Geliy bilan to‘ldirilgan aerostatlar elektr energiyasini yerga bog‘lovchi tros-kabel orqali uzatadi, havoda bir necha ming fut balandlikda suzib tura oladi va an’anaviy shamol turbinalariga nisbatan ko‘chma hamda atrof-muhitga kam ta’sir qiluvchi muqobil sifatida taklif etilmoqda.
Bu tashabbusga Pekindagi Tsinxua universiteti boshchilik qilmoqda, u Beijing SAWES Energy Technology Co., Ltd. startapi bilan hamkorlik qilyapti. Loyiha Stratospheric Airborne Wind Energy Systems (SAWES) deb ataladi. Ilk prototip 2024 yil oktyabrda taqdim etilgan, shundan beri modellar hajmi va balandligi ortib borgan. Kompaniyaga ko‘ra, eng so‘nggi model — SAWES Type S2000 havodagi megavatt toifasidagi ilk shamol elektr energiyasi ishlab chiqarish tizimidir. Korxona yana The SAWES Company nomi bilan ham tanilgan.
S2000 yanvar oyida Sichuan viloyatining Ibin shahrida sinovdan o‘tdi, u 2 000 metr (6 600 fut) balandlikka ko‘tarilib, kompaniya tarixida birinchi marta elektr tarmog‘iga muvaffaqiyatli ulandi. Sinov davomida turbina 385 kilovatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqardi — bu AQShdagi o‘rtacha bir uyni taxminan 13 kun elektr bilan ta’minlashga yetarli.
The SAWES Company ma’lum qilishicha, S2000’ning uzunligi 60 metr (197 fut), balandligi va kengligi 40 metr (131 fut) bo‘lib, unga jami quvvati 3 megavatt bo‘lgan 12 ta turbina o‘rnatilgan. Taqqoslash uchun, Xitoyning Dongfang Electric Corporation kompaniyasi ishlab chiqargan dunyodagi eng qudratli shamol turbinasi, xabarlarga ko‘ra, 340 metr (1 115 fut) balandlikka ega va 26 megavatt quvvatni ta’minlaydi.
Loyihada ishtirok etgan Pekin universitetining katta ma’lumotlar bo‘yicha tadqiqotchi professori Tszyansyao Vanning aytishicha, SAWES an’anaviy turbinalarga nisbatan bir qator ekologik ustunliklarga ega.
«Biz an’anaviy shamol turbinalariga qaraganda 90 foizgacha kam material ishlatamiz, ulkan beton poydevorlar yoki po‘lat minoralar kerak bo‘lmaydi, tuproq ekotizimi ham buzilmaydi», dedi u. «Uning vizual va ovozli ta’siri juda kichik... Yer sathida u deyarli ovoz chiqarmaydi va ufq chizig‘ida ancha kamroq ko‘zga tashlanadigan to‘siq hosil qiladi».
Professor Van, shuningdek, havodagi turbinalarni qushlar an’anaviy shamol elektr stansiyalariga nisbatan osonroq chetlab o‘tishi mumkinligini ta’kidladi. Tadqiqotlarga ko‘ra, AQShda shamol turbinalari yiliga 140 mingdan 679 minggacha qushning nobud bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Bu sezilarli ko‘rsatkich bo‘lsa-da, elektr uzatish liniyalari o‘ldiruvchi qushlar soni — o‘nlab millionlardan ancha kam, mushuklar o‘ldirishi mumkin bo‘lgan qushlar soni — ba’zi hisob-kitoblarga ko‘ra 4 milliarddan esa juda kam.
