Eronda portlatilgan köprik, Hörmuzni oçiş böyiça koalitsiya va AQŞ boş prokurorini işdan olgan Tramp – kun dayjesti
|19:34 / 03.04.20265 5249 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Tramp Eronga zarbalarni kuçaytirdi
AQŞ va Isroilning qöşma havo hujumi boşlanganidan beri deyarli beş hafta ötgan bölsa-da, Erondagi uruş butun mintaqada tartibsizlikni yoyişda va moliya bozorlarini larzaga keltirişda davom etmoqda.
Donald Tramp sönggi kunlarda öz ritorikasini kuçaytirdi, çunki Eronning yangi rahbarlari bilan vositaçilar orqali olib borilayotgan muzokaralar juda kam siljiş körsatmoqda.
«AQŞ harbiylari Eronda qolgan narsalarni yöq qilişni hali boşlagani ham yöq. Navbatda köpriklar, keyin esa elektr stansiyalari», deb yozdi Tramp payşanba kuni keçqurun. Şuningdek, u Eron rahbariyati «nima qiliş kerakligini biladi va buni TEZDA amalga oşirişi kerak!» deb qöşimça qildi.
Tramp avvalroq AQŞ Tehron va Karaj örtasida yangi qurilgan köprikni bombardimon qilayotgani aks etgan videoni e’lon qilgan edi. Uşbu B1 köprigi şu yili oçilişi rejalaştirilgan edi. Eron ma’lumotlariga köra, AQŞ hujumi oqibatida 8 kişi halok bölgan va 95 kişi yaralangan.
«Fuqarolik inşootlariga, jumladan, qurib bitkazilmagan köpriklarga zarba beriş – eronliklarni taslim bölişga majbur qila olmaydi», dedi Eron taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi.
Payşanba kuni amerikalik 100 dan ortiq xalqaro huquq ekspertlari AQŞ kuçlarining harakatlari «xalqaro inson huquqlari va xalqaro humanitar huquqning buzilişi, jumladan, ehtimoliy uruş jinoyati böyiça jiddiy xavotir uyğotayotganini» ma’lum qildi.
Ekspertlar tomonidan imzolangan maktubda, xususan, Trampning AQŞ Eronga «şunçaki köngilxuşlik uçun» zarbalar berişi mumkinligi haqidagi izohi qayd etilgan. Şuningdek, unda Pentagon rahbarining mart oyidagi AQŞ «jangovar harakatlarning ahmoqona qoidalari» bilan uruşmasligi haqidagi sözlari keltirilgan.
Körfaz davlatlari esa özini himoya qiliş huquqini saqlab qolişlarini aytsa-da, sönggi bir oy davomida Eronning takroriy hujumlariga harbiy javob qaytarişdan tiyilib turibdi. Ular vaziyatning yanada halokatliroq bölgan – katta uruşga aylanib ketişidan qoçişga harakat qilmoqda.
Uruş boşlanganidan beri Yaqin Şarq böylab minglab odam halok böldi va ön minglab kişi yaralandi.
Mavzuga oid
Hörmuzni oçiş böyiça harakatlar boşlandi
BMT Xavfsizlik Kengaşi Hörmuz böğozi va uning atrofida tijorat kemaçiligini himoya qiliş böyiça Bahrayn rezolyutsiyasiga ovoz berişi kutilmoqda. Reutersʼning yozişiça, veto huquqiga ega bölgan Xitoy har qanday kuç işlatişga ruxsat berilişiga oçiqdan oçiq qarşi çiqqan.
Kengaşning 15 a’zosi iştirokidagi yiğiliş va ovoz beriş jarayoni şanba kuni ertalabga belgilangan.
Xavfsizlik Kengaşining amaldagi raisi Bahrayn rezolyutsiya loyihasini yakunlagan. Unda tijorat kemaçiligini himoya qiliş uçun «barça zaruriy mudofaa vositalari»ga ruxsat beriş közda tutilgan.
Avvalroq hujjatni qabul qildiriş uçun Körfaz davlatlari Rossiya va Xitoyning e’tirozlarini yengib ötiş maqsadida rezolyutsiya matnidan «majburiy ijro» haqidagi oçiq havolani olib taşlagan edi.
Xavfsizlik Kengaşi rezolyutsiyasi qabul qilinişi uçun kamida töqqizta «yoqlab» ovoz berilişi va beşta doimiy a’zo — Buyuk Britaniya, Xitoy, Fransiya, Rossiya va AQŞ tomonidan veto qöyilmasligi talab etiladi.
Bundan taşqari, payşanba kuni 40 dan ortiq davlat AQŞ, Isroil va Eron örtasidagi uruş yakunlangaç, Hörmuz böğozi orqali erkin ötişni ta’minlaş maqsadida koalitsiya tuzdi.
Dastlabki yiğilişga Britaniya taşqi işlar vaziri Yvett Kuper virtual tarzda mezbonlik qildi. Uning sözlariga köra, köp millatli koalitsiya Hörmuzni «xavfsiz va barqaror oçiş» uçun «diplomatik va iqtisodiy vositalarning barça turlarini» jamoaviy safarbar etadi.
Uşbu vositalardan biri Eronga nisbatan yangi iqtisodiy sanksiyalar bölişi mumkin. Şu bilan birga, «mojaro yumşaganidan söng» minalardan tozalaş va kemalarni kuzatib boriş kabi mudofaa imkoniyatlari örganiladi.
Virtual yiğiliş operativ qarorlar qabul qilişga emas, balki asosan vaziyatni baholaş va saflarni jipslaştirişga bağişlandi. Heç qanday qöşma bayonot e’lon qilinmadi.
AQŞ boş prokurori işdan olindi
Prezident Donald Tramp payşanba kuni AQŞ boş prokurori Pam Bondini lavozimidan ozod qildi. Tramp uning faoliyatidan, ayniqsa marhum pedofil-jinoyatçi Jyeffri Epşteyn işi böyiça hujjatlarning e’lon qilinişi borasida noroziliklari ortib borgan.
Manbalarga köra, Tramp şuningdek, Bondining u jinoiy javobgarlikka tortilişini xohlagan tanqidçilar va raqiblariga nisbatan ayblov qöyişda yetarliça tez harakat qilmayotganini his qilgan.
Tramp öz postida Bondini «Buyuk Amerika vatanparvari va sodiq döst» sifatida maqtagan. Tramp uning tez orada xususiy sektorga işga ötişini aytdi, biroq tafsilotlarni keltirmadi.
Şuningdek, Tramp Adliya vaziri örinbosari va özining sobiq şaxsiy advokati Todd Blanş Adliya vazirligiga vaqtinça rahbar bölişini ma’lum qildi. AQŞda adliya vaziri — boş prokuror ham hisoblanadi.
Boş prokuror Bondi xonim esa özining ijtimoiy tarmoqdagi postida Trampni maqtab, unga minnatdorlik bildirdi hamda bir oy davomida vazifalarini Blanşga topşiriş bilan ötkazişini aytdi.
AQŞning boş prokurori sifatida işlagan Bondi faoliyati davomida Tramp kun tartibining aşaddiy himoyaçisi bölgan. U Adliya vazirligining tergov işlarida Oq uydan mustaqil böliş an’anasini ham barbod qildi.
Şuningdek, Bondi Epşteynga nisbatan Adliya vazirligi olib borgan jinsiy savdo böyiça tergov materiallarini yaşirişda yoki ularning e’lon qilinişini notöğri boşqarişda ayblangan.
Isroilning yangi qonuni qoralandi
Sakkizta musulmon davlati — falastinliklarga ölim jazosini odatiy jazo sifatida belgilovçi Isroil qonunini «keskin qoraladi». Bu haqda payşanba kuni Pokiston tomonidan e’lon qilingan qöşma bayonotda aytiladi.
Duşanba kuni Knesset qabul qilgan uşbu qonun «Isroil mavjudligiga çek qöyiş»ga qaratilgan hujumlarni sodir etişda ayblangan isroilliklarga nisbatan qöllanadi. Tanqidçilarning ta’kidlaşiça, bu falastinliklarga nisbatan ölim jazosi qöllanişini, ammo öxşaş jinoyatlarni sodir etgan isroillik yahudiylarga nisbatan bunday jazo qöllanmasligini anglatadi.
Ma’lum qilinişiça, Pokiston, Turkiya, Misr, Indoneziya, Iordaniya, Qatar, Saudiya Arabistoni va BAA uşbu qonun «xavfli keskinlaşuv» ekanini ta’kidlagan. Ular keskinlikni yanada kuçaytirişi mumkin bölgan «çoralardan tiyiliş zarurligini» qayd etdi.
«Ular javobgarlikni ta’minlaş muhimligini ta’kidlab, barqarorlikni saqlaş va vaziyat yanada yomonlaşişining oldini oliş uçun xalqaro sa’y-harakatlarni kuçaytirişga çaqirdi», deyiladi xabarda.
Qöşni Afğonistondagi «Tolibon» hukumati ham uşbu qonunni «zulmning davomi» deb atadi va «xalqaro taşkilotlar hamda nufuzli davlatlarni bunday harakatlarning oldini oliş uçun amaliy çoralar körişga» çaqirdi.
Qonun Isroilning Ğarbdagi ittifoqçilari tomonidan ham tanqidlarga uçradi. Yevropa Ittifoqi va Germaniya uşbu qadamdan xavotir bildirdi, şuningdek, Kanada ham bunga qarşi çiqdi.
Rossiyada yana bir nufuzli general halok böldi
Rossiya Qurolli Kuçlari Şimoliy floti aralaş aviatsiya korpusi qömondoni, general-leytenant Aleksandr Otroşenko 31 mart kuni Qrimda qulagan An-26 harbiy-transport samolyoti bölgan. BBC’ning öz manbalariga tayanib xabar berişiça, u halokat natijasida vafot etgan.
Hisob-kitoblariga köra, Aleksandr Otroşenko Ukrainaga qarşi keng kölamli uruş boşlanganidan beri halok bölgan rossiyalik beşinçi general-leytenant böldi.
Aleksandr Otroşenko 2010-2013 yillarda Rossiya Qora dengiz floti dengiz aviatsiyasiga qömondonlik qilgan, söngra Şimoliy flot dengiz aviatsiyasiga va Harbiy havo kuçlarining 45-armiyasiga qömondonlik qilgan.
Seşanba kuni qulagan An-26 samolyoti qoyaga borib urilgani taxmin qilinmoqda. Uning bortida bölgan 29 kişining barçasi halok bölgan. Rossiya mudofaa vazirligi «halokatning dastlabki sababi — texnik nosozlik» deb baholagan.
