Suriyada hokimiyat almashganiga bir yil bo‘larkan, mamlakatda qanday real o‘zgarishlar ro‘y bergani va kelajakdan nimalar kutilayotgani muhokamalar markazida bo‘lishi tabiiy. Damashq diplomatik faollikni davom ettiryapti, boshqa tomondan esa ichki barqarorlik hamon zaif holatda. Mavzu yuzasidan Kun.uz'ning “Geosiyosat” dasturida siyosatshunoslar Bektosh Berdiyev va Hamza Boltayev so‘z yuritdi.
— Suriyada hokimiyat o‘zgarganiga bir yil bo‘ldi. Nimalar o‘zgardi va qanday kutilmalar bor?
Bektosh Berdiyev: Bir yil ichida tub iqtisodiy burilishlar qilish deyarli imkonsiz. Shunga qaramay, Suriyada ijobiy o‘zgarishlarning dastlabki belgilari ko‘rina boshladi. Xususan, mamlakatni tiklashga sarmoya kiritish bo‘yicha donor davlatlarning faolligi ortmoqda. Qatar, Saudiya Arabistoni kabi Yaqin Sharq mamlakatlari, shuningdek AQSh va Yevropa davlatlari Suriyani qayta tiklashda ishtirok etishga tayyorligini bildirmoqda.
Eng muhim yutuqlardan biri – sanksiyalarning bosqichma-bosqich bekor qilinayotganidir. Ilgari Bashar Asad hokimiyatiga nisbatan joriy etilgan iqtisodiy, siyosiy va moliyaviy cheklovlar Ahmad ash-Shar’a davrining bir yilida sezilarli darajada yumshatildi. Bu esa Suriyaning tiklanishi uchun real imkoniyatlar yaratmoqda.
Tashqi siyosatda ham muhim siljishlar bor. Suriya mintaqaviy maydonda yana jozibadorlik kasb eta boshladi. Prezident ash-Shar’a Saudiya Arabistoni valiahd shahzodasi, Qatar amiri, Turkiya prezidenti va boshqa mintaqaviy yetakchilar bilan uchrashuvlar o‘tkazdi. Shuningdek, Islom hamkorlik tashkiloti va Arab davlatlari ligasi doirasida diplomatik faollik kuchaydi. Eng e’tiborli voqealardan biri – ash-Shar’aning AQShga tashrifi va Donald Tramp bilan uchrashuvidir. Bu voqea Suriya masalasiga nisbatan xalqaro munosabatlar yumshayotganini ko‘rsatdi. Bundan tashqari, Damashqning Yevropa bilan ikki tomonlama aloqalari ham tiklanyapti. Biroq Isroil bilan munosabatlar hozircha keskinligicha qolmoqda. Isroil Suriyaning ichki hududlariga zarbalar berishda davom etmoqda. Jo‘lan tepaliklaridagi strategik hududlar Isroil nazorati ostiga o‘tgani Damashq uchun jiddiy xavf tug‘dirmoqda. G‘arb davlatlarining bu boradagi reaksiyasi esa hozircha sust.
Ichki siyosatda ham vaziyat murakkab. Suriya tarixan boshqaruvi qiyin bo‘lgan ko‘p millatli va ko‘p konfessiyali davlat hisoblanadi. Arablar, kurdlar, alaviylar, druzlar, shialar, sunniylar, armanlar, xristianlar va boshqa guruhlar o‘rtasidagi ziddiyatlar hali ham saqlanib qolmoqda. Shunga qaramay, ash-Shar’a parlament va hukumatni shakllantirishga erisha oldi. Hukumat tarkibiga turli millat va konfessiya vakillari, shuningdek ayollar ham jalb qilindi. Bu ichki muvozanatni saqlashga qaratilgan muhim siyosiy qadam bo‘ldi.
