2026 yil 14 mart kuni AQŞ prezidenti Donald Trampning buyruği bilan Xark orolidagi ön uçta harbiy inşootga hujum qilindi. Xark orolidagi Amerika kuçlarining zarbasi Isroil-Amerika uruşida Eronga qarşi uruşning yangi bosqiçini boşlab berdi. Xöş, nima uçun Xark oroli bugun bunçalik katta e’tiborni tortmoqda?
Xark oroli – Erondagi Fors körfazida joylaşgan kiçik marjon oroli bölib, uzunligi 8 km va kengligi 4 km. Örta asr geograflari Xarkni marvaridlarga boy joy sifatida tilga olişgan. Mutaxassislar ta’kidlaşiça, Xarkning strategik joylaşuvi uni turli madaniyat va dinlarga mansub xalqlar uçun birga yaşaş joyiga aylantirgan. Bu yerda önlab megalitik qabrlar, Abbosiylar xalifaligi va sosoniylar davriga oid qabrlar, sosoniylar zarduştiylik ibodatxonalari va Nestorian çerkovi joylaşgan. Şuningdek, u yerda Imomzoda Mir Muhammad Hanafiy maqbarasi, Palmira ibodatxonasi nekropoli va ahamoniylar yozuvining qoldiqlari joylaşgan.
Umuman olganda, orol özining fikus va lotus gullari, nafis jayronlari va noyob quşlari bilan şunday ajoyib xazinaki, XIX asrda Xojarlar sulolasi uni Britaniya tahdidlaridan himoya qiliş uçun Hirotdan voz keçgan. Bugungi kunda Xark oroli Eron uçun Hörmuz böğoziga "kirişni nazorat qiliş" strategiyasining asosiy böğini hisoblanadi.
Xark oroli Eronning dengiz orqali neft eksportining taxminan 90-95 foizini taşkil qiladi, bu mamlakatning asosiy daromad manbayi hisoblanadi. Şuning uçun bu hududni egallaş islom respublikasiga "iqtisodiy nokaut" keltirişi, Tehronning raqiblariga töliq kölamli quruqlik uruşiga aralaşmasdan şartlarni belgilaş imkonini berişi mumkin. Isroil va Qöşma Ştatlar tomonidan uzoq kutilgan rejimning qulaşini tezlaştirişi, Hörmuz böğozining blokadasini tugatişi hamda Qöşma Ştatlarning asosiy global raqobatçisi, Eron neftining deyarli monopol xaridori bölgan Xitoy bilan kelişuvga erişişi mumkin.
Xark oroli egallansa, nima bölişi mumkin?
Aksariyat mutaxassislar kabi AQŞdagi tadqiqotçilarning fikriga köra, orolning egallab olinişi jiddiy xavflarni keltirib çiqaradi. Neft inşootlari vayron qilinişi – Eronning oğir iqtisodiy ahvoliga jiddiy putur yetkazadi. Natijada Eronning qattiq reaksiyasiga sabab böladi, bu esa uruşning keskin kuçayişiga olib keladi.
