«Oq uyda katta kun» – Trampning yevropaliklar bilan uçraşuvidan reportaj

Zelenskiy bilan uçraşuv

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy bu safar AQŞdagi uçraşuvlarida odatdagi harbiy kiyimini qora kostyum, qora yoqali köylak va qora şimga almaştirgan. NYT’​​ning yozişiça, joriy yil fevralda Oq uyda Tramp bilan bölgan keskin uçraşuvda u yetarliça minnatdorçilik bildirmaslikda va kostyum kiymasdan hurmatsizlik körsatişda ayblangandi. Zelenskiy bu safar «saboq olgani» körinib turardi.

Zelenskiy Oq uyga yetib kelganida Tramp uni qarşi oldi. Ular qöl siqib salomlaşdi. Ukraina xalqi uçun xabaringiz nima, degan savolga Tramp: «Biz ularni sevamiz,» deb javob berdi.

Zelenskiy uçraşuv boşida Trampning uruşni töxtatiş yölidagi şaxsiy sa’y-harakatlari uçun minnatdorçilik bildirdi. Şuningdek, Zelenskiy öz rafiqasi tomonidan Melaniya Trampga atalgan maktubni topşirdi. Unda Ukraina birinçi xonimi Vladimir Putinga murojaat qilib, qotilliklarni töxtatişni söragan.

«Ukrain prezidentining biz bilan bölişi şaraf. Biz yaqinda Rossiya prezidenti bilan yaxşi uçraşuv ötkazdik. Bugungi uçraşuv juda muhim», – dedi Tramp söz avvalida.

Tramp agar bugungi uçraşuv yaxşi ötsa, u Putin va Zelenskiyni uçraştirişini aytgan. U «uruşni tugatiş uçun oqilona imkoniyat» borligiga işonişini bildirdi. Holbuki uçraşuvdan oldin Tramp uruşni tugatiş mas’uliyatini Zelenskiy zimmasiga yuklayotgandi.

Zelenskiy şu kuni Xarkivda Rossiya hujumi oqibatida 18 oylik çaqaloq halok bölganini eslatib, uruşni tugatiş uçun AQŞ va Rossiya bilan uç tomonlama uçraşuvga tayyorligini aytdi.

Fox News muxbiri undan «yana odamlarni ölimga jönatişga tayyormisiz» yoki «xaritalarni qayta çizişga rozi bölasizmi?» deb söradi. Zelenskiy esa diplomatik yöl topiş kerakligi va uç tomonlama uçraşuvga tayyor ekanini takrorladi.

Jurnalistlar Trampdan AQŞ tinçlikparvar kuçlarini Ukrainaga yuborişga tayyormi, deb söraşdi. U aniq javob bermadi, biroq vaqtinçalik emas, balki doimiy yeçim izlayotganini aytdi.

«Ular katta yordam oladi», – dedi Tramp Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari haqida gapirarkan. Tafsilotlarni esa keyinroq Zelenskiy bilan Vaşingtonga kelgan yevropalik rahbarlar bilan muhokama qilişini aytdi. Tramp şuningdek, AQŞ Ukrainaga xavfsizlik yordamini – bitimning bir qismi sifatida taqdim etişini aytdi, ammo bu yordam qanday bölişini oçiqlamadi.

NYT naşri yozişiça, Tramp berilgan barça savollarga noaniq javob qaytardi. Şuningdek, Ukraina hududlarini topşiriş masalasi haqida savolga javob berişdan qoçdi. Bundan taşqari, muzokaralar xonasida keskin savol berayotgan jurnalistlar ham kam edi.

Tramp Alyaskada Putin bilan uçraşganidan keyin qabul qilingan pozitsiyasiga köra, darhol otaşkesim e’lon qiliş şart emasligini aytdi. Ukraina esa doimiy tinçlik muzokaralari boşlanişidan oldin öt oçişni töxtatişni talab qilib kelmoqda. Zelenskiy buni vaqtinçalik sulh tuziladigan bölsa, saylov ötkazişini, harbiy harakatlar paytida esa ovoz beriş qiyinligini bilan tuşuntiradi.

Şuningdek, Zelenskiy AQŞga qurol sotib oliş imkoniyati uçun minnatdorçilik bildirdi. «Bu imkoniyat va dastur uçun minnatdormiz», – dedi u.

Zelenskiy xavfsizlik kafolatlari haqida bir neça bor gapirdi. Rossiya bitimga imzo qöyib, keyin yana qayta hujum qilmasligi uçun bunday kafolatlar zarurligini ta’kidladi.

Tramp esa bugungi uçraşuvlardan keyin Putin bilan gaplaşişini aytdi. «U mening qönğiroğimni kutyapti», – dedi u.

«Bugun körilgan muhim jihatlardan biri şuki: Tramp tez orada Zelenskiy va Putin bilan uç tomonlama uçraşuv bölişini va’da qilmoqda. Ammo Putin bunga rozi bölmagan va yevropalik rasmiylar ham bunga işonmayapti. Kunning qolgan qismida bu masala köp bor tilga olinişi kutilmoqda», – deb yozadi naşr.

Şuningdek, Tramp va Zelenskiy Oq uydagi uçraşuvda Ukraina xaritasi tepasida turgan fotolar ham tarqaldi.

Unda Rossiya egallab olgan yerlar alohida ajratib körsatilgandi. OAVga köra, bu yer almaşiş masalalari batafsil muhokama qilinayotganidan dalolat edi. «Xaritangiz uçun rahmat», – degan Zelenskiy.

«Prezident Tramp bilan juda yaxşi suhbat qildik. Uruşni tugatiş uçun xavfsizlik kafolatlari va asirlarning barçasi almaşişi zarur», – degan Zelenskiy uçraşuvdan keyingi matbuot anjumanida.

Muhim jihati şundaki, Zelenskiy hududiy yon beriş masalasi, hali belgilanmagan yuzma-yuz uçraşuvda – Putinning özi bilan hal qilinişini aytdi.

Yevropa yetakçilari bilan uçraşuv

Zelenskiy bilan yuzma-yuz muloqotdan söng Tramp Oq uy Şarqiy zalida Yevropa rahbarlarini qabul qildi. Ular Oq uyning markaziy yölakçasida guruh bölib suratga tuşdi.

Yevropa va ukrainaliklarning uçraşuvga qadar ta’kidlab kelgan uruş böyiça «qizil çiziqlari» bölgan. Ular:

• hududiy masalalar muhokamasidan oldin sulh tuziş;
• Rossiyaga hali bosib olinmagan hududlarni topşirmaslik;
• heç qanday hududiy anneksiya huquqiy jihatdan doimiy tan olinmasligi – xalqaro huquqda kuç işlatib çegaralarni özgartiriş mumkin emas;
• Rossiya yana hujum qilişiga yöl qöymaslik uçun Ukrainaga işonçli xavfsizlik kafolatlari.

Hozirça bularning qaysi biri amalga oşişi noma’lum.

Tramp ikki davlat yetakçilari «Ukrainaga qarşi kelajakdagi har qanday tajovuzni töxtatadigan» kelişuvga erişa olişidan «umidvor» ekanini aytdi. Şuningdek, u «hududlar almaşinuvi imkoniyatlari»ni muhokama qilişi va «uruş çiziqlari» inobatga olinişi kerakligini aytdi.

«Barçamiz darhol sulh xohlaymiz, biroq bunga Zelenskiy va Putin özaro kelişişi kerak. Hozirça bu amalga oşmayapti», – dedi Tramp. Şuningdek, Tramp «dunyoda qolgan yagona katta uruş şu» ekanini aytdi. Lekin, u Ğazodagi Isroil-Hamas mojarosini esdan çiqarganga öxşadi.

Donald Tramp uçraşuvda yevropalik rahbarlardan ketma-ket izohlar söradi. Ular Trampning Rossiyani muzokara stoliga olib keliş qobiliyatini maqtaşdi, lekin tinçlik uçun Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari va sulh kerakligiga urğu berişdi.

Xususan, Yevropa komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayyen «5-moddagaça bölgan xavfsizlik kafolatlari» haqida gapirdi – ya’ni Ukraina NATO a’zosi bölmasa-da, unga a’zo sifatida munosabatda böliş kerakligini nazarda tutdi.

«Keyingi qadamlar murakkabroq böladi. Men keyingi uçraşuv otaşkesimsiz bölişini tasavvur qila olmayman», – dedi Germaniya kansleri Fridrix Mers. Tramp esa oldinroq otaşkesimga erişib bölmasligini aytgandi. U Mersni rad etmadi, lekin boşqa mojarolarda sulh bölmaganini eslatdi: «Agar otaşkesimga erişsak, ajoyib böladi».

Mers va uning jamoasi doim avvalo otaşkesim bölişi şart deb kelgan va bu nuqtani Trampga ham, öz mamlakatidagi hamkorlariga ham qat’iy ta’kidlamoqda.

Italiya boş vaziri Jorjiya Meloni ham NATOning 5-moddasini tilga oldi. Ukraina NATO a’zosi bölmasa-da, yevropaliklar uni de-fakto a’zo sifatida himoya qiliş kerakligini uqtirmoqda.

Fransiya prezidenti Emmanuel Makron esa Trampga qarab «bu stol atrofidagi hamma tinçlikni istaşi» haqida gapirdi. Kuni keça Tramp ijtimoiy tarmoqda Zelenskiyni ayblab, «u özi xohlasa uruşni tugatişi mumkinligi» haqida yozgandi.

Tramp yana Putin, Zelenskiy va özi iştirok etadigan uç tomonlama muzokaralarga umid bildirdi. Putin esa Zelenskiy bilan uçraşişni rad etmagan bölsa-da, uni na teng, na legitim deb hisoblaşini yaşirmaydi. Putin iyun oyida xalqaro OAV rahbarlari bilan uçraşuvda şunday degandi: «Men Zelenskiy ham, boşqalar bilan ham uçraşişga tayyorman. Muammo bu emas. Muammo kim hujjatlarni imzolaşida». Bu Kremlning Zelenskiy legitimligini rad etiş argumentining markazida turadi.

Xulosa qilib aytganda, Tramp va Zelenskiy Oq uyda sönggi bayonotlarida ikki eng tortişuvli masalani vaqtinça çetga surişdi: sulh va hudud masalalari. Ular bunday muhokamalar Zelenskiy va Putin örtasidagi yuzma-yuz uçraşuvda, ehtimol Tramp iştirokida bölişi kerakligini aytişdi. Zelenskiy ham bu tezroq bölişini istaydi. Kreml esa hozirça sukut saqlamoqda. Şu bilan kengaytirilgan uçraşuv tugadi, rahbarlar keçki ovqat uçun qolişdi.

Putin bilan suhbat

Germaniyaning Bild naşri Tramp yevropalik rahbarlar va Zelenskiy bilan uçraşuv paytida Putinga qönğiroq qilgani haqida xabar berdi. Tramp özi ham avvalroq Oq uydagi uçraşuvdan keyin qönğiroq qilişini aytgandi.

Rossiya prezidenti yordamçisi Yuriy Uşakovning aytişiça, Tramp 40 daqiqa davomida Putin bilan suhbatlaşgan. Ular Oq uyda Zelenskiy va yevropalik rahbarlar bilan ötkazgan uçraşuvini muhokama qilgan. Putin Alyaskadagi uçraşuvdagi mehmondöstligi uçun Trampga minnatdorçilik bildirgan.

«Putin va Tramp „oçiq va juda konstruktiv“ suhbatlaşdi», – degan Uşakov. Diplomatiya tilida «oçiq» degani tomonlar töliq kelişmaganini ham anglatadi. Uçraşuv yakunida Rossiya va AQŞ yuqori martabali muzokaraçilarni tayinlaşga kelişgan, ammo Putinning özi iştirok etadimi, yöqmi, bunisi aytilmagan.

Uçraşuvdan keyingi bayonotlar

Uçraşuvdan söng, Tramp Truth Social ijtimoiy tarmoğida muzokaralar samarali ötgani va «Ukraina uçun xavfsizlik kafolatlari» muhokama qilinganini yozdi. Unga köra, bu kafolatlarni Yevropa davlatlari AQŞ bilan muvofiqlaşgan holda taqdim etadi. Şuningdek, Zelenskiy va Putinning uçraşuvi rejalaştirilayotgani va undan söng Trampning iştirokidagi uç tomonlama uçraşuv bölişi mumkinligini bildirdi.

NATO boş kotibi Mark Ryutte Fox News’​​ga bergan intervyusida Tramp ma’muriyatining ukrainlarga xavfsizlik kafolatlari böyiça majburiyatlari hanuz noaniq ekanini aytdi. «Buning aniq ma’nosi şuki – AQŞning iştiroki keyingi kunlarda muhokama qilinadi. Ammo AQŞning xavfsizlik kafolatlariga qöşilişi allaqaçon yirik yutuq», – dedi u.

Mark Ryutte Oq uyda Ukraina hududiga qöşin yuboriş masalasi muhokama qilinmaganini aytdi.

Oq uydagi uçraşuv çoğida Tramp Ukraina front çiziği va jang maydonlari körsatilgan xaritani taxtaga qöyib namoyiş qildi. Zelenskiy keyinroq jurnalistlarga Tramp bilan uzoq suhbatlaşgani, ammo Rossiya nazoratidagi hududlar hajmi böyiça ma’lumotga töliq qöşilmaganini aytdi.

Zelenskiy matbuot anjumanida xavfsizlik kafolatlari muhokamasiga AQŞ qurollarining 90 milliard dollarlik xarid rejasini ham kirganini bildirdi. Bu Yevropa orqali amalga oşirilişi, AQŞ esa Ukrainadan dronlar sotib olişini aytdi. U hali rasmiy kelişuv yöqligini qöşimça qildi.

Zelenskiy uruşni tugatiş uçun Putinning özi bilan yuzma-yuz uçraşişga tayyorligi, agar bu uçraşuv muvaffaqiyatli ötadigan bölsa, Tramp muzokaralarga qöşilişi mumkinligini bildirdi. Putinning bunga rozi bölişi noma’lum, Zelenskiy esa bu uçun AQŞning bosimi zarurligini aytdi.

Oq uydagi uçraşuvdan söng yevropalik rahbarlar OAVda çiqiş qildi. Fransiya prezidenti Emmanuel Makron Fransiyaning Vaşingtondagi elçixonasida ötkazgan matbuot anjumanida «mustahkam va puxta tinçlik kelişuvi» zarurligini ta’kidladi. U Rossiya Alyaskadagi uçraşuvda otaşkesimni rad etganini eslatarkan, Tramp otaşkesimsiz ham kelişuvga erişilişiga işonayotganini tilga oldi. «Nimalar yuz berişini köramiz. Muhim jihat – Ukrainaga bombardimonlarni töxtatiş», – dedi Makron.

Makron agar Putin qurol kuçi bilan xohlaganini olsa, u tinçlik muzokarasiga tayyor bölmasligini ta’kidladi. «Men Putin tinçlikni istaşiga işonmayman. Uning yakuniy maqsadi imkon qadar köp hududni qölga kiritiş va Ukrainani zaiflaştiriş», – dedi Fransiya prezidenti. Şuningdek, Rossiya yana Ukrainaga bostirib kirmasligi uçun xavfsizlik kafolatlari va tinçlikparvar kuçlar zarurligi, Oq uydagi uçraşuvda hududlar almaşinuvi haqida heç qanday muhokama bölmaganini qöşimça qildi.