Navalniy qanday o‘ldirilgani ma’lum bo‘ldi. U epibatidindan zaharlangan

Rossiya muxolifati yetakchisi va Vladimir Putinning asosiy muxolifi Aleksey Navalniy ikki yil oldin qamoqxonada vafot etgandi. U 2022 yilda «Novichok» bilan zaharlanganidan keyin Germaniyada davolanib qaytganida qo‘lga olingandi. Rossiya rasmiylari o‘sha zaharlanishga aloqadorligini rad etgan, shuningdek, Navalniy qamoqxonada tabiiy sabablarga ko‘ra vafot etganini ma’lum qilgan.

So‘nggi xabarlarga ko‘ra, qamoqxonadagi o‘limdan keyin uning oilasi xorijga olib chiqishga muvaffaq bo‘lgan biomateriallarda epibatidin moddasi topilgan.

The Insider nashri yozishicha, biomateriallarni o‘rgangan bir necha laboratoriya ekspertlari bir-biridan mustaqil ravishda shunday xulosaga kelishgan. Ular bir vaqtning o‘zida beshta mamlakatda – Buyuk Britaniya, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya va Niderlandiyada o‘rganildi.

Epibatidin – Janubiy Amerikadagi zaharli qurbaqalar (Epipedobates tricolor) terisidan ajralib chiquvchi toksin bo‘lib, u Rossiyada ochiq tabiatda uchramaydi.

U 1974 yilda kashf etilgan neyrotoksin, lekin tuzilishi faqat 1992 yilga kelib to‘liq o‘rganilgan. Modda og‘riq qoldiruvchi ta’sirga ega bo‘lgani tufayli (shu bilan birga, o‘rgatib qo‘yish xususiyati bo‘lmagan) olimlar uzoq vaqt davomida epibatidin asosida og‘riq qoldiruvchi vosita ishlab chiqarishga harakat qilishadi, ammo moddaning xavfsiz dozasini aniqlashning imkoni bo‘lmaydi.

Sichqonlarda o‘tkazilgan tajribaga ko‘ra, epibatidin yuqori qon bosimi, nafas olish tizimidagi falajlik, tutqanoq hamda komani keltirib chiqaradi va oxir-oqibat o‘limga olib keladi.

Siyosatchining bevasi Yuliya Navalnaya Yevropa davlatlariga haqiqatni ochib bergani uchun minnatdorchilik bildirdi.

«Birinchi kundanoq erim zaharlanganiga ishonchim komil edi, ammo endi buning isboti bor: Putin Alekseyni kimyoviy qurol bilan o‘ldirgan. Men Yevropa davlatlaridan ikki yil davomida olib borilgan mashaqqatli mehnat va haqiqatni ochib berganlari uchun minnatdorman. Vladimir Putin – qotil. U barcha jinoyatlari uchun jazosini olishi kerak», – deb yozdi Yuliya Navalnaya 14 fevral kuni X ijtimoiy tarmog‘ida ekspertlarning xulosalariga izoh berarkan.

Navalniy tomonidan asos solingan Korrupsiyaga qarshi kurash fondi rahbari Mariya Pevchix «zahar hech qanday tasodifiy yo‘l bilan Qutb doirasi ortidagi qishloqda joylashgan koloniyadagi hibsxona kamerasiga borib qolishi mumkin emasligi»ni ta’kidladi. «Zahar u yerga Vladimir Putinning buyrug‘i bilan borgan», – dedi u.

Buyuk Britaniya, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya va Niderlandiya Aleksey Navalniyning epibatidin bilan zaharlangani haqida qo‘shma bayonot e’lon qildi – va Moskvani Kimyoviy qurol to‘g‘risidagi konvensiyani buzishda aybladi. «Navalniy qamoqxonada vafot etdi. Bu Rossiyada unga bu zaharni yuborish uchun vosita, motivlar va imkoniyat borligini anglatadi», – deyiladi bayonotda.

Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri Ivett Kuper Myunxen xavfsizlik konferensiyasida qamoqxonada Navalniyni faqat Rossiya hukumati zaharlashi mumkin bo‘lganini aytdi.

Koloniyadagi o‘lim

Aleksey Navalniy 2024 yil 16 fevralda koloniyada vafot etgandi. Rossiya Tergov qo‘mitasi siyosatchini «kasalliklar kombinatsiyasi»dan vafot etgan deb hisoblagan.

Ammo Navalniyning oilasi va safdoshlari boshidanoq u o‘ldirilganini aytishgan va bunda Rossiya prezidenti Vladimir Putinni ayblashgan. Rossiya tergovchilari siyosatchining o‘limi bo‘yicha jinoiy ish qo‘zg‘atishdan bosh tortgan.

2025 yil sentabr oyida Yuliya Navalnaya erining o‘limi bo‘yicha siyosatchining safdoshlari koloniyadagi xodimlarning ko‘rsatmalari asosida aniqlashga muvaffaq bo‘lgan manzarani batafsil tasvirlab bergandi.

Aleksey Navalniy 2021 yil 17 yanvar kuni Germaniyadan Rossiyaga qaytgandi. U pasport nazoratidan o‘tayotganda qo‘lga olindi.

Ko‘p o‘tmay, sud siyosatchiga «Iv Roshe» ishi bo‘yicha shartli jazoni haqiqiy jazo bilan almashtirdi. Keyin Navalniy xayriyalar bilan bog‘liq firibgarlik va sudga hurmatsizlik bilan bog‘liq ishlar bo‘yicha yana to‘qqiz yilga, 2023 yil yozida esa ekstremistik hamjamiyat tuzish ishi bo‘yicha 19 yilga ozodlikdan mahrum etildi.

Yil oxiriga kelib, u Vladimir oblastidagi koloniyadan Yamalo-Nenets avtonom okrugining Xarp posyolkasidagi 3-sonli axloq tuzatish koloniyasiga o‘tkazildi va o‘sha yerda vafot etdi.