Ğazodagi tarixiy kun, AQŞni ikki standartlikda ayblagan Xitoy va migrantlarni çiqarib yubormoqçi bölgan Rossiya – kun dayjesti
|20:55 / 14.10.20258 4669 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Trampning «tarixiy sammiti» va noaniq kelajak
13 oktyabr kuni AQŞ vositaçiligida tuzilgan rejaning birinçi, hal qiluvçi bosqiçiga köra, Hamas 20 nafar tirik isroillik garovdagini ozod qildi. Şu bilan birga Isroil 1 700 nafar ayblovsiz hibsda saqlangan falastinlikni hamda 250 nafar umrbod qamalgan mahbusni qöyib yubordi. Ulardan qariyb 100 nafari Ğarbiy sohilga qaytarildi, 154 kişi Misrga deportatsiya qilindi, oz qismi esa Şarqiy Quddusga jönatildi.
Ramalloh va Xon Yunusda ozod etilgan falastinliklarni minglab odamlar bayroqlar bilan kutib oldi. Hamas hozirça faqat tört nafar halok bölgan garovdagining jasadini qaytarişini ma’lum qildi, çunki barça qabr joylarini aniqlaş vaqt talab etadi. Isroil armiyasi esa jasadlarning şaxsini sud-tibbiy tekşiruv orqali tasdiqlamoqda.
Duşanba kuni amalga oşgan almaşinuv ortidan AQŞ prezidenti Donald Tramp Isroilga yetib keldi va Knessetda tarixiy nutq sözladi. «Osmon tinç, qurollar jim, sirenalar töxtagan — muqaddas yerda nihoyat tinçlik quyoşi porlayapti», dedi Tramp parlament a’zolari oldida. Uning nutqi zalda olqişlar bilan kutib olindi, bir deputat esa «Falastinni tan oling» degan yozuvni kötargani uçun zaldan çiqarib yuborildi.
Şundan söng Tramp Misrning Şarm aş-Şayx şahrida ötgan sammitda iştirok etdi. U yerda AQŞ, Misr, Qatar va Turkiya rahbarlari ikki yillik uruşga çek qöyiş haqida deklaratsiya imzoladi. Tramp hujjatni «tarixiy buriliş» deb atadi, ammo na Isroil va na Hamas yiğilişda qatnaşdi.
New York Times'ning yozişiça, «keng qamrovli» deb ta’riflangan bu hujjatning asl mazmuni oçiqlanmagan. Tramp uni imzolaş oldidan «juda köp qoidalar va mexanizmlarni öz içiga olgan mukammal hujjat» deb ta’rifladi, ammo aniq tafsilotlar keltirmadi. Misr prezidenti idorasi tarqatgan bayonotga köra, «kelişuvning keyingi bosqiçlarida Ğazoni boşqariş, xavfsizlikni ta’minlaş va qayta quriş» masalalari böyiça maslahatlaşuvlar boşlanadi.
Trampning 20 banddan iborat tinçlik rejasiga köra, Ğazo avval vaqtinçalik falastinlik texnokratlar qömitasi tomonidan boşqariladi va bu qömita «Tinçlik kengaşi» nazoratida işlaydi. Keyinçalik hokimiyat isloh qilinganidan söng Falastin ma’muriyatiga topşiriladi.
Mavzuga oid
Biroq keyingi bosqiçlarga ötiş oson bölmaydi. Asosiy ziddiyatlar — Isroil qöşinlarini çiqariş jadvali, Hamasning qurolsizlanişi va Ğazo boşqaruvining kelajagi. Hamas ilgari «Falastin davlati tuzilmas ekan, qurolsizlanmaymiz» degan pozitsiyada qolmoqda, Isroil esa Falastin ma’muriyatining kelajakdagi iştirokini rad etmoqda.
Xitoy AQŞni ikki tomonlama standartlarda aybladi
AQŞ prezidenti Donald Tramp tomonidan yangi yirik bojlar e’lon qilinişi ortidan Xitoy Vaşingtonni ikki tomonlama standartlarda aybladi. «Trampning tariflar haqidagi e’loni ikki tomonlama standartlarning odatiy namunasidir», deya ma’lum qildi Xitoy Savdo vazirligi 12 oktyabr, yakşanba kuni. «Yuqori tariflarning doimiy tahdidlari Xitoy bilan munosabatlarga töğri yondaşuv emas», - deya qöşimça qildi vazirlik.
Juma kuni Tramp Xitoyning nodir metallar eksporti ustidan nazoratni kuçaytirişiga javoban Xitoyga nisbatan qöşimça 100 foizlik tariflarni e’lon qildi. Uşbu tariflar 1 noyabrdan keçikmay kuçga kiradi va bojxona çeklovlari joriy qilingan tovarlarga nisbatan qöllanadi. Prezident, şuningdek, Xitoyga «muhim dasturiy ta’minot» eksportini çeklaş niyatida ekanini ma’lum qildi va Xitoy rahbari Si Jinping bilan rejalaştirilgan uçraşuvni bekor etiş bilan tahdid qildi.
Nodir elementlar Pekin va Vaşington örtasidagi savdo qarama-qarşiligida asosiy muammo bölib qolmoqda. Payşanba kuni Xitoy Savdo vazirligi uşbu materiallarni qazib oliş va qayta işlaş bilan boğliq texnologiyalar böyiça qat’iy eksport nazoratini e’lon qildi. Endilikda kompaniyalar nodir tuproq metallarini işlab çiqarişda qöllanadigan asbob-uskunalar va texnologiyalarni eksport qilişdan oldin ruxsat olişi kerak.
Pekin bu qarorni milliy xavfsizlikni himoya qiliş uçun zarur deb tuşuntirdi, çunki nodir yer elementlari harbiy maqsadlarda ham qöllanadi.
Meksikada halokatli yomğirlar
Meksikada jala yomğirlar keltirib çiqargan toşqinlar oqibatida halok bölganlar soni 47 nafarga yetdi, yana 38 kişi bedarak yöqolganlar röyxatida.
Mamlakatning Fuqarolik mudofaasi milliy koordinatsiyasi ma’lum qilişiça, tabiiy ofat Verakrus, Puebla, Idalgo, Keretaro va San-Luis-Potosi ştatlarini qamrab olgan. Qutqaruv işlari uşbu hududlarda «töxtovsiz» tarzda davom etmoqda.
Meksika prezidenti Klaudiya Şeynbaum toşqindan eng köp zarar körgan Verakrus, Puebla va Idalgo ştatlariga borib, vaziyatni örganib çiqdi. Davlat rahbari halok bölganlarning oilalariga hamdardlik bildirdi hamda hukumat aholiga yordam körsatiş uçun barça resurslarni safarbar etişga tayyorligini ta’kidladi.
Mahalliy OAV xabarlariga köra, sönggi yillarda kuzatilgan eng yirik toşqindan 200 mingdan ortiq kişi jabr körgan, 50 mingga yaqin uylarga zarar yetkazilgan.
Ba’zi şaharlarda elektr ta’minotida uzilişlar kuzatilgan, asosiy avtomagistrallar suv toşqini sababli yopilgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videolarda uylar suv ostida qolganini, ayrim fuqarolar esa yordam kutib, tomlarga çiqib olganini köriş mumkin.
Rossiya yuz minglab migrantlarni çiqarib yubormoqçi
1 sentabr holatiga köra, Rossiya IIV nazorat ostidagi şaxslar reyestrida 770 ming migrant bor, ularning uçdan bir qismi ayollar va bolalardir. Bu haqda Rossiya Davlat dumasi quyi palata raisi Vyaçeslav Volodin ma’lum qildi. «Endi ularga nisbatan yangi migratsiya rejimi – mamlakatdan çiqarib yuboriş rejimi amal qiladi», dedi Volodin.
Uning qöşimça qilişiça, Rossiya Federal sud ijroçilari xizmati tomonidan joriy yilning 8 oyi davomida migratsiya qonunçiligini buzgan 35 mingga yaqin xorijlik mamlakatdan çiqarib yuborilgan. Volodin 10 sentabr kuni nazorat ostidagi şaxslar reyestriga kiritilgan çet el fuqarolarining Rossiyada böliş muddati tugaganini eslatdi.
Rossiyada 2025 yil 5 fevraldan boşlab migratsiya qoidalarini buzgan xorijliklarni maxsus reyestrga kiritiş boşlangan edi. Volodinning aniqlik kiritişiça, röyxatga fuqarolik yoki migratsiya maqomini rasmiylaştiriş uçun zarur hujjatlarni taqdim etmagan, patent, işlaş uçun ruxsatnoma yoki mehnat şartnomasi muddati ötgan migrantlar ham kiritiladi.
Rossiyada uşbu röyxatga kiritilganlarning bir qator huquqlari çeklanadi: haydovçilik guvohnomasini ololmaydi, transport vositasini boşqara olmaydi, bankda hisobraqami oçolmaydi va öz mablağlarini tasarruf eta olmaydi.
Uning aytişiça, öz xohişi bilan ketmaganlar jarima bilan majburiy çiqarib yuboriladi va 5 yillik kiriş taqiqi oladi.
Zelenskiy AQŞga boradi
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy AQŞ prezidenti Donald Tramp bilan juma kuni Vaşingtonda uçraşuv ötkazişini ma’lum qildi. Uçraşuvda Ukraina havo mudofaasi va uzoq masofali zarba beriş imkoniyatlari muhokama qilinadi.
Ikki rahbar şanba va yakşanba kunlari telefon orqali suhbatlaşgan. Bu suhbatlar davomida AQŞ tomonidan Ukrainaga uzoq masofali Tomahawk raketalarini yetkazib beriş masalasi faol muhokama qilindi. Şuningdek, boş vazir Yuliya Sviridenko boşçiligidagi ukrainalik delegatsiya juma kungi uçraşuvdan avval Vaşingtonga taşrif buyuradi.
Kiyev AQŞ işlab çiqargan, Moskva hududigaça uçib boriş imkoniyatiga ega bölgan raketalarni oliş uçun faol lobbi qilmoqda. Ukrainalik rasmiylar bu qurollar faqat harbiy nişonlarga qarşi işlatilişini ta’kidlasa, Moskva bunday qadamni «jiddiy eskalatsiya» deb atadi.
«Rostini aytsam, biz öz qaraşlarimizni Tramp bilan allaqaçon muhokama qildik... ammo ba’zi masalalarni telefon orqali emas, yuzma-yuz gaplaşiş kerak. Şuning uçun uçraşamiz», - dedi Zelenskiy.
Tramp esa Ukrainaga raketalarni yuboriş masalasini körib çiqayotganini, lekin bu borada Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan ham suhbat ötkazişi mumkinligini aytgan.
