Putinning «muhim» topşiriği, AQŞ tarixidagi eng uzun «shutdown» va Pokrovsk xarobalaridagi janglar – kun dayjesti

Bir neça kun avval prezident Donald Tramp Vaşingtonning yadro sinovlariga qaytişini e’lon qilgan edi. Uning sözlariga köra, AQŞda «sayyorani 150 marta portlatişga yetadigan» miqdorda yadro qurollari mavjud.

AQŞ va Xitoy: çiplar masalasida raqobat

Xitoy hukumati yangi yöriqnomani e’lon qildi. Unga köra, davlat mablağlari ajratilgan barça yangi ma’lumot markazlari — Data center loyihalari faqat mahalliy işlab çiqarilgan sun’iy intellekt çiplaridan foydalanişi şart. Bu haqda masalaga yaqin ikki manba Reutersʼga ma’lum qildi.

Sönggi haftalarda Xitoy regulyatorlari 30 foizdan kam qurilgan data-markazlarga örnatilgan barça xorijiy çiplarni olib taşlaş yoki ularni xarid rejasini bekor qilişni buyurgan. Qurilişi ilğor bosqiçda bölgan loyihalar esa alohida tartibda körib çiqiladi, dedi manbalar.

Bu qadam Pekin tomonidan kritik infratuzilmadan xorijiy texnologiyalarni töliq çiqarib taşlaş yölidagi eng qat’iy çora bölişi mumkin.

AQŞ va Xitoy örtasida Nvidia kabi kompaniyalarning ilğor AI çiplariga kiriş masalasi eng katta kelişmovçiliklardan biri bölib qolmoqda. Bu çiplar sun’iy intellektni öqitiş va yuqori hisoblaş quvvatini yaratişda hal qiluvçi ahamiyatga ega.

Qaror – Vaşingtonning eksport çeklovlari va texnologik sanksiyalariga Pekinning javob çoralari sifatida qaralmoqda. AQŞ bu çeklovlarni «Xitoy armiyasi yadro va AI salohiyatini kuçaytiradi» degan xavotir bilan asoslaydi.

AQŞ prezidenti Donald Tramp ötgan hafta Xitoy rahbari bilan uçraşuvdan keyin «biz ularni Nvidia bilan işlaşiga ruxsat beramiz, lekin eng ilğor çiplar darajasida emas», degandi.

Pokrovsk xarobalarida janglar davom etmoqda

Rossiya armiyasi 5 noyabr kuni, uning qöşinlari Pokrovsk şahrining şimoliy qismida oldinga siljiyotgani va şahar ustidan töliq nazoratni qölga kiritişga harakat qilayotganini ma’lum qildi. Ukraina armiyasi esa ruslarning yangi hududlar egallaşiga yöl qöymaslik uçun qattiq jang olib borayotganini bildirdi.

Ukraina — askarlari strategik ahamiyatga ega şarqiy Pokrovsk şahrida oğir vaziyatda ekanini tan olgan. Bu şahar ilgari Ukraina armiyasi uçun muhim transport va logistika markazi bölgan, Rossiya esa uni bir yildan ortiq vaqt davomida qölga kiritişga urinmoqda.

Rossiya bu şaharni Donbass sanoat mintaqasining qolgan 10 foizi hududini egallaş sari yöl deb biladi. Bu mintaqa esa Rossiyaning tört yillik uruşdagi asosiy maqsadlaridan biridir.

Rossiya tomoniga köra, şaharda qurşovda qolgan ukrain askarlarini taslim bölişdan boşqa yöli yöq. Ukraina armiyasi esa askarlari qurşovda qolganini inkor etmoqda. Ularning ta’kidlaşiça, rus askarlarining mustahkam örnaşuviga yöl qöymaslik hamda kengroq hududdagi logistika yöllarini himoya qiliş çoralari körilmoqda.

Tomonlarning uşbu da’volarini jang şaroitlarida tekşiriş imkonsizdir.

Pokrovsk — Ukraina şarqidagi Donetsk viloyatidagi yöl va temiryöl tuguni bölib, uruşdan oldin 60 mingga yaqin aholiga ega edi. Biroq hozir aholining aksariyati qoçgan, barça bolalar evakuatsiya qilingan. Şahar esa vayron bölgan binolar va öpirilib ketgan yöllardan iborat.

Rossiya armiyasi hozir Ukraina hududining 19 foizidan ortiğini — taxminan 116 ming kvadrat kilometrni nazorat qilayotganini bildirgan.

AQŞ tarixidagi eng uzun «shutdown»

AQŞda federal hukumat 1 oktyabrdan buyon faoliyatini töxtatgan, çunki Kongress yangi moliyaviy yil boşlanişidan oldin vaqtinçalik budjetni ma’qullamadi. Natijada federal agentliklar moliyaviy vakolatlarini yöqotdi va öz faoliyatini davom ettira olmayapti.

5 noyabr holatiga köra, hukumat işi töxtaganiga 36 kun böldi. Seşanba kuni Senatda vaqtinçalik budjet loyihasini qabul qiliş böyiça 14 marta ötkazilgan ovoz beriş ham muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

Demokratlar soğliqni saqlaş suğurtasi subsidiyalarini uzaytirişni talab qilmoqda. Respublikaçilar esa heç qanday özgartirişsiz vaqtinçalik budjetni qabul qiliş tarafdori.

Garçi Senatda 100 örindan 53 tasi respublikaçilarga tegişli bölsa ham, budjet kabi qonunlarni ötkaziş uçun ularga demokratlarning yana 7 ta ovozi kerak.

36 kunlik töxtaş davrida AQŞning minglab federal xodimlari maoşsiz ta’tilga çiqarildi, ammo muhim xizmatlar — harbiylar, razvedka, davlat şifoxonalari, aeroportlar va qamoqxonalar işni davom ettirmoqda. Ammo bu xodimlar iş haqi olmayapti, natijada milliy boğlardan tortib oziq-ovqat yordam dasturlarigaça bölgan köplab sohalarda uzilişlar sezilmoqda.

Transport vaziri Şon Daffiga köra, hukumat yopilişi tufayli AQŞ böylab 40 ta aeroportda parvozlar soni 10 foizga qisqartiriladi.

Hozirça hukumat qaçon normal işlaşga qaytişi noma’lum. Kongress budjet idorasining ogohlantirişiça, hozirgi töxtaşning xarajatlari 14 milliard dollarga yetişi mumkin.