Yevropa Ittifoqi gaz omborlarining 2025–2026 yillar qish mavsumi boshidagi to‘ldirilganlik darajasi tarixiy me’yorlar bilan solishtirganda shunchalik pastki, u nazariy jihatdan tashvish uyg‘otishi kerak. Biroq bozor tinch holatda: narxlar iste’molchilar uchun «qulay» darajada barqarorlashgan. Ekspertlar ishonch bilan aytishicha, yaqin oylarda ham talab va taklif muvozanatda qoladi. Bunday optimizm qayerdan?
Gas Infrastructure Europe — Yevropa gaz infratuzilmasi operatorlari manfaatlarini ifoda etuvchi assotsiatsiya ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yil 1 dekabr holatiga YeIga a’zo 27 mamlakat gaz omborlari taxminan 75 foizga to‘ldirilgan. Bu ham o‘tgan yilga nisbatan, ham o‘n yillik o‘rtacha ko‘rsatkichlardan past.
2024 yilda YeI gaz omborlari qish boshlanishiga kelib 86 foizgacha to‘ldirilgan edi. So‘nggi o‘n yil uchun o‘rtacha ko‘rsatkich 85 foizni, 2022–2024 yillar davrida esa — Rossiyadan gaz yetkazib berish keskin qisqargani sababli Yevropa gaz bozori tuzilmaviy o‘zgarishlar ko‘rgan bir paytda — taxminan 92 foizni tashkil etgan.
Shunga qaramay, bozorda vaziyat tinch: narxlar barqaror bo‘lib turibdi. Asosiy Yevropa savdo maydoni — TTF'da so‘nggi kunlarda kotirovkalar 1 MVt·soat uchun 30 yevrogacha tushyapti — bu 2021–2022 yillar qish mavsumida, ya’ni Rossiya Ukrainaga to‘liq miqyosdagi hujum boshlashidan oldingi davrga nisbatan ham past.
Bundan tashqari, qolgan qish oylari uchun forvard narxlar ham deyarli shu darajada turibdi — bu esa yaqin oylarda ham talab va taklif mutanosib bo‘lib qolishiga bozor ishonayotganini ko‘rsatadi.
Omborlar nisbatan kamroq to‘ldirilganiga qaramay bozor barqaror qolayotgani, ekspertlar fikricha, Yevropa gaz yetkazib berishning yangi modeliga to‘liq o‘tib bo‘lganini ko‘rsatadi. Bu modelda asosiy rol suyultirilgan tabiiy gaz (STG)ga tegishli — uning importdagi ulushi 2021 yildagi 20 foizdan 2025 yilda 40 foizgacha o‘sgan. Qolgan qismi quvur orqali yetkazib berish hissasiga to‘g‘ri keladi. Katta ulush Norvegiya hissasiga to‘g‘ri kelmoqda, Rossiyaning «Gazprom»i esa hozircha faqat Vengriya va Slovakiyani ta’minlashda davom etmoqda.
STG taklifining jahon bozorida o‘sishi Yevropa bozorining barqarorlashuviga xizmat qilayotgan asosiy omildir, deya ta’kidlaydi DW bilan suhbatda Oksford energetika tadqiqotlari instituti Gaz tadqiqotlari dasturining katta ilmiy xodimi Jyek Sharpls.
So‘nggi yillarda STG yetkazib berishni eng faol oshirgan mamlakat — AQSh. Amerika STG yetkazib berishining Yevropaga importdagi ulushi 50 foizdan oshib ketgan. Sharplsning aytishicha, kelasi mavsumda AQSh kompaniyalari 2025 yilda ishga tushayotgan yangi loyihalar hisobiga bozorga yana sezilarli qo‘shimcha hajmlar olib chiqadi.
