Ötgan yil ma’lumotlariga asoslangan infografika tabiiy gaz qazib oliş böyiça eng yirik 10 ta mamlakatni körsatadi va energiya xavfsizligi, geosiyosat hamda iqlim siyosati masalalari bir-biri bilan çambarças boğlanib ketgan davrda bir neçta «energetik oğir vaznli» davlatlar ustunligini ta’kidlaydi.
AQŞ katta farq bilan birinçi örinni egallab turibdi: 2024 yilda u 1,03 trillion kubometrdan sal köproq tabiiy gaz qazib olgan. Energetika instituti tayyorlagan Statistical Review of World Energy ma’lumotlariga köra, AQŞda qazib oliş ösişi hanuz asosan slanets gazi va ilğor qazib çiqariş texnologiyalari hisobiga ta’minlanmoqda.
Aynan şu işlab çiqariş quvvati mamlakatga suyultirilgan tabiiy gaz (STG) böyiça dunyodagi eng yirik eksportyor maqomini mustahkamlaş imkonini berdi. Ayniqsa Yevropaga yetkazib berişlar muhim: u yerda davlatlar Ukrainada uruş boşlanganidan keyin Rossiyadan keladigan ta’minotlarga muqobil variantlarni faol qidirmoqda.
Rossiya, taxminan 630 milliard kubometr qazib oliş hajmi bilan, sanksiyalar va Yevropaga yetkazib berişlar qisqarganiga qaramay, jahon gaz bozoridagi asosiy öyinçilardan biri bölib qolmoqda. Energetika instituti ma’lumotlari Moskva eksportni tobora köproq Osiyo bozorlariga qayta yönaltirayotgani va STG işlab çiqariş quvvatlarini oşirayotganini körsatadi. Bu orqali u global energetik savdodagi ta’sirini saqlab qolişga intilmoqda.
Taxminan 263 va 248 milliard kubometr qazib olayotgan Eron va Xitoy esa turli çaqiriqlar va ustuvorliklarni namoyon qilmoqda. Eron gaz sohasi sanksiyalar va infratuzilma muammolari bilan çeklangan, Xitoyda esa qazib olişning ösişi Pekinning geosiyosiy raqobat keskinlaşayotgan şaroitda energetik mustaqillikka intiliş yölini aks ettiradi.
Birinçi önlikdagi qolgan örinlarni Kanada, Qatar, Avstraliya, Saudiya Arabistoni, Norvegiya va Jazoir egallaydi. Qatar va Avstraliya STGning jahon bozoridagi hal qiluvçi roli bilan ajralib turadi — ayniqsa Osiyo va Yevropaga yetkazib berişlarda. Norvegiya esa Rossiya ta’minoti qisqarganidan keyin Yevropaga quvur orqali gaz yetkazib beruvçi eng işonçli mamlakatga aylandi. Jazoir Yevropa janubi davlatlarini gaz bilan ta’minlaşda muhim rol öynaşda davom etmoqda.
Bu ma’lumotlar 2025 yilda — energetik kelajak haqidagi global bahslar kuçayayotgan şaroitda alohida ahamiyat kasb etadi. Qayta tiklanuvçi energiya manbalariga investitsiyalar jadallaşayotganiga qaramay, Energetika instituti ta’kidlaşiça, tabiiy gaz hanuz elektr energetikasi va sanoat uçun keng miqyosda «ötiş yonilğisi» sifatida körilmoqda.
