Yangi infografika Eron bojxonasi ma’lumotlariga asoslangan bölib, Eron neftining eng yirik xaridorlarini körsatadi. 2024 yilda Eron neft eksportidan 35,76 milliard dollar daromad oldi, biroq bu savdoning katta qismi bozor talabi emas, balki geosiyosiy moslaşuv bilan belgilanadi.
Xitoy yetkazib berişlarning katta uluşini oldi — umumiy eksportning 90 foizidan ortiği, yoki 32,5 milliard dollar. Boşqa mamlakatlar xalqaro sanksiyalar bosimi ostida importni qisqartirgan bir paytda, Xitoy Eron neftini katta hajmlarda sotib olişda davom etdi va şu orqali Tehronning eng asosiy energetik şerigi maqomini mustahkamladi.
Xitoydan taşqari, xaridlari 1 milliard dollardan oşgan yagona mamlakat Suriya böldi: 2024 yilda u taxminan 1,2 milliard dollarlik neft import qildi, bu umumiy eksport hajmining 3,3 foiziga teng. Undan keyin Birlaşgan Arab Amirliklari va Venesuela keladi — mos ravişda 2 foiz va 1,2 foiz. Venesuela misolida energetik hamkorlik Venesuela neftini Eron kondensatiga ayirboşlaş böyiça kelişuvni ham öz içiga oladi — har ikki mamlakat AQŞ sanksiyalari ostida ekani şaroitida.
Sönggi yillarda Eron neftini xarid qiluvçi mamlakatlar röyxati sezilarli darajada qisqardi: sanksiyalar savdo oqimlarining yönalişlarini özgartirdi. 2010 yilda Eron nefti yigirmadan ortiq davlat portlariga yetib borgan, ular orasida Xitoy, Yaponiya, Hindiston, Janubiy Koreya hamda bir qator Yevropa mamlakatlari bölgan. Sanksiyalar eksportni töliq töxtatib qöymadi, ammo uni ança tor doiradagi xaridorlar tomon yönaltirdi.
Bugun Eron “soyadagi flot” deb ataladigan tizimga tayanadi — yangi bayroqlar ostida yuradigan tankerlar va neftini kemadan kemaga (ship-to-ship) köçiriş sxemalari orqali yukning kelib çiqişini yaşiriş va çeklovlarni aylanib ötiş imkoni yaratiladi. Qöşimça rağbatlantiruvçi omil — narx: Eron nefti odatda Brent'ga nisbatan barrel uçun 3–9 dollarlik çegirma bilan sotiladi. Şu bilan birga, uni qazib oliş tannarxi nisbatan past — barrel uçun taxminan 10 dollar atrofida, holbuki Brent narxi taxminan 60 dollar darajasida uşlanib turibdi. Baholaşlarga köra, bunday narx çegirmasi Tehronga har yili bir neça milliard dollar miqdoridagi yöqotilgan tuşumga tuşadi — çeklangan xaridorlar doirasini saqlab qoliş uçun öziga xos “tölov”.
