Tibbiyotda bu simptomning yuzaga kelishiga bir necha omillar turtki bo‘lishi ta’kidlanadi: yallig‘lanish (artrit), tog‘ayning yemirilishi (artroz), mushak-suyak tizimidagi jarohatlar, ortiqcha vazn, qon aylanish buzilishi yoki buyrak faoliyatidagi nosozliklar.
Harakatsizlik
Hozirda ko‘pchilik asosiy vaqtini ofisda o‘tirib, telefon yoki kompyuter bilan ishlashga sarflaydi. Bu esa tanani, ayniqsa, tizzalarni harakatsiz holatda uzoq saqlanishiga sabab bo‘ladi. Tizza bo‘g‘imi suyaklar orasidagi maxsus suyuqlik yordamida harakatlanadi. Bu suyuqlik suyaklarning sirpanishini ta’minlab, bo‘g‘imlarni oziqlantiradi. Ammo odam uzoq vaqt o‘tirganida mazkur suyuqlik yetarlicha aylanmaydi, natijada suyaklar orasidagi sirpanish mexanizmi buziladi. Dastlab tizzada yengil og‘riq, qattiqlik yoki noqulaylik seziladi, vaqt o‘tgan sayin esa yallig‘lanish va surunkali og‘riqlar paydo bo‘ladi.
Uzoq o‘tirish qon aylanishini sekinlashtiradi, tizza atrofidagi mushaklar zaiflashadi va bo‘g‘imga tushadigan bosim ortadi. Shuning uchun har 30–40 daqiqada o‘rningizdan turib, bir necha daqiqa yurish yoki cho‘zilish mashqlarini bajarish foydali. Eng oddiy harakatlar, masalan, tizzani bukib-yozish, aylantirish yoki yengil yurish bo‘g‘im suyuqligini harakatga keltirib, og‘riqning oldini oladi.
Ortiqcha vazn
Ortiqcha vazn tizzalarga eng katta zarar yetkazadigan omillardan biri sanaladi. Tibbiy tadqiqotlarga ko‘ra, inson tanasidagi har bir ortiqcha kilogramm tizzalarga to‘rt barobar kuchli bosim tushishiga sabab bo‘ladi. Ya’ni, 10 kilogramm ortiqcha vazn tizzaga 40 kilogrammlik qo‘shimcha yuk beradi. Natijada bo‘g‘imdagi xaftaga (tog‘ay) qatlam siyraklashadi, suyaklar bir-biriga ishqalanadi va tizzada og‘riq hosil bo‘ladi.
Yurish paytida tizzalarga tana vaznining 1,5 barobari, zinadan chiqishda esa 3–4 barobargacha bosim tushadi. Ortiqcha vazn nafaqat mexanik yukni oshiradi, balki bo‘g‘im ichida yallig‘lanish jarayonlarini ham kuchaytiradi.
Sportdagi noto‘g‘ri yuklama
Jismoniy faoliyat sog‘liq uchun foydali, lekin har bir mashqning to‘g‘ri texnikasi va bosqichma-bosqich oshirilishi zarur bo‘lgan yuklamasi bor. Agar mazkur jarayon noto‘g‘ri bajarilsa, masalan, yelka kengligidan tor holatda cho‘nqayish, og‘irlik ko‘tarishni to‘satdan oshirish, sovish/qizish mashqlarisiz kuchli yugurish yoki sakrash tizzalarga ortiqcha va noto‘g‘ri yuk tushadi. Bunday holatlarda tizza xaftagi (xondral to‘qima) tezroq eskiradi, tendinit (tendon yallig‘lanishi), meniskus yirtilishi yoki bog‘lam (ligament) shikastlanishi kabi muammolar paydo bo‘lishi mumkin.
