Zarbalar almaşgan Isroil va «Hizbulloh», Xitoyda etnik ozçilikka doir qonun va Iroqdagi neft tankerlariga hujum – kun dayjesti

Payşanba tongida Livan Soğliqni saqlaş vazirligi Bayrut qirğoğiga berilgan zarba oqibatida kamida sakkiz kişi halok bölganini ma’lum qildi.

Isroil 2 mart kuni «Hizbulloh»ga qarşi keng kölamli hujum boşlagan edi. Bu harakatlar Eron oliy rahnamosining öldirilişi uçun qasos oliş maqsadida «Hizbulloh»ning jangga qöşilişi ortidan boşlangan.

Livan rasmiylariga köra, Isroil zarbalari natijasida Livanda 600 dan ortiq odam halok bölgan va 800 ming kişi öz uyini tark etişga majbur bölgan.

Ispaniya Isroildagi elçisini çaqirib oldi

Seşanba kuni Ispaniya Isroildagi elçisini doimiy ravişda qaytarib oldi. Bu qaror Ispaniya AQŞ va Isroilning Eronga hujumlariga qarşi çiqişi ortidan ikki davlat örtasidagi diplomatik qarama-qarşilik keskinlaşgan bir şaroitda qabul qilindi.

Aslida elçi ötgan yilning sentabr oyida, Isroilning Ğazodagi harbiy amaliyotlari sababli yuzaga kelgan diplomatik nizo fonida çaqirtirilgan edi. Öşanda Ispaniya hukumati öz portlari yoki havo hududi orqali Isroilga qurol taşiydigan samolyot va kemalarning ötişini taqiqlovçi çoralar joriy qilgan. Isroil taşqi işlar vaziri Gidion Saar esa bu harakatni «antisemitizm» deb qoralagandi.

Seşanba kuni Ispaniya özining rasmiy gazetasida elçi lavozimi tugatilgani haqidagi bildirişnomani e’lon qildi. Ispaniya Taşqi işlar vazirligi Tel-Avivdagi elçixonaga yaqin kelajakda muvaqqat işlar vakili rahbarlik qilişini bildirdi.

Isroilning Ispaniyadagi elçixonasi ham hozirda muvaqqat işlar vakili tomonidan boşqarilmoqda. Isroil ötgan yilning may oyida Ispaniyaning Falastin davlatini tan oliş haqidagi qaroriga norozilik sifatida öz elçisini qaytarib olgan.

AQŞ va Isroilning Eronga bergan zarbalaridan söng keskinlik yanada kuçaydi.

Neft tankerlariga hujum: keskinlik kuçaymoqda

Port, dengiz xavfsizligi va xavf-xatarlarni tahlil qiliş kompaniyalarining xabar berişiça, portlovçi moddalar bilan töldirilgan Eron qayiqlari Iroq suvlaridagi ikkita yoqilği tankeriga hujum qilgan. Natijada kemalarda yonğin çiqqan va çorşanba kuni bir nafar ekipaj a’zosi halok bölgan.

Iroq davlat axborot agentligining xabar berişiça, uşbu hujumlardan söng Iroqning neft portlari öz faoliyatini butunlay töxtatgan, ammo tijorat portlari işlaşda davom etmoqda. Qutqaruv guruhlari boşqa dengizçilarni qidirmoqda.

AQŞ va Yevropa bilan boğliq kemalarga qilingan uşbu sönggi hujumlar mojaroning yanada keskinlaşganidan dalolat beradi. Uruş boşlanganidan buyon mintaqada zarba berilgan kemalar soni kamida 16 taga yetdi.

Eron Inqilobiy gvardiyasi Hörmuz böğozidan ötayotgan har qanday kema nişonga olinişi haqida bir neça bor ogohlantirgan edi. Bunda oldinroq Tailand, Yaponiya va Marşall orollari bayroği ostida kemalar nişonga olingan.

Eron tomoni tarqatgan xabarda bu kemalarga «Eron qiruvçilari tomonidan öt oçilgan». Bu Inqilobiy gvardiyaning töğridan töğri töqnaşuvga kirişganidan dalolat berişi mumkin.

Xitoyda etnik ozçiliklarga doir qonun

Xitoy mamlakatdagi 55 ta etnik ozçilik guruhlari örtasida «umumiy» milliy özlikni şakllantiriş töğrisidagi qonunni qabul qilmoqda. Tanqidçilarning ta’kidlaşiça, bu qadam — xan xitoylariga kirmaydigan xalqlarning özligiga yanada putur yetkazadi. Uşbu «birlik»ka qarşi çiqqan har qanday şaxs qonun bilan jazolanadigan separatist deb e’lon qilinişi mumkin.

«Etnik birlik va taraqqiyotni rağbatlantiriş» deb nomlangan mazkur hujjatda mandarin (xitoy tili) maktablarda ta’lim berişning, şuningdek, hukumat va rasmiy iş yuritişning asosiy tili ekani belgilab qöyilgan: barça joylarda unga ustunlik beriladi

Qonun loyihasiga köra, diniy maktablar, guruhlar va ibodatxonalar «dinni xitoylaştiriş yönalişi»ga amal qilişlari şart. Şuningdek, qonun etnik guruhlar örtasida nikohlarni köpaytiriş maqsadida millati, urf-odati yoki diniga köra nikoh tanloviga har qanday aralaşuvni taqiqlaşni közda tutadi.

Tahlilçilarning aytişiça, uşbu qonun ozçilik millatlar uçun assimilyatsiya (singib ketiş) sari taşlangan qadamdir. Xitoy oldindan qilib kelgan işini faqat qonuniylaştirib olmoqda, deydi ekspertlar.

Xitoy, şuningdek, taşqaridan mamlakatga qarşi «etnik birlikka putur yetkazuvçi yoki ayirmaçilikni keltirib çiqaruvçi»larni ham javobgarlikka tortmoqçi.

Xitoyda rasman 56 ta tan olingan etnik guruh mavjud. Etnik ozçilik aholi — tibetliklar, möğullar, manjurlar va uyğurlar Xitoy hududining qariyb yarmini egallagan, tabiiy resurslarga boy bölgan mintaqalarda istiqomat qiladi.

Neftning strategik zaxiralari oçilmoqda

AQŞ energetika vaziri Kris Rayt Erondagi uruş natijasida oşib ketgan neft narxini pasaytiriş maqsadida, mamlakat özining strategik zaxirasidan 172 million barrel neft çiqarişini ma’lum qildi.

Raytning ta’kidlaşiça, uşbu çora — 32 davlatdan iborat Xalqaro energetika agentligi tomonidan kelişilgan jami 400 million barrellik keng kölamli neft çiqariş rejasining bir qismidir.

AQŞ neft zaxiralarini çiqariş keyingi haftadan boşlanadi va barça hajmni yetkazib beriş taxminan 120 kun davom etadi.

Çorşanba kuni prezident Trampdan strategik neft zaxirasining quyi çegarasi haqida söralganda u Vaşington zaxirani «biroz kamaytirişini» aytdi.

Energetika vaziri esa «Qöşma Ştatlar kelgusi yil davomida uşbu strategik zaxiralarni taxminan 200 million barrel ortiği bilan töldiriş çoralarini körib bölganini» bildirdi.

AQŞ va Isroil 28 fevral kuni Eronga qarşi boşlagan uruş butun dunyo böylab moliya va xomaşyo bozorlarini larzaga keltirmoqda.