Ukrainaga kelgan «Storm Shadow», Ğazoda joylaşadigan «majburiy ijro kuçlari» va Serbiyada töxtagan namoyişlar – kun dayjesti
|21:28 / 04.11.20253 4809 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Ğazo uçun xalqaro kuçlar
AQŞ — BMT Xavfsizlik Kengaşining bir neça a’zolariga Ğazo uçun kamida ikki yil davom etadigan xalqaro kuç tuziş töğrisidagi rezolyutsiya loyihasini yubordi. Bu haqda hujjat nusxasiga tayanib Oq uyga yaqin Axios naşri yozmoqda.
«Maxsus, lekin maxfiy emas» belgisi bilan tarqatilgan hujjat AQŞ va boşqa iştirokçi davlatlarga 2027 yil oxirigaça Ğazoni boşqariş va xavfsizlikni ta’minlaş böyiça keng vakolat beradi. Hujjatda bu muddat keyinçalik uzaytirilişi mumkinligi qayd etilgan.
AQŞ rasmiysi ma’lum qilişiça, rezolyutsiya loyihasi kelgusi kunlarda Xavfsizlik kengaşi a’zolari örtasidagi muzokaralarga asos böladi. Maqsad — yaqin haftalarda rezolyutsiyani ovozga qöyiş va 2026 yil yanvariga qadar Ğazoga dastlabki qöşinlarni joylaştiriş.
AQŞ rasmiysi ta’kidlaşiça, «Xalqaro xavfsizlik kuçi» bu safar «tinçlikparvar kuç» emas, balki «majburiy ijro kuçi» böladi.
ISF bir neçta davlatlar harbiylarini öz içiga oladi va AQŞ prezidenti Donald Tramp raislik qiladigan «Tinçlik kengaşi» bilan hamkorlikda taşkil etiladi. Loyihada Kengaş kamida 2027 yil oxirigaça faoliyat yuritişi nazarda tutilgan.
Rezolyutsiya loyihasiga köra, xalqaro kuçlar — Ğazoning Isroil va Misr bilan çegaralarini qöriqlaş, fuqarolar va humanitar yölaklarning xavfsizligini ta’minlaş, Hamasni qurolsizlantiriş va Ğazoda yangi politsiyani tayyorlaş kabi vazifalarni bajaradi.
Axios ma’lumotiga köra, Indoneziya, Ozarboyjon, Misr va Turkiya öz qöşinlarini yuborişga tayyorlik bildirgan. Kuçlarning taşkil etilişi va faoliyati «Misr va Isroil bilan yaqin maslahatlaşuv hamda hamkorlikda» amalga oşiriladi.
Rossiya–Ukraina uruşi
Bloomberg manbalariga köra, şu kunlarda Buyuk Britaniya Ukrainaga yana bir neçta «Storm Shadow» raketalarini topşirgan. Bu Kiyevga Rossiya hududiga uzoq masofali zarbalar kampaniyasini davom ettiriş imkonini beradi.
Kiyevga aniq qança raketa yetkazilgani ma’lum emas, ammo yangi yetkazib berişlar Ukrainani butun qiş mavsumida ta’minlaş uçun möljallangan. London bu davrda Rossiya hujumlarini kuçaytirişidan xavotirda.
Mavzuga oid
Buyuk Britaniya ilk bor 2023 yilda Kiyevga uşbu qanotli raketalarini bergandi. Ukraina ularni Rossiya hududidagi harbiy nişonlarga qarşi ilk bor 2024 yil noyabr oyida işlatgan.
Frontdagi vaziyatga kelsak. Ukraina Boş razvedka boşqarmasi bir neça kun oldin Donetsk oblastining Rossiya qöşinlari qamal qilgan Pokrovsk şahrida harbiy operatsiya ötkazayotganini ma’lum qildi.
Xususan, Ukraina maxsus kuçlari bir neça kun oldin Black Hawk vertolyotida «uşbu strategik şahardagi vaziyatni barqarorlaştiriş uçun» Pokrovskka qöngan.
RF mudofaa vazirligi esa 1 noyabr kuni «vertolyotdan tuşgan 11 kişining barçasi yöq qilindi», deya bayonot berdi. Ukraina OAVlari esa harbiy razvedkadagi manbalariga tayanib, «bu bayonot haqiqatga töğri kelmasligini», hududda barqarorlaştiriş harakatlari davom etayotganini ta’kidladi.
Maldiv orollari dunyoda yoş avlod uçun sigaret çekişni töliq taqiqlagan birinçi mamlakat böldi. Maldiv hukumati 2007 yil 1 yanvardan keyin tuğilgan barça fuqarolar, şu jumladan, turistlarga ham tamaki mahsulotlarini çekiş va sotişni taqiqladi.
Soğliqni saqlaş vazirligi e’lon qilgan bayonotda aytilişiça, endilikda yoş avlod uçun mamlakat hududida tamakidan foydalaniş, uni sotib oliş yoki sotiş qonunga xilof böladi. Vazirlik bu qaror «hukumatning yoşlarni tamakining zararli ta’siridan himoya qiliş borasidagi qat’iy sadoqatini» ifodalagan.
Yangi taqiq «tamaki mahsulotlarining barça turlariga» taalluqlidir va çakana sotuvçilar har bir xaridorning yoşini sotişdan oldin tekşirişga majbur, deya bildirdi mahalliy soğliqni saqlaş vazirligi. Bu çora JSSTning Tamaki bilan kuraşiş böyiça xalqaro konvensiyasidagi davlat majburiyatlariga muvofiqdir.
Ötgan yili Maldiv orollari har qanday yoşdagi şaxslar uçun elektron sigaretalar va vayping mahsulotlarini import qiliş, sotiş, saqlaş, işlatiş yoki tarqatişni ham taqiqlagan edi.
Maldiv orollariga taşrif buyuruvçi turistlar ham yangi qonunga rioya qilişlari şart böladi. «Odamlar Maldiv orollariga çekiş uçun kelmaydi. Ular plyajlar, dengiz, quyoş va toza havo uçun keladi», degan rasmiylar.
Isroil falastinliklar uçun ölim jazosini tiklamoqçi
Isroil parlamenti terrorizm bilan boğliq qotillik uçun sudlangan falastinliklarga ölim jazosini qaytaradigan qonun loyihasini ilgari surmoqda. Huquqni himoya qiliş taşkilotlari ogohlantirişiça, bu çora — irqiy kamsitiş tizimini mustahkamlaydi va xalqaro huquqni buzadi.
Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir tomonidan taklif qilingan qonun qabul qilinsa, bu 1962 yildan beri Isroilda birinçi marta ölim jazosi qöllanişi böladi va ölim jazosiga yetmiş yillik moratoriy bekor böladi.
Amnesty International, Adalah va Human Righs Watch kabi inson huquqlari taşkilotlari qonun loyihasini faqat falastinliklarga taalluqli bölgan «irqiy asoslangan» deb atamoqda.
Ular 2023 yil oktyabr oyidan keyin harbiy sudlarda ayblov hukmlari va qiynoqlar böyiça şikoyatlarga işora qilib, qonun majburiy iqrorlik asosida ölim jazosini qonuniylaştirişidan ogohlantirmoqda.
BMT uşbu taşabbusni Fuqarolik va siyosiy huquqlar töğrisidagi xalqaro pakt va Jyeneva konvensiyalarini buzadigan «regressiv qadam» deb atadi.
Erdöğanning «Turkiya asri»
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdöğan Anqarada ötgan hukumat yiğilişidan söng bayonot berib, «Turkiya asri»ni quriş böyiça işlar mamlakat içida ham, taşqarisida ham davom etayotganini aytdi.
Uning aytişiça, 28 oktyabrda oçilgan zirhli texnika zavodi dunyodagi eng yaxşilaridan.
«Milliy jangovar tankimiz ALTAY qurolli kuçlariga topşirildi. Maqsadimiz — 6 yil içida 250 dona tankni armiyaga yetkaziş», dedi u.
Erdöğan, şuningdek, Yevropa yetakçilari bilan bölgan uçraşuvlarda Eurofighter Typhoon qiruvçi samolyotlari yetkazib beriş böyiça şartnoma imzolanganini eslatdi.
«Biz mahalliy loyihalarni tezlaştiramiz: milliy jangovar samolyotimiz KAAN belgilangan muddatda havo kuçlari inventariga kiradi. Şuningdek, Ispaniyaning 45 ta HURJET samolyotini sotib olişi bizning ambitsiyamizni isbotladi», dedi u.
Serbiyalik talabalar namoyişlarni töxtatdi
Serbiyalik talabalar deyarli bir yil davom etgan hukumatga qarşi namoyişlarni töxtatdi. Belgrad, Novi-Sad, Niş va Novi-Pazar universitetlarida darslar 3 noyabr kuni qayta boşlandi, deb xabar berdi davlat Tanjug axborot agentligi.
Talabalar 2024 yil noyabr oyidagi fojiadan söng universitetlar blokadasini boşlagan edi. Öşanda 16 kişi halok bölgan, önlab odamlar yaralandi.
Novi-Sadda 2024 yil 1 noyabr kuni yaqinda ta’mirlangan temiryöl vokzalidagi beton soyabon qulab tuşgan edi. Natijada 6 yoşdan 74 yoşgaça bölgan 16 kişi halok böldi. Fojiadan keyin quriliş vaziri lavozimini egallagan Goran Vesiç iste’fo berdi, keyinroq u va vokzal rekonstruksiyasi bilan boğliq yana 12 nafar şaxs qölga olindi. Biroq hozirgaça ulardan heç biri javobgarlikka tortilmagan.
Vazirning iste’fosi va qölga olişlarga qaramay, mamlakat böylab norozilik tölqini kuçaydi. Serbiya politsiyasi namoyişçilar bilan keskin töqnaşuvlarga kirişdi. Namoyişçilar Novi-Saddagi fojiaga sabab sifatida korrupsiyani, bee’tiborlikni, qurilişda xavfsizlik qoidalariga rioya etmaslikni va hokimiyat tepasidagi mansabdorlar örtasidagi taniş-bilişçilikni körsatdi.
Yanvar oyida noroziliklar fonida Serbiya boş vaziri va Novi-Sadning sobiq meri Miloş Vuçeviç lavozimini tark etişini e’lon qildi.
Serbiya prezidenti 2 noyabr kuni mamlakatda muddatidan oldin parlament saylovlari ötkazilişini va’da qildi. Uning sözlariga köra, saylovlar vakolat muddati tugamasidan, ya’ni 2027 yil dekabrigaça bölib ötadi, aniq sanani esa «tegişli institutlar» belgilaydi.
