Trampning Isroil böyiça va’dasi, Sumud flotiliyasiga dronlar hujumi, 60 yil deganda BMTga kelgan Suriya yetakçisi – kun dayjesti
|20:57 / 25.09.20254 64210 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
AQŞ uçun «qizil çiziq»
Isroil tomonidan Ğarbiy Sohilning ayrim qismlarini anneksiya qilişga bölgan har qanday uriniş AQŞ uçun «qizil çiziq» böladi va bu arab-isroil diplomatik normallaştiriş jarayonining oxirini anglatadi. Bu haqda fikr bildirgan Fransiya prezidenti Emmanuel Makronning aytişiça, u bunday kafolatni Donald Trampdan olgan.
Makron, şuningdek, AQŞ rahbariga Falastinning kelajagi böyiça uç betli rejani taqdim etganini ma’lum qildi. Bu reja Nyu York deklaratsiyasiga asoslangan bölib, 143 dan ortiq davlat tomonidan qöllab-quvvatlangan hujjatda Ğazo va Ğarbiy Sohilda Hamasni kelajakdagi boşqaruvdan çiqariş taklif qilingan.
Isroilning Ğarbiy Sohilda, jumladan, E1 koridorida 3 400 ta yangi uy qurilişini öz içiga olgan aholi punktlarini kengaytiriş rejalari mavjud. Makron «Bu masalada yevropaliklar ham, amerikaliklar ham bir pozitsiyada», dedi.
«Ğarbiy Sohilni anneksiya qilişga uriniş «Ibrohim kelişuvlari»ning oxiri böladi, bu Trampning birinçi prezidentlik davridagi eng muhim diplomatik yutuqlardan biri edi. Birlaşgan Arab Amirliklari bu borada juda oçiqçasiga fikr bildirdi. Bu AQŞ uçun qizil çiziq deb öylayman», dedi Makron.
Keyinroq Politico naşri Donald Tramp arab-musulmon yetakçilari bilan uçraşuvda Isroil Ğarbiy Sohil töliq anneksiya qilinişiga yöl qöymaslikka va’da berganini yozdi. Amerika prezidenti «bu masala böyiça qat’iy pozitsiyaga ega».
Agar Tramp anneksiyaga yöl qöymaslikda qat’iy tursa, Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu jiddiy siyosiy bosim ostida qoladi, çunki uning öta öng koalitsiyasidagi ayrim a’zolar Ğarbiy Sohilni qisman yoki töliq qöşib olişni talab qilmoqda. Aksinça, agar Netanyahu AQŞning roziligi yoki sukutli qöllab-quvvatlaşi bilan anneksiya qilsa, Isroil yonida Falastin davlati barpo etiladigan ikki davlatli yeçim rejasining özi xavf ostida qoladi. Netanyahu duşanba kuni Oq uyda Tramp bilan uçraşişi, juma kuni esa BMT Boş assambleyasida nutq sözlaşi kutilmoqda.
Makron, şuningdek, garovdagilar va Ğazo tinç aholisi taqdiri Netanyahu qölida qoldirilmasligi kerakligini aytdi. «Netanyahuning birinçi ustuvor vazifasi garovdagilarni ozod qiliş emas – aks holda u Ğazo şahriga sönggi hujumni boşlamas va Qatardagi muzokaraçilarga zarba bermas edi».
Mavzuga oid
U şunday dedi: «Biz amerikaliklarni Isroilga bosim ötkazişga köndirişimiz kerak, çunki AQŞ haqiqiy ta’sir kuçiga ega mamlakatdir». Makronning aytişiça, agar yaqin kunlarda uruşni töxtatiş muvaffaqiyatsiz tugasa, Yevropa boşqa çoralar, xususan sanksiyalarni körib çiqişga majbur böladi.
Lavrov va Rubio uçraşuvi
Rossiya TIV rahbari Sergey Lavrov va AQŞ davlat kotibi Marko Rubio 24 sentabr kuni Nyu Yorkda BMT Boş assambleyasining 80-sessiyasi doirasida uçraşdi. Uçraşuv bir soatdan kamroq davom etdi, deb xabar berdi Meduza.
AQŞ Davlat departamenti ma’lumotlariga köra, Rubio Lavrov bilan uçraşuvda «prezident Trampning qotilliklarni töxtatiş va Moskva Rossiya-Ukraina uruşini barqaror hal qiliş uçun muhim çoralar körişi kerakligi» haqidagi çaqiriğini yana bir bor takrorlagan.
Rossiya Taşqi işlar vazirligi öz navbatida Lavrov va Rubio «Ukraina inqirozini hal qiliş böyiça fikr almaşganini» aytdi.
Ta’kidlanişiça, Lavrov Rossiya AQŞ bilan «Ukraina inqirozining asl sabablarini bartaraf etiş böyiça sa’y-harakatlarni» muvofiqlaştirişga tayyorligini aytdi, şuningdek, «mojaroni çözişga qaratilgan sxemalarni» nomaqbul deb atadi.
Ispaniya va Italiya flotiliyani himoya qiladi
Ispaniya boş vaziri Pedro Sançes Italiya bilan birgalikda Gretsiya yaqinida dronlar hujumiga uçragan, Ğazoga gumanitar yordam yetkazişga urinayotgan xalqaro flotiliyani himoya qiliş uçun harbiy kemani yuboradi.
«Flotiliya tarkibida 45 mamlakat fuqarolari bor va ular Ğazo aholisiga oziq-ovqat yetkaziş hamda ularning azob-uqubatlariga hamdardlik bildiriş uçun yölga çiqqan», dedi Sançez Nyu Yorkdagi matbuot anjumanida.
Şuningdek, Italiya mudofaa vaziri Guido Krosetto öz fuqarolariga yordam körsatiş maqsadida Italiyaning harbiy-dengiz fregatini 52 ta qayiqdan iborat flotiliya tomon yuborganini aytdi.
Global Sumud flotiliyasi taxminan 50 ta fuqaroviy qayiqdan iborat bölib, Isroilning Ğazodagi dengiz blokadasini yorib ötişga urinmoqda. Ularning bortida köplab huquqşunos va faollar bor.
Flotiliya kemalari yaqinda Gretsiyaning Gavdos oroli yaqinidagi xalqaro suv hududida, qirğoqdan 56 km masofada 12 ta dron hujumiga uçragani ma’lum qilingandi. Iqlim faoli Greta Tunberg duşanba kuni Reutersʼga bergan intervyusida har keça ularning ustilaridan dronlar uçayotganini aytgandi.
«Bu missiya biz haqimizda emas, Ğazo haqida. Biz oladigan har qanday xavf falastinliklarning har kuni boşidan keçirayotgan xavf-xatarlariga yaqin ham kelmaydi», dedi Tunberg kemadan qilgan videoqönğiroqda.
Isroil flotiliyani Hamasni qöllab-quvvatlaşda ayblab keladi, biroq dron hujumi uçun özining mas’uliyati haqida ham izoh bermadi.
Suriya prezidenti 60 yil deganda BMT minbarida
24 sentabr kuni Suriya prezidenti Ahmad aş-Şar’a BMT Boş assambleyasida nutq sözladi. Bu qariyb 60 yildan beri Suriya rahbarining ilk marotaba BMT minbaridan murojaati böldi. U nutq sözlayotgan paytda yuzlab odamlar Suriyaning şahar va qişloqlarida katta ekranlar atrofida yiğilib, mamlakat bayroqlarini kötargan holda uning çiqişini kuzatişdi.
Ahmad aş-Şar’a Suriya xalqaro hamjamiyatga qaytayotganini, 1 million odamni öldirgan va yuz minglab kişini qiynagan Asadlar diktaturasi tugaganini aytdi. «Suriya dunyo xalqlari orasida özining munosib örnini qayta egallamoqda», dedi u.
Öz nutqida Aş-Şar’a Isroilni ham tanqid qilib, Asad ağdarilgandan beri Damaşqqa qarşi tahdidlarni töxtatmaganini, bu esa mintaqani xavf ostiga qöyişini ta’kidladi. U, şuningdek, Isroil qöşinlarining çiqib ketişini va 1974 yildagi kelişuvi şartlariga qaytişni istaşini bildirdi.
Bir neça kun oldin Isroil boş vaziri Benyamin Netanyahu ofisi Suriyaga oid muzokaralar davom etayotganini tasdiqlagandi.
Xitoyda trollarga qarşi kuraş
Xitoy kibermakon ma’muriyati (XKM) salbiy his-tuyğularni keltirib çiqaradigan onlayn kontentga qarşi kuraşga qaratilgan ikki oylik kampaniyani boşladi. Sodda qilib aytganda, rasmiylar internet trollari va provokatorlariga qarşi kuraş kampaniyasiga start berdi.
Asosiy e’tibor reklama uçun foydalaniladigan ijtimoiy tarmoqlar, qisqa video platformalari va strim-translatsiya xizmatlariga qaratiladi. Kampaniya tajovuzkor kontent va «hayotga salbiy munosabatni tarğib qiliş, masalan, yaşaşdan çarçab ketiş» kabi kontentga qarşi turişga qaratilgan. Kuraş yoşlarning iqtisodiy qiyinçiliklar va iş örinlarining yetişmasligidan noroziligini aks ettiruvçi «Canga madaniyati»ga qaratilgan.
The Register naşrining ta’kidlaşiça, ijtimoiy tarmoqlar kontentni foydalanuvçilarning afzalliklariga moslaştirib, salbiy mavzularni kuçaytiradi. Kampaniya birinçi navbatda salbiy qaraşlarni tarqatayotgan yoki özini asossiz tanqid qilayotganlarga qaratilgan.
Şuningdek, sun’iy intellektning şafqatsiz kontenti ham taqiqlanadi, fitna nazariyalari va soxta xabarlarga çek qöyilişi aytilmoqda. Davlat qoidabuzarlarni qanday jazolaşi ma’lum qilinmagan.
Isroilda dron hujumi oqibatida 20 kişi jarohat oldi
24 sentabr kuni harbiy dron Isroilning Qizil dengiz böyidagi, Iordaniya va Misr bilan çegaradoş kurort şahri Eylatga urib tuşib, kamida 20 kişi jarohatlandi. Milliy tez yordam xizmati ma’lumotiga köra, ulardan ikkisining ahvoli oğir. Politsiya dron Eylat markaziga tuşib, sayyohlar köp qatnovçi hududda talafot yetkazganini bildirdi.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videolarda kurort şahri ustida uçayotgan dron qulab tuşgani, zarba joyidan tutun va alangalar kötarilgani körinadi. Mahalliy xabarlarga köra, dron mehmonxona yoniga qulab tuşib, bir neçta xonalarni şikastlagan.
Hujum uçun hozirça heç kim mas’uliyatni öz zimmasiga olmadi. Isroil OAVlari dron Yaman hududidan uçirilganini aytmoqda. Isroil armiyasi dronni tösişga urinişlar bölganini aytdi, biroq tafsilot bermadi. Dastlabki tekşiruviga köra, havo mudofaasi tizimlari dronni urib tuşirişda muvaffaqiyatsizlikka uçragan.
Eron tomonidan qöllab-quvvatlanadigan husiylar Isroilga qarşi minglab kilometr masofadan dron va raketalar uçirib kelmoqda. Ular bu hujumlarni falastinliklarga birdamlik sifatida izohlamoqda. Şu yilning boşida bir dron Isroil asosiy xalqaro aeroportining vaqtinça yopilişiga sabab bölgan edi.
Isroil bunga javoban Yaman husiylari nazoratidagi hududlarni, jumladan, muhim Xudayda portini bombardimon qilmoqda.
