2026 yil 14 mart kuni AQSh prezidenti Donald Trampning buyrug‘i bilan Xark orolidagi o‘n uchta harbiy inshootga hujum qilindi. Xark orolidagi Amerika kuchlarining zarbasi Isroil-Amerika urushida Eronga qarshi urushning yangi bosqichini boshlab berdi. Xo‘sh, nima uchun Xark oroli bugun bunchalik katta e’tiborni tortmoqda?
Xark oroli – Erondagi Fors ko‘rfazida joylashgan kichik marjon oroli bo‘lib, uzunligi 8 km va kengligi 4 km. O‘rta asr geograflari Xarkni marvaridlarga boy joy sifatida tilga olishgan. Mutaxassislar ta’kidlashicha, Xarkning strategik joylashuvi uni turli madaniyat va dinlarga mansub xalqlar uchun birga yashash joyiga aylantirgan. Bu yerda o‘nlab megalitik qabrlar, Abbosiylar xalifaligi va sosoniylar davriga oid qabrlar, sosoniylar zardushtiylik ibodatxonalari va Nestorian cherkovi joylashgan. Shuningdek, u yerda Imomzoda Mir Muhammad Hanafiy maqbarasi, Palmira ibodatxonasi nekropoli va ahamoniylar yozuvining qoldiqlari joylashgan.
Umuman olganda, orol o‘zining fikus va lotus gullari, nafis jayronlari va noyob qushlari bilan shunday ajoyib xazinaki, XIX asrda Xojarlar sulolasi uni Britaniya tahdidlaridan himoya qilish uchun Hirotdan voz kechgan. Bugungi kunda Xark oroli Eron uchun Ho‘rmuz bo‘g‘oziga "kirishni nazorat qilish" strategiyasining asosiy bo‘g‘ini hisoblanadi.
Xark oroli Eronning dengiz orqali neft eksportining taxminan 90-95 foizini tashkil qiladi, bu mamlakatning asosiy daromad manbayi hisoblanadi. Shuning uchun bu hududni egallash islom respublikasiga "iqtisodiy nokaut" keltirishi, Tehronning raqiblariga to‘liq ko‘lamli quruqlik urushiga aralashmasdan shartlarni belgilash imkonini berishi mumkin. Isroil va Qo‘shma Shtatlar tomonidan uzoq kutilgan rejimning qulashini tezlashtirishi, Ho‘rmuz bo‘g‘ozining blokadasini tugatishi hamda Qo‘shma Shtatlarning asosiy global raqobatchisi, Eron neftining deyarli monopol xaridori bo‘lgan Xitoy bilan kelishuvga erishishi mumkin.
Xark oroli egallansa, nima bo‘lishi mumkin?
Aksariyat mutaxassislar kabi AQShdagi tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, orolning egallab olinishi jiddiy xavflarni keltirib chiqaradi. Neft inshootlari vayron qilinishi – Eronning og‘ir iqtisodiy ahvoliga jiddiy putur yetkazadi. Natijada Eronning qattiq reaksiyasiga sabab bo‘ladi, bu esa urushning keskin kuchayishiga olib keladi.
