Venesuela–AQŞ: geografik taqdir va yolğiz qolgan Maduro | “Geosiyosat”

Rossiya esa mutlaqo boşqa holatda. Ukraina uruşi boşlanganidan buyon Moskva strategik imkoniyatlarini keskin yöqotdi. Bir paytlar, 2015–2016 yillarda Başar Asad rejimini saqlab qolgan Rossiya bu safar Suriyadagi ta’sirini ham yöqota boşladi. Asad hokimiyatdan ketgan paytda Moskva amalda heç qanday ta’sir körsata olmadi, çunki barça resurslar Ukraina frontiga yönaltirilgan edi. Qariyb tört yildan beri davom etayotgan uruş Rossiyani holdan toydirdi. Sönggi bir yil içida Rossiya Ukraina hududining hatto 1 foizini ham egallay olmadi – real körsatkiç 0,7 foizdan ham kam.

Bu esa Moskvaning yangi geosiyosiy frontlar oçiş imkoniyati yöqligini körsatadi. Xulosa şuki, Rossiyada imkoniyat yöq, Xitoyda esa hozirça xohiş yöq. Rossiya Ukraina bilan band, Xitoy esa uzoq muddatli strategik loyihalariga e’tibor qaratgan. Şu bois, bugungi global öyin maydonida ularning har biri mutlaqo boşqa vazn va boşqa rol bilan harakat qilmoqda.

Farhod Karimov: Bu masalada ikki xil ssenariyni köriş mumkin. Birinçisi – haqiqatga eng yaqin variant. Xitoyning öz hududidan taşqarida atigi bitta harbiy bazasi bor, u ham Jibutida joylaşgan. Şu sababli Xitoyning Venesuelagaça harbiy kuç yetkazişi – texnik va jismoniy jihatdan deyarli imkonsiz. Hatto bitta harbiy samolyot ham okean oşib borişi uçun yölda bir neça marta töxtab, yonilği quyiş talab etiladi.

Bundan taşqari, sentabrdan buyon Amerika Qöşma Ştatlarining aviataşuvçi kemalari va harbiy floti mintaqada muntazam navbatçilik qilmoqda. Bunday şaroitda Xitoy yoki Rossiyaning bu hududga yaqinlaşiş imkoniyati juda çeklangan. Rossiya ham patrullar kuçaytirilişidan oldin Venesuela qirğoqlariga ayrim havo hujumidan mudofaa tizimlarini yetkazib berişga ulgurgandi. Ammo bu qurollarning öq-dorilari, zaxiralari va ularni işlatiş imkoniyatlari borasida na Venesuela va na Kolumbiya aniq javoblar ololdi.

Amerika esa butun Lotin Amerikasi va unga tutaş hududlarda 500 dan ortiq harbiy bazaga ega. Ayniqsa Janubiy-Şarqiy Osiyo va Janubiy Amerika mintaqasi AQŞ harbiy infratuzilmasi bilan töliq qamrab olingan. Xitoy hatto öz sohillaridan bemalol çiqib keta olmaydi: AQŞning Yaponiya, Janubiy Koreya va şu atrofdagi boşqa davlatlardagi bazalari Xitoy harbiy kemalarining harakatini doimiy nazoratda uşlab turadi.

Şunday şaroitda Xitoyning Venesuelagaça harbiy kuç yetkaziş ehtimoli deyarli nolga teng. Demak, Xitoy bu jarayonga oçiqçasiga aralaşmadi.

Ikkinçi muhim omil – manfaat masalasi. Tramp oçiq aytdi: Xitoy neftdan uzilib qolmaydi, AQŞ zarurat bölsa, neft yetkazib berişda davom etadi. Bu signal nafaqat Xitoyga, balki Hindistonga ham yönaltirilgan edi. Ya’ni Xitoy Rossiya neftiga qaram bölib qolmasligi uçun muqobil variantlar borligi körsatildi.

Maduro Rossiya va Xitoyga bir neça bor murojaat qilgan bölsa-da, aniq yordam olmadi. Hatto Trampdan heç bölmaganda öziga yaqin yuz nafar odamning mamlakatdan çiqib ketişiga ruxsat söragan, ammo bu iltimos ham rad etilgan edi. Jarayon sekin-asta şu yakuniy holatga olib keldi. Rossiyaning imkoniyatlari esa bundan ham çeklangan. Moskva AQŞga yaqin hududda yana bir tayanç nuqtani yöqotişni istamaydi. Avval Kuba şunday rol öynagan bölsa, Venesuela ham muhim strategik nuqta edi. Uning yöqotilişi Rossiya uçun jiddiy geosiyosiy zarba böladi.

Şu bois, kelgusida Rossiya va Xitoy e’tiborni Braziliyaga qaratişi ehtimoli yuqori. Biroq geografik omil hal qiluvçi bölib qoladi: Braziliya uzoqdagi Xitoy va Rossiyadan köra, yaqin mintaqaviy va iqtisodiy manfaatlarni ustun qöyişi ehtimoli katta. Janubiy Amerika davlatlari esa ehtimol tez orada favqulodda yiğiliş ötkazib, Venesueladagi vaziyat böyiça umumiy pozitsiyani belgilaydi. Maqsad – fuqarolar uruşiga yöl qöymasdan, hokimiyat almaşuvini imkon qadar uruşlarsiz amalga oşiriş.

Suhbatni töliq YouTube platformasida tomoşa qiliş mumkin.

NormuhammadAli Abdurahmonov suhbatlaşdi.