«Grenlandiya – bizniki!» – Tramp Davosda nimalar dedi?
|19:57 / 22.01.202613 1319 min
AQŞ prezidenti Donald Tramp Davosdagi iqtisodiy forumda çiqiş qildi. Kutilganidek, uning nutqining katta qismi Grenlandiya mavzusiga bağişlandi – u mazkur «muz parçasi» AQŞning bir qismiga aylanişi kerakligini ta’kidladi. Şuningdek, Tramp Ukraina böyiça tinçlik kelişuvi tuziş zarurligi, AQŞning NATO mavjudligidagi hissasi kattaligi hamda öz ma’muriyatining köp sonli yutuqlari haqida sözlagan.
Foto: Markus Schreiber / AP / Scanpix / LETAFoto: Markus Schreiber / AP / Scanpix / LETA
Öziga tegişli Air Force One samolyoti bortida aniqlangan nosozlik tufayli Tramp Şveytsariyaga rejalaştirilganidan keyinroq yetib keldi. Layner havoga kötarilganidan köp vaqt ötmasdan Sent-Endryus bazasiga qaytdi, u yerda Tramp va uning jamoasi boşqa samolyotga ötkazildi.
Şunga qaramay, Trampning forumdagi çiqişi öz vaqtida boşlandi. U öz nutqini Amerikaning oldingi ma’muriyatini tanqid qiliş bilan boşladi.
U demokratlar AQŞni iqtisodiy jihatdan ham, xalqaro maydondagi nufuz jihatidan ham kuçsizlantirganini aytdi, ammo, özining aytişiça, u va uning jamoasi vaziyatni önglaşga erişgan. «Iqtisodiyotimiz gullab-yaşnamoqda», – degan u.
Trampning fikriça, Yevropa qit’asi, aksinça, rivojlanişning notöğri yölini tanlagan. «Men Yevropani sevaman, u ham taraqqiy etişini xohlayman, ammo ular notöğri yönalişda harakatlanmoqda», – deydi Tramp.
«Bu bizning hudud»
Yevropani tanqid qilarkan, Tramp kutilganidek, öz nutqidagi asosiy mavzuga ötdi – bu AQŞning Daniya qirolligi tarkibiga kiruvçi Grenlandiya oroliga da’vosi bilan boğliq.
Tramp uşbu orolda Daniya mavjudligining «heç qanday asorati yöqligi»ni aytdi va faqatgina AQŞ «uşbu ulkan muz bölagini» himoya qila olişi va rivojlantirişini ta’kidladi.
Gap şundaki, heç qanday millat yoki millatlar guruhi Grenlandiyani AQŞ darajasida himoya qilişga hatto yaqin kela olmaydi. Biz buyuk davlatmiz, odamlar öylaganidan ham köra qudratliroqmiz.
Ikkinçi jahon uruşi vaqtida biz Daniya Germaniyaning kuçli zarbasiga doş bera olmasdan olti soatlik janglardan keyin qulaganiga va na özini, na Grenlandiyani himoya qila olmaganiga guvoh bölganmiz.
Şuning uçun Qöşma Ştatlar vaziyatga aralaşişga majbur bölgan, biz aralaşişimiz kerakligini his qilganmiz. Biz Daniya uçun jang qilganmiz, biz uni Daniya uçun qutqarib qoliş uçun jang qilganmiz. Katta, ajoyib muz bölagini. Uni yer deb ataş ham qiyin, u ulkan muz bölagi.
Biz özimiz ğalaba qozongan uruşdan keyin esa... biz raqibni tor-mor keltirganmiz, agar biz bölmaganimizda, barçangiz nemisça va yaponça gaplaşib yurgan bölardinglar... uruşdan keyin biz uni Daniyaga qaytardik. Bu esa biz tomondan qilingan katta ahmoqlik edi. Ammo biz şunday qilganmiz, biz uni qaytarib berganmiz.
Ammo endi ular noşukrlik qilişmoqda...
Endi bizning mamlakat va butun dunyo raketalar, yadroviy qurollar tufayli avvalgilariga qaraganda ança kattaroq xavf bilan töqnaşmoqda.
Mavzuga oid
Bu Ğarbiy yarimşarning şimoliy çegarasidagi himoyalanmagan ulkan orol aslida Şimoliy Amerikaning bir qismidir. Bu bizning hudud. Şuning uçun u Qöşma Ştatlar milliy xavfsizligi uçun muhim ahamiyatga ega.
Va aynan şuning uçun men Grenlandiya Qöşma Ştatlar tomonidan sotib olinişini yana bir bor muhokama qiliş uçun zudlik bilan muzokaralar olib borişga intilaman, butun tariximiz davomida biz boşqa köplab hududlarni ham şunday qölga kiritganmiz.
Tramp Grenlandiyani sotib oliş böyiça muzokaralarning «heç qanday yomon joyi yöqligi»ni ta’kidlagan.
U şuningdek, AQŞ agar özi istasa, kuç işlatiş orqali barça narsani qölga kirita olişi, ammo kuç işlatişni xohlamasligini aytgan.
«Men hozir sörayotgan yagona narsa – Grenlandiya. Bu kiçik iltimos. Siz „ha“ deyişingiz mumkin va biz sizdan juda minnatdor bölamiz. Yoki siz „yöq“ deyişingiz mumkin va biz buni eslab olamiz», – degan u.
Tramp öz «iltimosi» AQŞ NATO uçun qilayotgan işlar oldida «arzimas» darajada ekanini iddao qilgan.
«Biz dunyoni himoya qiliş uçun muz parçasini sörayapmiz, ular esa uni bizga berişmayapti», – deya şikoyat qilgan AQŞ prezidenti.
Şu bilan birga, öz nutqi davomida Tramp bir neça bor Grenlandiyani Islandiya bilan çalkaştirib yuborgan.
Tramp muntazam ravişda Grenlandiya AQŞning bir qismiga aylanişi kerakligini ta’kidlab, buni xavfsizlik nuqtayi nazaridan hamda Rossiya va Xitoyning tahdidi bilan izohlaydi. Holbuki, Moskva ham, Pekin ham bunday niyati borligiga oşkora işora qilmagan.
Tramp Grenlandiya AQŞ xavfsizligi uçun muhim ahamiyatga egaligi, çunki orolning Şimoliy Amerika va Arktika örtasida joylaşgani uni raketa hujumlari sodir bölganda erta ogohlantiriş tizimlarini joylaştiriş va mintaqadagi kemalar qatnovini kuzatiş uçun qulay qilişini ta’kidlaydi.
Biroq, Daniya bilan mavjud kelişuvlarga köra, AQŞ şusiz ham Grenlandiyada çeklanmagan miqdorda qöşin joylaştiriş huquqiga ega.
Agar Putin va Zelenskiy kelişuv tuzmasa, «ahmoq bölişadi»
AQŞning NATOga qöşgan hissasi haqida gapirarkan, Tramp alyans Ukrainada uruşni töxtatişga yordam berişi zarurligini ta’kidlagan.
«Ular bu uruşni töxtatişlari kerak, çunki juda köp odamlar nobud bölmoqda, behuda nobud bölişmoqda», – degan u va AQŞ bu masalada NATO va Yevropaga yordam berişini qöşimça qilgan.
Şu bilan birga, u yana bir bor Vaşington sörayotgan yagona narsa – şunçaki «muz parçasi» ekanini eslatgan.
Tramp Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy ham, Rossiya prezidenti Vladimir Putin ham qariyb tört yildan buyon davom etayotgan uruşga yakun yasaşni istaşini ta’kidlagan.
«Men bilaman, ular ahmoq emas. Ammo ular buni qilmasa [kelişuv tuzmasa], unda ahmoq bölib çiqişadi. Heç kimni xafa qilişni istamayman, ammo bu kelişuvni tuziş vaqti keldi», – deydi u.
Tramp tez orada Zelenskiy bilan uçraşuv rejalaştirilganini ham ma’lum qilgan. Avvalroq Ukraina rahbari kun tartibidagi asosiy masala Ukraina emas, Grenlandiya bölişi kutilayotgani sababli Davosga borişiga işonçi komil emasligini aytgandi.
Çorşanba kuni ertalab NATO boş kotibi Mark Ryutte jahon yetakçilarini AQŞ bosimiga böysunmaslikka va asosiy e’tiborni Ukrainani Rossiya tajovuzidan himoya qilişga qaratmaslikka çaqirdi.
OAV manbalariga köra, Trampning Zelenskiy bilan uçraşuvi çorşanba kuni emas, balki payşanba, 22 yanvar kuni bölib ötadi. Axios naşri suhbatdoşi bu AQŞning maxsus vakili Stiv Uitkoff va Trampning kuyovi Jared Kuşner Putin bilan muzokaralar ötkaziş uçun Moskvaga borişi arafasida sodir bölişiga e’tibor qaratgan.
«AQŞ butun dunyoni subsidiyalamoqçi emas»
Tramp savol-javoblar çoğida tarif siyosatidagi muvaffaqiyatlari haqida ham gapirdi.
Uning sözlariga köra, bu qadamlar amerikaliklar mahsulotlardan boşqa ba’zi mamlakatlar kabi önlab marta ortiqça tölov qilmasdan foydalanişini ta’minlaşga qaratilgan.
U Fransiya prezidenti Emmanuel Makron bilan suhbatlaridan birida agar Makron Trampning dori-darmon narxlari böyiça talablariga rozi bölmasa, fransuz tovarlariga boj joriy etiş bilan tahdid qilganini esladi.
«AQŞ butun dunyoni subsidiyalamoqçi emas. Biz dunyodagi eng arzon narxda tölaymiz», – degan Tramp.
Trampning fikriça, uning tarif siyosati tufayli dori-darmonlar narxi hamma joyda arzonlaşadi: «Tariflarsiz men buni qila olmasdim».
U özining AQŞ prezidenti etib saylanişi tufayli «yangi yaşil firibgarlik»dan qutulib qolişganini aytgan.
Uning sözlariga köra, neft narxi oşişiga aynan avvalgi ma’muriyatning «yaşil siyosati» sabab bölgan.
Tramp uning prezidentligi davrida neft va gaz qazib oliş hajmi oşganini aytdi, şuningdek, AQŞ Venesueladan 50 million barrel neftni «musodara qilgani» haqida gapirdi.
