Turkiy davlatlarga harbiy maşğulot taklif qilgan Aliyev, Putin bosib olgan hududlar va Oq uyda UFC jangi – kun dayjesti
|19:24 / 08.10.20257 1949 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Hamas-Isroil muzokaralari
Muzokaralarning ikkinçi kunida Hamas Ğazodagi uruşni tugatiş böyiça prezident Donald Trampning rejasiga asoslangan kelişuvga tayyorligini, biroq hali ham bir qator talablari mavjudligini e’lon qildi.
Çorşanba kundagi muzokaralarga Qatar boş vaziri şayx Abdulrahmon Ol Soni ham qöşilişi kutilmoqda. Maxsus vakil Stiv Uitkoff va Jared Kuşnerni öz içiga olgan AQŞ delegatsiyasi ham muzokaralar uçun yölga çiqqan. Bundan taşqari, Turkiya Milliy razvedka boşqarmasi boşliği Ibrohim Kalin ham muzokaralarda qatnaşadi.
Muzokaralar bilan taniş manbaning aytişiça, seşanba kungi sessiya ijobiy muhitda yakunlangan, ertangi kun esa «hal qiluvçi körsatkiç» böladi.
Hamas rahbari Xalil al-Hayya Qohira naşriga bergan intervyusida «jiddiy va mas’uliyatli muzokaralar olib boriş uçun» kelganini aytdi. Unga köra, Hamas kelişuvga tayyor, biroq «uruşni töxtatiş va u takrorlanmasligiga kafolat» zarur. Hamas vakili Favzi Barhum delegatsiya «xalqimiz istaklariga javob beradigan kelişuvga erişiş uçun barça tösiqlarni yengişga harakat qilayotganini» aytdi.
Hamas doimiy va töliq sulhni, Isroil qöşinlarining çiqib ketişini hamda «falastinlik texnokratlar nazorati ostidagi qayta quriş jarayonining zudlik bilan boşlanişini» talab qilmoqda. Netanyahu esa muzokaralar holati haqida bevosita izoh bermadi, biroq X ijtimoiy tarmoğida «qaror qabul qiluvçi kunlar yaqinlaşayotganini» yozdi.
Keça, 7 oktyabr kuni Isroil va Hamas örtasida boşlangan uruşga 2 yil töldi. Ğazo rasmiylariga köra, 2023 yilgi hujumdan beri Isroil hujumlari oqibatida 67 ming kişi halok bölgan, hudud vayronaga aylangan. Isroil tomoni esa 1200 kişi öldirilgani va jami 251 kişi garovga olinganini bildirgan. Şu bilan birga, BMT komissiyasi va önlab xalqaro taşkilotlar allaqaçon Isroil uruşi genotsidga aylanganini tan olgan.
Uşbu kelişuvlar — uruşni yakunlaş böyiça hozirgaça eng istiqbolli bosqiç sifatida körilmoqda. Biroq kelişuvga erişilgan taqdirda ham Ğazoni kim boşqarişi, uni kim qayta tiklaşi va moliyalaştirişi masalalari oçiq qoladi. Tramp ham, Netanyahu ham Hamasning bu jarayonda iştirok etişini qat’iyan rad etgan.
Mavzuga oid
Rossiya Ukrainada bosib olgan hududlar
Rossiya prezidenti seşanba kuni Mudofaa vazirligi va Boş ştab rahbariyati bilan uçraşuvdagi nutqida sönggi oylarda Ukraina hududining egallab olingani haqidagi ma’lumotlarni takrorladi, bu ma’lumotlarni ukrainalik kuzatuvçilar avvalroq Rossiya hujumi sekinlaşgani belgisi sifatida baholagan edi.
Xususan, uçraşuvda Putin 2025 yil boşidan buyon Rossiya qöşinlari «deyarli beş ming kvadrat kilometr hududni — 4900 ta hududni va 212 ta aholi punktini» qölga kiritganini ta’kidladi.
OAV xabarlariga köra, avgust oyida Kreml rahbari Kiyevdan Ukraina Qurolli kuçlarini özlari nazorat qilgan Donbass hududidan olib çiqib ketişni talab qilgan — bu tinçlik muzokaralari uçun zaruriy şart bölişi kerak edi.
Donetsk viloyatida Ukraina hududning taxminan 30 foizini, salkam 8000 kvadrat kilometrni nazorat qilgan. Bu degani – Putin yil boşidan beri rossiyaliklar bosib olganidan köra köproq hududni Rossiyaga jangsiz berişni talab qilmoqda.
Turkiy davlatlar qöşma harbiy maşğulot ötkazişi mumkin
Ozarboyjon prezidenti Ilhom Aliyev Turkiy davlatlar taşkilotiga a’zo mamlakatlarga 2026 yilda harbiy maşğulotlar ötkazişni taklif qildi. Aliyev bu haqda mamlakatning Gabala şahrida bölib ötayotgan Turkiy davlatlar taşkilotining 12-sammitida aytdi.
U turkiy davlatlar bir vaqtning özida bir neçta sohalarda, jumladan, harbiy va mudofaa sohalarida keng hamkorlik qilayotganini eslatdi.
«2026 yilda Ozarboyjonda Turkiy davlatlar taşkilotiga a’zo davlatlarning qöşma harbiy maşğulotlarini ötkazişni taklif qilamiz», dedi u.
Öz navbatida, TDT boş kotibi Kubaniçbek Omuraliyev birlaşma negizida harbiy blok tuzilişini rad etdi. Buning örniga, boş kotibning ta’kidlaşiça, turkiy mamlakatlar örtasidagi hamkorlikning yangi formati – TDT+ tasdiqlanadi. U taşkilotga a’zo bölmagan davlatlar bilan hamkorlikni rivojlantirişni nazarda tutadi.
«Men darhol ta’kidlamoqçiman — gap ba’zi jurnalistlar talqin qilmoqçi bölganidek, qandaydir yopiq yoki harbiy blok haqida ketmayapti. Bu notöğri», dedi boş kotib.
Turkiya yetakçisi Rajab Toyyib Erdöğan esa turkiy dunyo mamlakatlari mintaqa barqarorligi va xavfsizligini ta’minlaşda yanada samarali rol öynaşi mumkinligini aytdi. Turkiya rahbari öz nutqida Suriyadagi vaziyatga ham töxtalib, turkiy davlatlarni «Suriyaning hududiy yaxlitligi va birligini» qöllab-quvvatlaşga va Suriya hukumati bilan hamkorlikni faollaştirişga çaqirdi.
Erdöğanning ta’kidlaşiça, TDT «özgaruvçan voqelikka» moslaşişi, «adolatli işni himoya qiladigan va xalqaro masalalar böyiça yagona pozitsiyani egallagan işonçli, prinsipial tuzilmaga» aylanişi kerak.
Oq uyda UFC jangi
Tinib-tinçimagan AQŞ prezidenti Donald Tramp 2026 yil 14 iyun kuni Oq uy hududida UFC şafeligida jang ötkazilişini e’lon qildi. Sana tasodifan tanlanmagan – 14 iyun 80 yoşga töladigan Donald Trampning tuğilgan kuniga, şuningdek, AQŞ bayroği kuniga töğri keladi. Tadbir Oq uyning Janubiy maysazori (South Lawn)da ötkazilişi rejalaştirilgan bölib, bu prezident qarorgohi hududida professional sport jangi ötkaziladigan birinçi holat böladi.
UFC prezidenti Dana Uayt uzoq vaqtdan beri Tramp bilan döstona munosabatda bölib kelgan. U bir neça bor uning kampaniyalarida qatnaşgan va ommaviy ravişda qöllab-quvvatlagan.
Reuters ma’lumotlariga köra, şouni taşkil etiş uçun taxminan 700 ming dollar kerak böladi – jumladan, janglardan keyin Oq uydagi maysazorni tiklaş uçun ham. UFC brendiga egalik qiluvçi TKO Group Holdings boş kompaniyasi bölajak tadbirga hozirça rasman izoh bermadi.
Sana allaqaçon e’lon qilingan bölsa-da, janglar xaritasi hali tasdiqlanmagan. Oq uy ham tadbir ötkazilişini oçiq tasdiqlamadi.
Mutaxassislarning ta’kidlaşiça, prezident qarorgohi hududida bölib ötadigan UFC jangi savollar tuğdirişi mumkin – xavfsizlik va moliyalaştirişdan tortib, bunday şouning ramzlari va etikasigaça.
Ekvadorda prezidentga «suiqasd»
Ekvadorda prezident Daniel Noboa hayotiga suiqasd uyuştirişga uriniş yuzasidan beş kişi qölga olindi.
CNN naşrining yozişiça, Noboa kortejda ketayotganida uning maşinasi atrofini taxminan 500 nafar odam örab olib, toş otgan. Prezident özi borayotgan joyda infratuzilma loyihalari töğrisida e’lon qilişni rejalaştirgan edi. Keyinçalik avtomobilda öq izlariga öxşaş zarbalar aniqlangan, biroq Noboa jarohat olmagan.
Ekvador prezidenti matbuot xizmati tarqatgan videoda yölning ikki tomonida yuzlab odamlar qöl silkitib, baqirayotganini, kortej yaqinlaşganda esa oldinga yugurib, toş otayotganini köriş mumkin. Ayrim avtomobillar oynalari yorilgan. Videoda «boş egib ötir!» deya vahimali ovoz eşitiladi.
Rasmiylar ayblanayotgan şaxslar «terrorizm» va «qasd bilan odam öldirişga uriniş» moddalariga köra javobgarlikka tortilişini ma’lum qildi.
Hujumlar hukumatning dizel yoqilğisiga berilgan subsidiyani bekor qiliş qaroridan keyin boşlangan noroziliklar fonida yuz bermoqda. Hukumat bu çorani davlat xarajatlarini kamaytiriş, yoqilği kontrabandasi bilan kuraşiş va ijtimoiy dasturlarga mablağ ajratiş uçun zarur deb izohlagan.
Sönggi haftalarda asosan Ekvadorning mahalliy (tub) aholisi boşçiligidagi namoyişçilar yöllarni tösib qöydi, xavfsizlik kuçlari bilan töqnaşuvlar yuz berdi. Ötgan hafta bir fuqaro halok böldi, bir neça kişi yaralandi.
Mahalliy aholining yetakçilari şuningdek hukumatni ajdodlar yerlarida nazoratsiz kon qaziş va neft burğilaş işlariga ruxsat berayotganlikda tanqid qilmoqda. Prezident Daniel Noboa esa yoqilği subsidiyasini qisqartiriş qarori özgarişsiz qolişini qat’iy ta’kidladi.
