Trampdan raketa sörab kelgan Zelenskiy, Ğazoda nazorat saqlab qolmoqçi bölgan Hamas va Xitoy armiyasida «tozalaş» – kun dayjesti
|21:31 / 18.10.20255 2549 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Zelenskiy raketa söradi
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy 17 oktyabr kuni AQŞga mamlakatining Rossiyaga qarşi uruşini davom ettiriş uçun qurol sörab keldi. AQŞ prezidenti Donald Tramp Zelenskiy talab qilayotgan uzoq masofali raketalarini beriş ehtimolini inkor etmadi, biroq u bunga sovuq munosabat bildirdi, çunki yaqin haftalarda Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan Vengriyada böladigan uçraşuvga tayyorlanayotganini aytdi.
Ukraina rahbari oçiqçasiga Trampdan raketalarni söradi. «Bizda Tomahawk yöq, şuning uçun bizga Tomahawk kerak», - dedi Zelenskiy.
Tramp esa aniq javobdan qoçdi: «Biz, albatta, sizga ular kerak bölmasligini xohlaymiz. Bizga ham Tomahawk kerak. Mamlakatimizni himoya qiliş uçun zarur bölgan narsalarni bermoqçi emasmiz», - dedi u.
Uçraşuvdan söng Zelenskiy uni «samarali» deb atadi, biroq uzoq masofali raketalar haqida gapirmasligini, AQŞ keskinlikni oşirişni istamayotganini va u öz imkoniyatlariga «real baho berayotganini» bildirdi.
Söng ular yopiq eşiklar ortida davom ettirgan suhbatda Tramp va Putin örtasida ötgan kundagi telefon qönğiroğini ham muhokama qildi.
Ikki soatdan ortiq davom etgan suhbatdan söng Tramp ham Ukrainaga, ham Rossiyaga «uruşni darhol töxtatiş»ni, zarurat tuğilsa, Ukraina hududidan voz keçişini ham talab qildi.
«Jang çiziğida töxtaysiz, ikkala tomon ham uylariga, oilalariga qaytişsin. Şunçaki qotillikni töxtating. Jang çiziğida töxtang. Men buni Zelenskiyga aytdim. Men buni Putinga ham aytdim», - dedi Tramp.
Biroq Zelenskiy sulhga erişiş naqadar qiyinligini ta’kidladi: «Biz xohlaymiz, lekin Putin xohlamaydi», - dedi u.
Hamas Ğazoda nazoratni saqlab qolmoqçi
Hamas Ğazoda oraliq davr mobaynida xavfsizlik nazoratini saqlab qoliş niyatida, ammo harakat qurolsizlanişga kafolat bera olmaydi, dedi Hamas siyosiy byurosi a’zosi Muhammad Nazzol Reutersʼga bergan intervyusida.
Mavzuga oid
Muhammad Nazzolning sözlariga köra, guruh vayron bölgan Ğazoni qayta tiklaş uçun beş yilgaça davom etuvçi sulhga tayyor, biroq bu muddatdan keyingi bosqiç böyiça kafolatlar falastinliklarga davlat barpo etiş borasida «umid va istiqbol» berilişiga boğliq.
Doha şahridan bergan intervyusida Nazzol guruhning Ğazoda ötkazgan qat’iy çoralarini himoya qildi.
«Har qanday uruşda favqulodda çoralar böladi. Qatl etilganlar jinoyatçilar edi, ular odam öldirişda aybdor», dedi u.
Nazzolning izohlariga nisbatan söralganda, Isroil boş vaziri idorasi şunday dedi:
«Hamas birinçi bosqiçda barça garovdagilarni ozod qilişi kerak edi — u buni hali qilgani yöq. Ular bu kelişuvga binoan qurolsizlanişi şart. Heç qanday ‘lekinʼ yöq. Ular Trampning 20 bandli rejasiga rioya qilişlari kerak. Ularning vaqti tugayapti», - deyiladi bayonotda.
«Hamas qurolini topşiradimi?» degan savolga Nazzol çorşanba kuni şunday javob berdi: «Men bu savolga 'ha' yoki 'yöqʼ deb javob bera olmayman. Bu masala loyiha mohiyatiga boğliq. Siz aytayotgan qurolsizlaniş loyihasi — bu nimani anglatadi? Qurollar kimga topşiriladi?»
Uning aytişiça, kelgusidagi muzokaralarda qurollar masalasi faqat Hamasga emas, balki boşqa falastinlik qurolli guruhlarga ham taalluqli böladi, şu bois qaror umumiy falastinlik pozitsiyaga asoslanişi kerak.
AQŞdan Nazzolning izohlariga munosabat söralganda «Bizda ulardan kelişuv bor va men ular bunga rioya qiladi deb öylayman», - deya Trampning bayonoti körsatilgan.
Rossiyada işçi kuçi yetişmovçiligi surunkali tus oldi
Rossiyada işçi kuçi tanqisligi surunkali tus oldi. Demografik pasayiş, aholining qarişi va mehnatga layoqatli fuqarolarning qisqarişi tufayli işçilar yetişmovçiligi ösişda davom etmoqda, deyiladi Yevrosiyo taraqqiyot banki hisobotida.
2010 yildan 2024 yilgaça iqtisodiyotda band bölganlar soni 4 milliondan ortiq kişiga oşdi, biroq işsizlik 2025 yilning may-iyun oylarida rekord darajadagi past körsatkiçga — 2,2 foizga tuşdi. Bu tabiiy darajadan past va mamlakatda mehnat resurslari yetişmasligini körsatadi.
Mutaxassislarning ta’kidlaşiça, faqat migrantlarni jalb qiliş, keksalarning iqtisodiyotdagi iştirokini oşiriş va mehnat unumdorligini oşiriş orqali bandlikni yanada oşiriş mumkin.
Sönggi 15 yil içida Rossiyaga çet ellik işçilarning yillik oqimi taxminan 250 ming kişini taşkil etgan va ularning mehnatga layoqatli aholining umumiy sonidagi uluşi 2025 yil örtalariga kelib deyarli 3 foizga yetgan. Şuningdek, 2019 yilgi pensiya islohoti mehnat bozoriga ham ta’sir körsatdi: tobora köproq keksa fuqarolar işda qolmoqda.
Lekin şularni hisobga olganda ham kadrlar yetişmayapti.
Vaziyatning asosiy sababi — demografik özgarişlar. Rossiya aholisi keksayib, mehnatga layoqatli fuqarolar soni kamayib bormoqda. BMT prognozlariga köra, 2040 yilga borib barça işçilarning qariyb 40 foizi 50 yoşdan oşgan böladi. Bunda eng faol va mahsuldor hisoblangan 30-40 yoşlilar avlodi tobora kamayib boradi. Işçi kuçining qarişi unumdorlik va harakatçanlikning pasayişiga olib kelişi mumkin, bu esa iqtisodiy ösişga salbiy ta’sir körsatadi.
Mutaxassislar yuzaga kelgan vaziyatning bir neçta sabablarini aytmoqda. Bular — demografik jarlik, mutaxassislarning çet elga çiqib ketişi, bitiruvçilarni tayyorlaş va biznesning haqiqiy talablari örtasidagi nomuvofiqlik, şuningdek, işçilarni faol ravişda jalb qilayotgan «mudofaa sektorining ösişi».
«Ibrohim kelişuvlari» kengayadi — Tramp
AQŞ prezidenti Donald Tramp «Ibrohim kelişuvlari» yaqin orada kengayişini aytdi. U Isroil bilan diplomatik munosabatlarni normallaştiriş nazarda tutilgan uşbu kelişuvga Saudiya Arabistoni ham qöşilişiga umid bildirdi.
«Men Saudiya Arabistonining qöşilişini körişni umid qilaman. Boşqalar ham qöşilişini istayman. Menimça, Saudiya Arabistoni kelişuvga kirsa, barça [arab davlatlari] ham kiradi», - dedi Tramp 17 oktyabr kuni Fox Business Network telekanalida efirga uzatilgan intervyusida.
AQŞ prezidenti bu bitimni «möjiza» va «ajoyib» deb atadi: «Bu Yaqin Şarqda uzoq muddatli tinçlikni ta’minlaşga yordam beradi”.
Tramp aytişiça, u çorşanba kunigaça bitimga qöşiliş istagini bildirgan davlatlar bilan «juda yaxşi suhbatlar» ötkazgan.
Ibrohim kelişuvlari (Abraham Accords) bu – Donald Trampning birinçi prezidentlik davrida Isroil bilan 4 ta musulmon davlatlari örtasida diplomatik munosabatlarni normallaştiriş böyiça imzolangan kelişuvlar majmuasidir. U 2020 yilda BAA, Bahrayn, Sudan va Marokaş bilan imzolangan.
Sönggi yillarda Ğazoda Isroil olib borgan genotsid körinişidagi uruş natijasida arab dunyosidagi boşqa davlatlarni «Ibrohim kelişuvlari»ga jalb etiş qiyinlaşdi. Xususan, Saudiya Arabistoni bir neça bor «Falastin davlatçiligi tan olinmagunça Isroilni tan olmasligini» bildirgan.
Xitoy armiyasida «tozalaş»
Xitoy Mudofaa vazirligining ikki eng yuqori lavozimli harbiy rahbari korrupsiya ayblovlari bilan Kommunistik partiya va qurolli kuçlardan haydaldi. Bu — 2023 yilda boşlangan korrupsiyaga qarşi kampaniya doirasida işdan olingan eng yirik amaldorlar hisoblanadi.
Haydalganlar orasida Xitoy armiyasining ikkinçi raqamli generali Xe Veydun va harbiy-dengiz floti siyosiy işlari sobiq rahbari, admiral Myao Xua bor. Ular Xalq ozodlik armiyasida korrupsiyaga qarşi olib borilayotgan keng kölamli tozalaş işlarining navbatdagi nişoniga aylandi, deb yozmoqda Reuters
Xitoy Mudofaa vazirligi matbuot kotibi Jan Syaogang «9 nafar yuqori lavozimli harbiylar partiya intizomini qöpol buzgan va öta katta miqdordagi mablağ bilan boğliq oğir jinoyatlarida gumon qilinayotganini» yozdi. Bayonotda ularning jinoyatlari «jiddiy tus olgan, oqibatlari nihoyatda zararli» deb ta’riflandi.
Bu e’lon Kommunistik partiyaning 200 dan ortiq yuqori martabali amaldorlarini birlaştirgan Markaziy qömita yiğilişidan atigi bir neça kun avval yangradi. Tahlilçilarga köra, Si Jinpin «aniq tozalaş işlarini olib boryapti». Xe va Myaoning rasman işdan olinişi ortidan u endi Markaziy harbiy kengaşning yangi a’zolarini tayinlay oladi.
