Tramp uruşni tugatdi, Kim «Amerikagaça boradigan» raketa körsatdi – hafta dayjesti
|22:17 / 12.10.202510 58213 min
Assalomu alaykum, azizlar. Bugun 12 oktyabr, yakşanba. Ortda qolayotgan hafta tarixiy böldi. AQŞ prezidenti Trampning bosimi bilan Ğazodagi uruş tugadi. Endi çindan tugadi. Tramp Isroilni ham, HAMASni ham «tinçlikni buzganingni kömaman», deb ogohlantirdi. Va bu oxirgi ogohlantirişdan keyin asirlarni olib ötirgan HAMAS ham, odam öldirib çarçamagan Isroil ham «mömingina bölib» kelişuvni imzoladi. Quyida haftaning şu va boşqa muhim voqealarini birgalikda eslaymiz.
Uruş tugadi
Endi bemalol aytişimiz mumkin, Ğazodagi uruş tugadi. Trampning bosimi bilan Isroil va HAMAS kelişuv imzoladi. Şarm aş-Şayx kurortidagi muzokaralarda HAMASning Qatardagi qimmatbaho villalarda yaşaydigan rahbariyati va Isroil tomonidan taşqari, Turkiya razvedkasi rahbari hamda Qatar boş vaziri ham iştirok etdi. Donald Tramp har ikki tomonni aniq-tiniq qilib ogohlantirdi: «kim mening rejamni buzsa, keyin özidan öpkalasin», dedi.
Amerika şunça vaqt ikki tomonni ham diplomatik çaqiruvlar orqali muzokara stoliga ötirişga undab keldi, lekin tomonlarning bepisandligi davom etavergaç, aftidan endi Vaşington tahdid yöliga ötdi. Zamon şunaqa bölib qoldi axir, odamlar diplomatiya tilini emas, kuç tilini tuşunadigan bölib qoldi. Amerikada esa kuçdan istalgança bor.
Kelişuvga köra, HAMAS barça isroillik asirlarni (öligi-yu tirigini) qaytarişi kerak. Trampning aytişiça, hozir HAMASçilar asirlarni töplayotgan ekan. Oldinroq Trampni tuppa-tuzuk bloger degandik, kördingizmi, u endi HAMAS nimalar qilayotgani haqida insayd ma’lumotlar ulaşmoqda. Yomon emas, mister Tramp.
Isroil uşbu kelişuvga köra, qöşinlarini belgilangan hududgaça olib çiqişi kerak edi va şunday böldi. Hozirça har ikki tomon ham öt oçişni töxtatiş rejimiga amal qilmoqda. Aytgança, Tramp Tel-Aviv rejimni buzmasligini nazorat qiliş uçun Isroilga 200 nafar amerikalik harbiy yuboribdi. Axir Tramp Isroilni juda yaxşi biladi.
Uruşni tugatiş yölida Tramp Isroilga jiddiy bosim qilişiga töğri kelganini aytiş kerak. Isroilni köndiriş uçun Tramp yahudiy kuyovi Jared Kuşner va milliarder dösti Uitkoffni yubordi. Aftidan, «Çöqintirgan ota» asarida aytilganiday, ikkovlon Netanyahuga «şunday narsa taklif qilişganki, u rad qila olmagan». Şu tariqa keçagina «Ğazoni bosib olamiz», «Falastin terror davlati» deb yurgan Netanyahu kelişuvni bayram kabi qarşilaşga majbur böldi.
Mavzuga oid
Aliyev va Putin uçraşdi
Hafta davomida Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Ozarboyjon prezidenti Ilhom Aliyev Duşanbeda uçraşdi. Rossiya va Ozarboyjon örtasidagi munosabatlar ozarlarning samolyoti ruslar tomonidan öqqa tutilganidan keyin juda keskinlaşgandi. Şundan keyin Aliyev Rossiya manziliga şunaqa gaplarni aytdiki, MDHga a’zo davlat lideri Putinga bunaqa deyişini bir neça yil avval tasavvur qilib bölmasdi.
Lekin tovariş Putin bu gal ham rusçasiga aytganda «doljnom obrazom» keçirim söragani yöq. «Ha, Ilhom Haydaroviç, sizning samolyotingizni bizning harbiylar bilmay urib qöyişdi, bu uçun keçirim sörayman», degani yöq, demaydi ham. Putin şunçaki «Fakt faktligiça qoladi» dedi. Yana öşa vaqtda Ukraina dronlari osmonda bölganini qöşimça qilib, aybni biroz bölsa ham «Kiyev tomonga burişga» harakat qildi.
Isroilning ritorikasi özgardi
Donald Tramp uruşni töxtatiş uçun jiddiy bosim kampaniyasi ötkazgani fonida Isroilning uruş haqida ritorikasi keskin özgardi. Binyamin Netanyahu «bu Isroil uçun buyuk kun bölgani, qöşnilar bilan tinçlikka erişiş uçun harakatda davom etişini» aytdi. Qöşni deb Falastinni nazarda tutdi. Xuddi şu Netanyahu bir neça kun avval Nyu Yorkdagi BMT minbarida nutq sözlab, Falastinni «terror davlati» deb atagandi.
E’tibor qilgan bölsangiz, Isroil hukumatidagi ikki millatçi – Itamar ben Gvir va Betsalel Smotriç ham jim, kökragiga urib Netanyahuga hukumatni tarqatiş bilan tahdid qilmayapti. Demak ular ham kuçning tilini juda yaxşi tuşunişarkan.
Nega hozir?
Ğazodagi uruş tugaşi juda muhim mavzu, şu sabab bugungi dayjestda unga köproq töxtalamiz. E’tibor berdingizmi, Ğazodagi uruşni tugatiş jarayoni juda tezlaşib ketdi. BMT majlisida Tramp Falastin davlatini tan olganlarni tanqid qilib çiqqanida, vaziyat butkul boşqaça edi. Trampning bu gapini körib unga orqa qiliş mumkin degan xulosaga borgan Isroil boş vaziri «Bizning boşimizga terror davlatini olib kelolmaysiz», deb Yevropa davlatlariga tahdid qilgandi.
Lekin Tramp barçasini butkul özgartirib, yaraş-yaraş jarayonini tezlaştirib yubordi. Isroilga yahudiy kuyovini, HAMAS bilan uçraşuvga yana kimnidir yubordi-da, uruş boşlanganining ikki yilligida hammasini hal qilib yubordi. Nega Tramp hozir uruşni tugatişni istab qoldi? Bu işni avvalroq qilişi ham mumkin edi-ku.
Menimça, gap «Nobel» mukofotida ham, uruşning ikki yilligida ham emas. Tramp AQŞ prezidenti bölganiga ön oy böldi. U saylov kampaniyasi davomida juda köp va’dalar berdi, lekin hozirça uning işlarida natija körinmayapti. Hamma noqonuniy migrantlarni quvib solaman degandi, lekin Amerika federal davlat ekani, ştatlar Trampning gapiga emas, içki qonunlarga böysunişini hisobga olmagan körinadi – migrantlarni haydab soliş oson bölmayapti. Va haydalganlar yana qaytib Amerikaga borgan holatlar ham uçrab turibdi.
Ukrainadagi uruşni bir kunda tugataman degandi, uruş hali-beri tugaydiganga öxşamaydi. Amerika hamma qöşnilariga tahdid qilib, yomonotliqqa, zöravonga çiqdi. NATOdagi ittifoqçilariga oçiqçasiga «siz uçun turib bermaymiz», dedi. Oqibatda Amerika ortiq Ğarb lideri sifatida qaralmayapti.
Içki siyosatda ham Trampning işlari yaxşi emas. Hali xavfsizlik böyiça mulozimlari harbiy zarbalarni işçi çatda muhokama qilişadi, hali soğliqni saqlaş vaziri Kennedi ğalati-ğalati çiqişlar qiladi. Xullas, ketma-ket omadsizliklar fonida Trampga natija kerak edi. Rusçasiga aytganda «rezultat»! Axir keyingi yil Amerikada orqaliq saylovlar bor, unga hozirdan tayyorlaniş kerak. Va uruşning ikki yilligida bor kuçini işga solib, uni tugatib qöya qoldi. Bu mening şaxsiy fikrim, albatta.
Putinga «sovğa»
Hafta davomida köpçiligingiz yaxşi köradigan Vladimir Putin 73 yoşni qarşi oldi. 150 yoşga kiriş haqida öylayotgan Vladimir Vladimiroviçning tuğilgan kunida uruş boşlanganidan beri doim nimadir voqea sodir böladi. Bir yili ukrainlar Qrim köprigini portlatgandi, ikki yil avval HAMAS Isroilga hujum qilib, Ğazoda uruş boşlandi. Bu yil esa Ukraina Putinning tuğilgan kunida Rossiya böylab uruş davridagi eng yirik dron hujumlaridan birini amalga oşirdi. Ikki yuzdan ortiq dron Rossiyaning 12 oblastiga hujum qildi.
Oldinroq Rossiya ham Ukrainani yoppasiga bombalagandi. Bu hujumdan keyin yana javob hujumi amalga oşirdi. Har ikki davlat qiş boşlanişi oldidan bir-birining energo obektlariga zarba berişni kanda qilmayapti. Bundan esa har ikki tomonda ham oddiy aholi jabr körmoqda. Bitmas-tuganmas nefti bor Rossiya dunyoning narigi çekkasidagi Koreya-yu Singapurdan benzin olmoqçi bölib yurganining özi vaziyat qançalik ekanidan dalolat bermoqda.
Kobulda portlaş
Afğoniston poytaxti Kobulda Pokiston toliblari yetakçisi Nur Vali Mahsud öldirildi. OAV qömondon Pokiston aviazarbasi natijasida öldirilganini yozmoqda. Afğoniston «öz havo hududi tajovuzkorlik bilan buzilganini» ma’lum qildi. 9 oktyabr kuni Kobulda bir neçta portlaşlar sodir bölgan. Mahalliy aholi bilan gaplaşgan jurnalistlar aviazarba natijasida portlagan Land Cruiser maşinasi içida «Tahriki Toliboni Pokiston» harakati lideri Nur Vali Mahsud bölganini aniqlagan.
Afğoniston hozir bunaqa hodisalarni mustaqil tekşiriş imkonsiz bölgan davlatga aylangan. Hodisa haqida qandaydir rasm yo video ham amrimahol. Oldingi videolarimizdan birida aytganimizdek, Afğonistonda ğalati işlar bölyapti.
Dam oling va köpaying
Haftaning eng zör xabariga yetib keldik. Janubiy Koreya yangi prezidenti Li Çe Myon mamlakatda tuğiliş sonini köpaytirişning ajoyib yölini topdi. Uning fikriça, iş haftasini tört kungaça qisqartiriş orqali bunga erişiş mumkin ekan. Yevropada allaqaçon tört kunlik iş haftasiga ötiş boşlangan, lekin ular buni köpayiş bilan boğlamaydi. Koreyslar 2030 yilgaça iş haqi kamaymagan holda 4 kunlik iş haftasiga ötişni reja qilmoqda. Prezident Myon «iş va şaxsiy hayot örtasidagi muvozanatni saqlaş uçun jiddiy siyosiy qadam taşlaş kerak» deb hisoblamoqda.
Sodda tilda aytganda, uyda köproq dam oling, oilangiz bilan köproq vaqt ötkazing, ikki kun emas, uç kun dam oling. Va, albatta, doim ham bekor ötirmay foydali işlar bilan şuğullaning va köproq koreyslarni dunyoga keltiring, demoqda janob prezident. Ajoyib taklif prezident Myon.
«Amerikagaça boradigan» raketa
Koreya orolining janubida dono koreyslar köproq dam oliş haqida öylayotgan bir vaqtda orol şimolida nima bölyapti deb öylaysiz? Töğri topdingiz, uruşga tayyorgarlik. Xayoliy duşmanga qarşi uruşga tayyorlanayotgan Şimoliy Koreya lideri Kim Çen In Pxenyandagi paradda yangi «Xvason-20» qit’alararo ballistik raketasini namoyiş qildi. Emişki, bu raketa «Amerikagaça yetib borarkan». Şimol davlat naşrlari bu qurolni «eng kuçli yadroviy strategik qurol» deb ataganiga qaraganda, raketa yadroviy kallakni ham özi bilan olib uça oladi. Janob Putin aytganiday, dunyoda çinakam yadroviy qurollaniş poygasi boşlandi.
Tramp xafa
Hafta omadsizi deb AQŞ prezidenti Donald Trampni aytsak böladi. U Ğazodagi uruşni tugatiş uçun şunça yelib-yugurdi, Isroilga bosim qildi, HAMASga bosim qildi, uruşni tugatişga erişdi. Oldinroq Rossiya va Ukraina örtasidagi uruşni tugatiş uçun rosa harakat qildi, uruşni bir kunda tugata olmagan bölsa-da, Putin bilan olti marta telefonda, bir marta jonli gaplaşdi, u bilan rasmga tuşdi.
Orada u prezidentlikka kelguniga qadar tugab bölgan Armaniston va Ozarboyjon örtasidagi uruşni «tugatdi», hatto heç qaçon uruşmagan Ozarboyjon va Albaniya örtasida uruşni «tinçitdi». Lekin Nobel mukofotini topşiradigan «noşukur» norvegiyalik vikinglar tinçlik yönalişiga mukofotni Venesuela muxolifati yetakçisi Mariya Maçado xonimga topşirib ötiribdi. Darvoqe, Tramp bu ayolni qizğin qöllab keladi. Şu sabab Nobel taşkilotçilari juda ajoyib qaror qabul qilişdi deyiş mumkin.
Tramp tinçlik böyiça «Nobel» mukofoti olişni juda istayotgandi. Bu haqda bir neça marta oçiq gapirdi ham. Lekin nasib qilmagan ekan. Xafa bölmang, mister Tramp, bu juda kuraşadigan mukofot emas. Öz vaqtida Adolf Hitler bu mukofotni oliş uçun nomzod bölgan. Albatta, fyurer dastlabki saralaş bosqiçidayoq nomzodlar qatoridan olib taşlangan, öşa yili mukofot heç kimga berilmagan, lekin faşistlar Germaniyasi lideri mukofotni oliş uçun nomzod sifatida körsatilgani fakt.
Janob Tramp, biz sizni köp tanqid qilamiz, axir siz tanqid oddiy qabul qilinadigan jamiyat liderisiz. Albatta, sizning bizga juda yaqin uruşni tugatiş böyiça işlaringiz öxşamayapti, lekin Isroilga bosim qilib uruşni tugata olganingiz çindan katta natija. Bu uçun maqtovga ham, ordenga ham munosibsiz. Janob Tramp, siz yaxşisi katta-katta investitsiyalar bilan Özbekistonga keling. Biz sizga özingiz munosib ordenni beraylik...
Ötkir Jalolxonov tayyorladi.
Tasvirçi va montaj ustasi – Faxriddin Hotamov.
