Tramp g‘alaba e’lon qildi, lekin... – hafta dayjesti

Assalomu alaykum, azizlar. Bugun 15 mart, yakshanba. Bu hafta ham Erondagi urush tugamadi. Forslarning arab davlatlariga hujumi susaydi, lekin baribir urush davom etmoqda. Urush fonida neft narxi ko‘tarildi, Amerika Rossiyaga nisbatan sanksiyalarni yumshatdi, oqibatda Moskva kuniga yuz millionlab dollar qo‘shimcha foyda ko‘ra boshladi. Quyida haftaning shu va boshqa muhim voqealarini birgalikda eslaymiz.

Urush davom etdi

Hafta davomida Erondagi urush davom etdi. Donald Tramp aytganidek, bu davlatda urish mumkin bo‘lgan hech qanday nishon qolmadi. Amerika chindan Eronning harbiy imkoniyatlarini yo‘qqa chiqardi. Buni har kunlik otilayotgan raketalar soni kamayib borayotganidan ham bilish mumkin.

Lekin urush boshlashdan maqsad faqat shu emas, Amerika va Isroil Eronda tuzumni ag‘darmoqchi edi. Lekin bunday bo‘lmadi, eronliklar Xominaiy o‘rniga uning o‘g‘lini rahbarlikka sayladi. Uni ham o‘ldirishsa, katta ehtimol xuddi shu yo‘nalishdagi yana kimdir rahbar bo‘ladi.

Tramp «Amerika urushning ilk soatlaridayoq g‘alaba qozonganini» e’lon qildi, lekin bu gapga amerikaliklar ham ishongani yo‘q. O‘zi bu kimdir yutadigan urush bo‘layotgani yo‘q. Amerika Eronning harbiy qudratini yo‘q qilishi mumkin, lekin bu davlatdagi qarshilik g‘oyasi baribir yo‘qolib qolmadi. Qurollar yo‘q bo‘lgandir, lekin uni yasaydigan injyenerlar bor. Yadro dasturini ham tog‘ ostidagi omborlar emas, odamlar yaratadi. Xullas, Amerika Xominaiy o‘lsa, Eronda barchasi butkul o‘zgarib ketishini kutgandi, lekin Eron ular o‘ylaganidan boshqacha davlat bo‘lib chiqdi.

Razvedka hisoboti

Reuters o‘z manbalariga tayanib Amerika razvedkasining Erondagi urush bo‘yicha xulosalarini e’lon qildi. Unda aytilishicha, razvedka Eronda tuzum qulashining hech qanday alomatlarini ko‘rmagan, hukumat hamon aholi ustidan to‘liq nazoratni saqlab qolgan. Erondagi amaldagi boshqaruv tuzumi qulashi uchun xavf borligi ham aniqlanmagan. Shuningdek, isroillik mulozimlar ham urush Eronda tuzum o‘zgarishiga olib kelmasligini tan olgan.

Futbolchilar xavf ostida

Hafta davomida Avstraliyadagi Osiyo chempionatida qatnashayotgan eronlik ayol futbolchilar mavzusi dunyo muhokamasida bo‘ldi. O‘yinlardan biri boshlanishida eronlik futbolchi qizlar mamlakat madhiyasini kuylamagan. Madhiyada Eron oliy rahbari ulug‘langani, Xominaiy AQSh tomonidan o‘ldirilgani sabab bu hodisa Eronda juda yomon qarshilandi. O‘zi eronlik futbolchilar madhiya kuylamasligi yangilik emas, Qatardagi jahon chempionatida eronlik erkak futbolchilar ham madhiya kuylamagandi. Bu o‘ziga xos jimlik manifesti hisoblanadi.

Qizlar madhiya kuylamagach, Eronga qaytishi xavfli bo‘lib qoldi. AQSh hujumi sabab mamlakatda repressiya karrasiga kuchaygan, qizlarni qanday taqdir kutayotganini hech kim taxmin qilolmasdi.

Vaziyatga AQSh prezidenti Donald Tramp ham aralashdi. U Avstraliya hukumatini qizlar xavfsizligini ta’minlashga chaqirdi. Holatni Avstraliya bosh vaziri shaxsan nazoratga oldi va barcha eronlik futbolchilarga mamlakatda qolishni taklif qildi. Besh futbolchi qiz Avstraliyada qolish istagini bildirgach, ularga darhol viza berilgan. Keyin jamoaning yana ikki vakili qolishni istagan, lekin ulardan biri Eron hukumati vakili bilan gaplashgach, fikridan qaytgan. Aynan uning suhbatidan keyin qizlar qolgan joy oshkor bo‘lgan. Avstraliya politsiyasi tezda viza berilgan qizlarni xavfsiz joyga ko‘chirib, ularni qo‘riqlashni boshlagan.

Neft narxi oshdi

Yaqin Sharqdagi urush sabab jahon bozorida neft narxi ko‘tarilib ketdi. Rolikni yozayotgan vaqtimiz bozorda Brent markali «qora oltin»ning bir bochkasi uchun 103 dollar taklif qilinmoqda. Rossiyaning Urals nefti ham barreli uchun 89 dollargacha qimmatlagan. O‘zi har qanday nostabillik «qora oltin» narxiga ta’sir qiladi. Eron dunyoda eng ko‘p neft qazib oladigan davlatlardan biri ekani vaziyatni yanada qiyinlashtirdi. Tehron sanksiya ostida bo‘lsa ham, har kuni millionlab barrel neftni bozorga chiqarardi.

Yetmaganiga Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini bloklay boshlagani neft tranzitini qiyinlashtirdi. Dunyo neftining katta qismi, xususan, arab nefti aynan shu suvlik orqali jahon bozoriga chiqadi.

Neft narxi ko‘tarilganidan eng ko‘p Rossiya yutdi. Yil boshida Rossiya budjeti tasdiqlanayotganda neft narxi 60 dollar atrofida bo‘lishi hisobga olingan. Hozir ruslar taxmin qilinganidan 30 dollargacha qimmatga neft sotmoqda. Qo‘shimchasiga Amerika Rossiya neftiga sanksiyalarni yumshatdi. Ruslar 12 martgacha tankerga ortilgan neftni sanksiyasiz sotishi mumkin bo‘ldi. Natijada Rossiya neft savdosidan har kuni qo‘shimcha 150 million dollar foyda ko‘rmoqda.

Cheklovlar mart oxirigacha yumshatib turilsa ham, Rossiya neftdan doim ko‘rayotgan foydasiga qo‘shimcha tarzda 5 milliard dollar foyda ko‘rishi mumkin. Iqtisodiy nashrlarning yozishicha, Eronda urush boshlanganidan keyin Rossiya budjetiga neft eksporti bilan bog‘liq 2 milliard dollar qo‘shimcha soliq tushumi qayd etilgan.

Xominaiy qayerda?

Hafta davomida Eron Amerika tomonidan o‘ldirilgan Ali Xominaiy o‘rniga yangi oliy rahbar tanladi. Diniy kengash Ali Xominaiyning o‘g‘li Mujtaba Xominaiyni yangi Eron lideri deb e’lon qildi. U eronliklarga birinchi marta murojaat qilib, «qasos olinishi haqida» gapirdi, lekin nyuans bor: Mujtaba Xominaiyning murojaati faqat yozma ko‘rinishda o‘qib eshittirildi. Uning o‘zi kadrda ko‘rinmadi. Bu esa amerikaliklar «Eronning yangi lideri ham hujumga uchragani haqida» aytgan gaplarini tasdiqlaydi. Tramp yangi lider qayerda ekani noma’lumligini aytdi. Eron tashqi ishlar vazirligi uning yaralanganini tasdiqladi. Avvalroq Tramp «Eron yangi rahbarini Vashington bilan maslahatlashib tayinlamasa, u uzoqqa bormasligini» aytgandi.

Telegram out

Hafta davomida Rossiyada Telegram'ni bloklash boshlandi. YouTube va WhatsApp ortidan endi Telegram ham Rossiya hukumati uchun «xushlanmaydigan tarmoq» deb topildi. Rossiyaliklar Telegram'dagi uzilishlar haqida tobora ko‘p murojaat qilmoqda. Hukumat esa Telegram bloklanishi, hozirgi sekinlashish «ularning sa’y-harakati ekanini» yashirmay aytmoqda. Katta ehtimol aprel oyida Rossiyada Telegram butkul bloklanadi. O‘sha gap, Rossiya o‘zining alohida olamida yashamoqda.

Sirli radiostansiya

Eronda urush boshlanganidan keyin yevropaliklar g‘alati radiostansiya paydo bo‘lganini payqadi. Bu radioda kuniga ikki marta efir beriladi: Eron vaqti bilan tong soat 05:30 da tungi 21:30 da. Efirlar forschada «e’tibor» degan so‘z bilan boshlanadi, keyin raqamlar o‘qib beriladi va yarim soat davom etadi. Ekspertlar AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi shu tariqa Erondagi agentlari bilan aloqa qilmoqda deb hisoblayapti.

28 fevral kuni Eronda urush boshlangach ishga tushgan radiostansiya ko‘p o‘tmay qotib ishlay boshlagan. Katta ehtimol Eron to‘lqinni «bo‘g‘ishga» erishgan, lekin ko‘p o‘tmay stansiyani shunchaki boshqa chastotaga ko‘chirishgan. Eronda internet shundog‘am muammoli narsa, urush boshlangach uni to‘sish kuchaydi va amerikaliklar o‘z agentlari bilan shu tariqa, eskichasiga aloqa qilish yo‘liga o‘tganga o‘xshaydi. Xuddi Ikkinchi jahon urushi davrida nemislar «Enigma» orqali muloqot qilganday. O‘shanda ingliz matematiklar Hitlerning jinoiy buyruqlari berilgan afsonaviy qurilmani buzishga muvaffaq bo‘lgandi, lekin eronliklar buni uddalay olmagan ko‘rinadi.

Aytgancha, Eronda Amerika agentlari borligiga shubha qilmasangiz ham bo‘ladi. Xominaiyning jasadini suratga olib Trampga ko‘rsatishganiga qaraganda, agentlar davlat ichiga juda chuqur kiritilganga o‘xshaydi...