AQŞ Kongressidagi «nazoratni» yöqotgan Isroil, Ukraina dronlar galasining muvaffaqiyati va Ozarboyjondan navbatdagi yuriş – kun dayjesti
|19:03 / 03.09.202511 248
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Belgiya Falastinni tan oladi
Belgiya şu oyda bölib ötadigan BMT Boş assambleyasida Falastin davlatini tan oladi. Bu haqda mamlakat taşqi işlar vaziri Maksim Prevot ma’lum qildi.
«Bu Isroil xalqini jazolaş haqida emas, balki uning hukumati xalqaro va humanitar huquqqa rioya qilişi hamda vaziyat joyida ijobiy tomonga özgarişi uçun harakat qiliş haqida», deydi vazir.
Şuningdek, Belgiya milliy darajada 12 ta qat’iy sanksiya joriy qiladi. «Ular jumlasiga quyidagilar kiradi: mustamlakalardan keladigan mahsulotlarni import qilişni taqiqlaş, isroillik kompaniyalar bilan davlat xarid siyosatini qayta körib çiqiş, xalqaro huquqqa köra noqonuniy mustamlakalarda yaşayotgan belgiyaliklarga konsullik yordamlarini çeklaş, sud ta’qiblari ehtimoli, uçiş va tranzitga taqiq, mamlakatda ikki ekstremistik isroillik vazirni, bir neça zöravon köçmançilarni va Hamas rahbarlarini «persona non grata» röyxatiga kiritiş…»
Bundan taşqari, Belgiya Yevropa darajasida Isroil bilan hamkorlikni töxtatişga qaratilgan çoralarni qöllab-quvvatlaydi. «Buning uçun malakali köpçilik ovozi kerak böladi. Bunga Yevropa Ittifoqi bilan assotsiatsiya bitimini töxtatiş, ilmiy-tadqiqot dasturlarini, texnik hamkorlikni töxtatiş va hokazolar kiradi».
OAVning yozişiça, Yevropa Ittifoqi taşqi işlar vazirlari şanba kuni Kopengagenda bölib ötgan yiğilişda Ğazo uruşi böyiça ikkiga bölingan: ba’zilari Ittifoqni Isroilga jiddiy iqtisodiy bosim ötkazişga çaqirdi, boşqalari esa bunday çoralarni qat’iy rad etdi.
Prevotning aytişiça, Belgiya Isroil hukumati va Hamasga bosimni kuçaytiriş qarorini qabul qildi. Ğazodagi uruşi uçun tobora köproq xalqaro tanqid ostida qolayotgan Isroil esa yevropalik ittifoqçilarining Falastin davlatini rasman tan oliş va’dalaridan ğazabda.
Ukraina dronlari
Ukraina Mudofaa vazirligi Boş razvedka boşqarmasi dronlar yordamida Rossiya bosib olgan Qrimdagi Gvardeyskoye aerodromida Rossiyaning ikkita MI-8 vertolyoti yöq qilinganini xabar berdi.
Ukraina razvedkasi ma’lumotlariga köra, foydalanişdan çiqarilgan vertolyotlarning taxminiy narxi 20 milliondan 30 million dollargaça. Bundan taşqari, Sevastopol körfazida buksir kateri — ehtimol BUK-2190 yöq qilingan.
Mavzuga oid
10 min
Reydli buksir suvosti diversion kuçlar va vositalarning bir qismidir (razvedkaçi ğavvoslar bölinmasi). «Buksirning şikastlanişi elita rus bölinmasining jangovar imkoniyatlarini sezilarli darajada çeklaydi», - deyiladi xabarda.
Bundan taşqari, Ukraina armiyasi dunyoda birinçi bölib dronlar galasining jang maydonida harakatlarini muvofiqlaştiriş uçun sun’iy intellektdan foydalana boşlagani xabar berilmoqda.
Harbiy ekspertlarning aytişiça, bunday texnologiya dron uruşi evolyutsiyasining keyingi bosqiçi hisoblanadi. U bir vaqtning özida önlab yoki hatto minglab dronlarni şahar yoki alohida harbiy obektdan iborat duşman mudofaasini yengib ötişga imkon beradi.
Yuqori martabali ukrainalik ofitser va dasturiy ta’minot işlab çiqaruvçi kompaniya vakili sözlariga köra, ötgan yilning köp qismida Ukraina frontda dronlar bilan ommaviy hujumlar uyuştirgan. Ilgari bunday holatlar haqida xabar berilmagan bölsa-da, tahlilçilarning aytişiça, bu jangda dronlar galasidan muntazam foydalanişning birinçi holati. Bu zamonaviy uruşda ommalaşib borayotgan ikki kuçni birlaştiradi: sun’iy intellekt va dronlar.
Swarmer startapi tomonidan işlab çiqilgan dasturiy ta’minot dronlar galasiga qaysi biri birinçi bölib hujum qilişini hal etiş imkonini beradi. Şuningdek, agar dronlardan birining batareyasi quvvati tugab qolsa, ular moslaşişi mumkin.
«Xullas, siz nişonni belgilaysiz, qolgan barçasini dronlar bajaradi. Ular birgalikda işlaydi, ular moslaşadi», deb tuşuntirdi u.
AQŞ harbiylari 11 kişilik kemani portlatdi
AQŞ harbiylari Janubiy Karib dengizida Venesuelaga tegişli giyohvand moddalar qayiğini portlatib yubordi. Oq uy e’lon qilgan video şarhida zarba natijasida «Tren de Aragua» taşkilotining 11 nafar narkoterrorçilari halok bölgani aytilgan.
«Oxirgi daqiqalarda biz, sözma-söz aytganda, giyohvand moddalar taşiyotgan bir qayiqni urib tuşirdik», - dedi Tramp Oq uydagi matbuot anjumanida. «Öşa qayiqda juda köp giyohvand moddalar bor edi. Siz buni körasiz va bu haqda öqib ham bilasiz. Bu aynan hozirgina sodir böldi».
Keyinroq Tramp «bu harakat AQŞga giyohvand moddalar olib kirişni öylayotgan har qanday kişiga ogohlantiriş bölişi»ni bildirdi.
Davlat kotibi Marko Rubioning aytişiça, Venesueladan yuborilgan kokain va fentanil köpinça Puerto-Rikoga yetib boradi va keyin AQŞga kirib keladi. Trampning ta’kidlaşiça esa, köplab narkotik taşuvçi qayiqlar Venesueladan çiqmoqda, terrorçilar Venesuela prezidenti Nikolas Maduro nazorati ostida harakat qilmoqda.
Maduro esa hozirça zarba yuzasidan izoh bermadi.
Fransiya Başar Asadni hibsga olişga order berdi
Fransiya Suriyaning sobiq diktator-prezidenti Başar Asad va yana olti nafar yuqori martabali sobiq amaldorni hibsga olişga order berdi.
France24 naşrining yozişiça, bunga 2012 yilda Xums şahri bombardimon qilingani va ikki jurnalist halok bölgani sabab qilib körsatilgan. Öşanda Britaniyaning The Sunday Times gazetasida işlagan 56 yoşli amerikalik Mari Kolvin va 28 yoşli fransuz fotografi Remi Oşlik halok bölgan.
Fransiya rasmiylari uşbu hodisani insoniyatga qarşi ehtimoliy jinoyat va harbiy jinoyat sifatida tergov qilmoqda.
Başar Asaddan taşqari, buyruqlar uning ukasi, Suriya 4-zirhli diviziyasi sobiq rahbari Mohir Asad, razvedka boşliği Ali Mamluk va armiya ştabining sobiq boşliği Ali Ayubga ham tegişli.
Suriyaning avvalgi rasmiylari Xumsdagi turar joy binolarini bombardimon qilişga aloqadorligini rad etgan.
Başar Asad 2024 yil dekabr oyida hokimiyatdan ağdarilgan, keyin esa oilasi bilan Rossiyaga qoçib ketgan edi.
Ayni vaqtda Suriya hukumatiga kelgan Ahmad aş-Şar’a Turkiya bilan qalin hamkorlikni yölga qöygan. Ğarb davlatlari uning legitimligini va hokimiyatini tan olmoqda.
Ozarboyjonda rus tili böyiça çeklovlar
Ozarboyjon kinoteatrlarida rus tilidagi filmlar namoyişi qisqartirildi. Minval naşrining yozişiça, ilgari bunday seanslarning uluşi 70 foizga yetgan bölsa, endi 30 foizgaça kamaydi. Xususan, 13 ta filmning faqat törttasi rus tilida, qolganlari turk tilida efirga uzatilgan.
Naşrning aniqlik kiritişiça, sönggi paytgaça hammasi aksinça edi. Ismlari va lavozimlari keltirilmagan ekspertlar bu qarorni mantiqqa mos deb atadi. Ularning sözlariga köra, Ozarboyjon aholisining «katta köpçiligi» rus tilini bilmaydi, ammo turk tilini «yaxşi tuşunadi», şuning uçun bunday qaror kinoteatrlarga auditoriyani kengaytiriş imkonini beradi.
Rus tili Ozarboyjonda na davlat, na mintaqaviy darajada rasmiy maqomga ega emas. 10,1 milliondan ortiq aholining qançasi bu tilda gaplaşişi ham aniq emas. 2024 yil avgust oyida prezident Ilhom Aliyev mamlakatda rus tilida öqitiladigan 324 ta maktab faoliyat yuritayotgani, ularda 160 mingga yaqin öquvçi ta’lim olayotganini aytgan edi. Yana 800 mingdan ortiq öquvçi rus tilini xorijiy til sifatida örganmoqda.
Umuman olganda, kinoteatrlar Moskva va Boku örtasidagi munosabatlarning yomonlaşuvi fonida rus tilidagi namoyişlarni qisqartirmoqda. Til bilan boğliq çeklovlar va boşqa ziddiyatlarning boşlanişi — 2024 yil dekabr oyiga borib taqaladi. Öşanda Rossiya harbiylari Grozniy ustida Azerbaijan Airlines samolyotiga zarba bergandi, oqibatda samolyot Qozoğiston hududida falokatga uçrab, 38 kişi halok bölgan. Rossiya tomoni xatosini tan olmagan.
Isroil AQŞ Kongressi ustidan «töliq nazoratni» yöqotdi
Isroil AQŞ respublikaçilari orasida obrösini yöqotmoqda va Kongressga avvalgidek ta’sir körsatmayapti, dedi prezident Donald Tramp Daily Caller naşriga bergan intervyusida.
«15 yillar avvalga holatga nazar taşlasangiz... Isroil Kongressda men körgan barça kompaniyalar, korporatsiyalar yoki davlatlar orasida eng kuçli lobbiga ega edi. Isroil lobbisi eng kuçlisi edi. Bugun uning bunday kuçli lobbisi yöq. Bu hayratlanarli… Ular Kongress ustidan töliq nazoratga ega edi, endi esa yöq, bilasizmi, men bundan biroz hayronman», dedi Oq uy rahbari.
Tramp Isroilning dunyodagi qöllab-quvvatlovni yöqotişining sabablaridan birini Ğazo sektoridagi uruş deb atadi.
«Uruş Isroilga zarar yetkazmoqda. Bunga heç qanday şubha yöq. Ehtimol, ular uruşda ğalaba qozonayotgandir, lekin ular jamoatçilik bilan aloqalar dunyosida ğalaba qozonmayapti, tuşunasizmi va bu ularga zarar keltirmoqda», dedi prezident.
Tramp 7 oktyabrda Isroilga qilingan hujumni «haqiqatan ham dahşatli kun» deb atadi va ba’zi odamlar hali ham xolokostni rad etayotganini eslatdi.
AQŞ — Isroilning eng muhim ittifoqçisi. Iyun oyida amerikaliklar Isroilning Eronga hujumini qöllab-quvvatlab, bir qança obektlarga zarba berdi. Mart oyida PEW tadqiqot markazi tomonidan ötkazilgan sörovda qatnaşgan amerikaliklarning 53 foizi Isroilga salbiy munosabatda — bu 2022 yilga nisbatan 11 foizga oşgan.
Isroil armiyasi bugunga Ğazoda uyuştirayotgan genotsid oqibatida ön minglab insonlar halok böldi. Isroil humanitar yordamlarni kiritmayotgani tufayli millionlab falastinliklar oçlikka mahkum bölmoqda.
