Germaniyadagi xavfsizlik konferensiyasi odatdagidan keskinroq ruhda o‘tyapti. Agar o‘tgan yildagi bayonotlar AQSh va Yevropa o‘rtasidagi ishonch masalasi bahs markazida bo‘lgan bo‘lsa, bu safar Yevropaning o‘z xavfsizligini mustaqil ta’minlash masalasi ochiq ko‘tarildi. Ukraina urushi, NATO istiqboli va transatlantik munosabatlar bo‘yicha yangragan nutqlar konferensiyaga keskin siyosiy tus berdi. “Geosiyosatkunuz” sahifasida siyosatshunoslar mazkur sessiyalarda yangragan bayonotlarni muhokama qildi.
62-Myunxen xavfsizlik konferensiyasi qanday nutqlar bilan yodda qolyapti?
Shuhrat Rasul: O‘tgan yilgi sessiyada xavfsizlik masalasidagi asosiy chiqish Amerika vitse-prezidenti Vens tomonidan yangragan edi. U Donald Tramp nomidan Atlantizm konsepsiyasini shubha ostiga olib, Yevropa Ittifoqi rahbariyatini keskin tanqid qilgan. Tanqidning mohiyati shundan iborat ediki, AQSh Yevropani xavfsizlik borasida haddan tashqari qaramlikda aybladi, ichki siyosat, xususan, migratsiya masalasida ham e’tirozlar bildirgan edi. Obrazli aytganda, bu “ajrashish” haqidagi ogohlantirishga o‘xshardi. O‘sha paytda Yevropa tomoni bunday pozitsiyani “xiyonat” sifatida qabul qilib, transatlantik hamkorlikni saqlab qolishga uringan edi. Asosiy maqsad AQShni Yevropa xavfsizlik tizimidan uzoqlashtirmaslik bo‘lgan.
Bu safargi konferensiyada esa kayfiyat o‘zgargandek. Britaniya bosh vaziri Kir Starmer va Germaniya kansleri Fridrix Mers chiqishlarida Yevropa o‘z xavfsizligini mustaqil ta’minlashga qodir bo‘lishi kerakligi ta’kidlandi. Mers iqtisodiy salohiyatni tilga olib, Yevropa Rossiyadan bir necha barobar qudratli ekanini, xavfsizlik masalasida ham mustaqil bo‘lish zarurligini aytdi. Yalpi ichki mahsulotning 5 foizini mudofaa sohasiga yo‘naltirish haqidagi qaror ham shundan dalolat beradi.
Umuman, Yevropa yetakchilari psixologik jihatdan ko‘proq strategik avtonomiyaga tayyordek ko‘rinmoqda. Biroq bu safar AQSh nomidan qatnashgan davlat kotibi Marko Rubio ohangni yumshatdi. Agar Vensning chiqishi keskin va ajralish kayfiyatida bo‘lgan bo‘lsa, Rubio transatlantik ittifoqqa sodiqlikni tasdiqladi. Uning pozitsiyasi shuki, AQSh ajralishni istamaydi, biroq Yevropa xavfsizlik yukining katta qismini o‘z zimmasiga olishi kerak.
Vens va Rubio o‘rtasida uslubiy hamda mafkuraviy farq bor. Vens ko‘proq keskin va tizimga tanqidiy yondashuv bilan ajralib tursa, Rubio uzoq yillik siyosiy tajribaga ega, Respublikachilar partiyasining yetakchi arboblaridan biri sifatida muvozanatliroq pozitsiyani namoyish etdi. AQSh Yevropani o‘z orbitasida saqlab qolishni istaydi, biroq moliyaviy va harbiy yukni tengroq taqsimlash tarafdori.
