RTU MIREAning KB-1 «Axborotni himoya qilish» kafedrasi o‘qituvchisi Vasiliy Shutovga ko‘ra, dipfeyk — bu mashinali o‘qitish mahsuloti bo‘lib, unda neyron tarmoq muayyan insonning minglab tasvirlari va ovoz yozuvlarini o‘rganib, uning raqamli avatarini yaratishni «o‘rganadi». «Firibgarlar ochiq manbalardan — saytlar, ijtimoiy tarmoqlar, turli o‘quv videoyozuvlaridan topgan video, foto va ma’lumotlardan foydalanadi», — deb tushuntirdi Vasiliy Shutov.
Inson internetda o‘zi haqida qanchalik ko‘p raqamli iz qoldirsa, uning dipfeyk-dublyori shunchalik sifatli va ishonarli chiqadi. Sun’iy intellekt modellashtirilgan yuz va ovozni aktyor tanasiga «qo‘yadi» va miya uni haqiqiy tasvir sifatida qabul qiladigan illyuziyani hosil qiladi. «Tasvir va ovoz shunchalik real bo‘lib qolyaptiki, uni oddiy foydalanuvchining haqiqiy yozuvidan ajratib olish ancha qiyin», — deb ogohlantirdi ekspert.
Dipfeyklar qurbonlarining asosiy xatosi — o‘zini «menimcha, meni alday olishmaydi» deb o‘ylashidir. Ko‘pchilik soxta kontentni tasvirdagi “sun’iylik” orqali albatta tanib olishiga ishonadi. Biroq zamonaviy texnologiyalar bu to‘siqni allaqachon yengib o‘tgan. «Texnologiyalar joyida turib qolmayapti va, afsuski, soxta tasvirlar va ovozli xabarlarning sifati ham doimiy ravishda yaxshilanmoqda, shundan dipfeykni aniqlash yanada qiyinlashib bormoqda», — deya ta’kidlaydi Shutov.
Firibgarlarning asosiy quroli — texnologiya ustunligi emas, balki psixologik manipulyatsiya. Ular shunday vaziyat yaratadiki, unda so‘rovning muhimligi va shoshilinchligi (masalan, «yordam ber, davolanish uchun darhol pul kerak») insonning tanqidiy fikrlashini bosib ketadi. Ekranda yaqin kishisining xavotirli qiyofasini ko‘rgan odam hissiyot bilan harakat qiladi, mantiq bilan emas. Firibgarlar ayni ana shu inson omilidan foydalanadi.
Dipfeyklardan himoya — bu bir necha bosqichdan iborat tizim bo‘lib, profilaktikadan boshlanadi. Birinchi qoida — raqamli gigiyena. Ochiq foydalanuvdagi shaxsiy ma’lumotlar hajmini cheklash, ayniqsa kameraga to‘g‘ridan to‘g‘ri qarab gapirayotgan videoyozuvlarni.
Agar pul o‘tkazish so‘ralgan shubhali xabar kelsa, alohida hushyor bo‘lish kerak: «Videoda ko‘zlar tezligiga, ovoz bilan og‘iz harakatining mos kelishiga, shuningdek, yoritish, soyalar va atrofdagi predmetlarga e’tibor bering», — deya maslahat berdi ekspert. Sust yoritilgan, yaxshi chizilmagan ko‘zlar va tishlar, konturlarning xiraligi — bularning barchasi xavfli signal. Tasvirni kattalashtirib, detallarni ko‘rish uchun videotahrir dasturlaridan foydalanish mumkin. Real vaqtda tekshirishning eng ishonchli usuli — qo‘ng‘iroq qilib, firibgarlar ssenariysiga kiritilmagan nazorat savolini berish.
