraladi. Germaniya taşqi işlar vazirligi vakili aholi punktlari qurilişi xalqaro huquq va BMT xavfsizlik kengaşining tegişli rezolyutsiyalarini buzişi, bu ikki tomonlama kelişuvga erişişni va Xalqaro jinoiy sud talab qilganidek, Ğarbiy sohildagi Isroil okkupatsiyasini tugatişni qiyinlaştirişini eslatgan.
Hindiston va Pokistonda tabiiy ofatlar
15 avgust kuni Pokistonda kuçli musson yomğiri yuzaga keltirgan sel va köçkilar oqibatida kamida 160 kişi vafot etgan.
Pokiston Favqulodda vaziyatlar boşqarmasi vakili Anvar Şahzodning sözlariga köra, ölim holatlarining 110 tasi toğli Xayber-Paxtunxva viloyatiga töğri keladi, yana 60 kişi jarohatlangan.
Agence France-Presse e’lon qilgan kadrlarda Afğoniston bilan çegaradoş hududlarda odamlar loy bosgan tepalikni kovlayotgani va odamlarni qidirayotgani aks etgan.
Hindistonning Kaşmir mintaqasida ham kuçli yomğir va sel 46 kişining umriga zomin böldi, 200 dan ortiq odam bedarak yöqolgan deb hisoblanmoqda.
Hodisa Kiştvar tumanidagi Çasoti şaharçasida, maşhur Maçail Mata ziyorat yölida yuz bergan. Sel oqimi ziyoratçilar uçun qurilgan jamoat oşxonasini va xavfsizlik posti joylaşgan hududni yuvib ketgan. Bu vaqtda köplab ziyoratçilar tuşlikka yiğilgandi.
Hodisa joyiga politsiya, qutqaruv xizmatlari, armiya va havo kuçlari jalb etilgan. Qutqaruv işlari davom etmoqda.
Hindiston meteorologiya xizmati sel toğli hududlarda tösatdan köçki va vayronalarga olib kelganini bildirgan. Şu bois Kaşmirning bir neçta hududlarida, jumladan, Kiştvarda aholiga xavfli inşootlar, elektr ustunlari va eski daraxtlardan uzoqda böliş tavsiya qilinmoqda.
Pokistonda bayram qurbonlari
Pokistonda 14 avgust kuni Mustaqillik kuni nişonlanib, havoga öq uzilişi va muşakbozlik oqibatida 3 kişi, jumladan, 7 yoşli qizça halok böldi, yana 109 nafar odam jarohatlandi.
Hodisa 14 avgust kuni Karaçining turli hududlarida yuz bergan. Xususan, Azizobod okrugida 7 yoşli qizga osmonga otilgan öqlardan biri kelib tuşgan, u voqea joyida vafot etgan. Korangi tumanida 35 yoşli erkak, Kalrida esa 70 yoşli kişi uyining taşqarisida öq tegib, halok bölgan.
Turli manbalarga köra, birgina Karaçining özida 109 nafar odam öqdan jarohatlangan. Yaradorlar şahar şifoxonalari va xususiy klinikalarga joylaştirilgan. Politsiya reydlar davomida 33 nafar gumonlanuvçini qölga olgan va ulardan zamonaviy qurollar hamda öq-dorilarni musodara qilgan. Uşbu hodisalar böyiça jinoyat işlari oçilgan.
Pokiston 1947 yil 14 avgustda Britaniya mustamlakasidan ozod bölgan. Şundan buyon mamlakat har yili Mustaqillik kunini harbiy paradlar va madaniy tadbirlar bilan nişonlab keladi.
Va deyarli har yili Mustaqillik kuni şunday fojialar bilan yakunlanadi. 2024 yilda bunday otişmalarda 95 kişi, undan oldingi yili esa 80 kişi yaralangandi.
