Yevropa Ittifoqi gaz omborlarining 2025–2026 yillar qiş mavsumi boşidagi töldirilganlik darajasi tarixiy me’yorlar bilan soliştirganda şunçalik pastki, u nazariy jihatdan taşviş uyğotişi kerak. Biroq bozor tinç holatda: narxlar iste’molçilar uçun «qulay» darajada barqarorlaşgan. Ekspertlar işonç bilan aytişiça, yaqin oylarda ham talab va taklif muvozanatda qoladi. Bunday optimizm qayerdan?
Gas Infrastructure Europe — Yevropa gaz infratuzilmasi operatorlari manfaatlarini ifoda etuvçi assotsiatsiya ma’lumotlariga köra, 2025 yil 1 dekabr holatiga YeIga a’zo 27 mamlakat gaz omborlari taxminan 75 foizga töldirilgan. Bu ham ötgan yilga nisbatan, ham ön yillik örtaça körsatkiçlardan past.
2024 yilda YeI gaz omborlari qiş boşlanişiga kelib 86 foizgaça töldirilgan edi. Sönggi ön yil uçun örtaça körsatkiç 85 foizni, 2022–2024 yillar davrida esa — Rossiyadan gaz yetkazib beriş keskin qisqargani sababli Yevropa gaz bozori tuzilmaviy özgarişlar körgan bir paytda — taxminan 92 foizni taşkil etgan.
Şunga qaramay, bozorda vaziyat tinç: narxlar barqaror bölib turibdi. Asosiy Yevropa savdo maydoni — TTF'da sönggi kunlarda kotirovkalar 1 MVt·soat uçun 30 yevrogaça tuşyapti — bu 2021–2022 yillar qiş mavsumida, ya’ni Rossiya Ukrainaga töliq miqyosdagi hujum boşlaşidan oldingi davrga nisbatan ham past.
Bundan taşqari, qolgan qiş oylari uçun forvard narxlar ham deyarli şu darajada turibdi — bu esa yaqin oylarda ham talab va taklif mutanosib bölib qolişiga bozor işonayotganini körsatadi.
Omborlar nisbatan kamroq töldirilganiga qaramay bozor barqaror qolayotgani, ekspertlar fikriça, Yevropa gaz yetkazib berişning yangi modeliga töliq ötib bölganini körsatadi. Bu modelda asosiy rol suyultirilgan tabiiy gaz (STG)ga tegişli — uning importdagi uluşi 2021 yildagi 20 foizdan 2025 yilda 40 foizgaça ösgan. Qolgan qismi quvur orqali yetkazib beriş hissasiga töğri keladi. Katta uluş Norvegiya hissasiga töğri kelmoqda, Rossiyaning «Gazprom»i esa hozirça faqat Vengriya va Slovakiyani ta’minlaşda davom etmoqda.
STG taklifining jahon bozorida ösişi Yevropa bozorining barqarorlaşuviga xizmat qilayotgan asosiy omildir, deya ta’kidlaydi DW bilan suhbatda Oksford energetika tadqiqotlari instituti Gaz tadqiqotlari dasturining katta ilmiy xodimi Jyek Şarpls.
Sönggi yillarda STG yetkazib berişni eng faol oşirgan mamlakat — AQŞ. Amerika STG yetkazib berişining Yevropaga importdagi uluşi 50 foizdan oşib ketgan. Şarplsning aytişiça, kelasi mavsumda AQŞ kompaniyalari 2025 yilda işga tuşayotgan yangi loyihalar hisobiga bozorga yana sezilarli qöşimça hajmlar olib çiqadi.
